વિશ્વના ૧૦૦ સૌથી ગરમ શહેરોમાં ૯૭ માત્ર ભારતના, ઓડિશાનું બાલનગીર સૌથી ટોચે!
સમગ્ર ભારત દેશ હાલમાં ભયાનક ગરમી અને હીટવેવ (ગરમીના મોજા)ની ચપેટમાં છે. ઉત્તર, મધ્ય અને પૂર્વીય ભારતમાં સૂર્યદેવ જાણે કોપાયમાન થયા હોય તેવી સ્થિતિ સર્જાઈ છે. તાજેતરમાં બહાર આવેલા એક વૈશ્વિક અહેવાલે સૌને ચોંકાવી દીધા છે. AQI.in ના તાજા આંકડા અનુસાર, શુક્રવારે બપોરે વિશ્વના ૧૦૦ સૌથી ગરમ શહેરોની યાદી જાહેર કરવામાં આવી હતી, જેમાં ૯૭ શહેરો માત્ર ભારતના જ હતા! બપોરના ૨:૫૦ વાગ્યા સુધીમાં દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં તાપમાનનો પારો ૪૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસને પાર કરી ગયો હતો, જેના કારણે જનજીવન સંપૂર્ણપણે અસ્તવ્યસ્ત થઈ ગયું છે.
ઓડિશાનું બાલનગીર વિશ્વમાં સૌથી ગરમ: ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહારમાં પણ સ્થિતિ ગંભીર
વૈશ્વિક સ્તરે ગરમ શહેરોની આ યાદીમાં ભારતીય શહેરોનો દબદબો જોવા મળ્યો હતો. ઓડિશાનું બાલનગીર શહેર ૪૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન સાથે વિશ્વનું સૌથી ગરમ સ્થળ નોંધાયું છે. બાલનગીરની સાથોસાથ બિહારનું સાસારામ પણ ૪૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સાથે બીજા ક્રમે રહ્યું હતું. જ્યારે ઉત્તર પ્રદેશનું પવિત્ર શહેર વારાણસી ૪૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન સાથે ત્રીજા ક્રમે રહ્યું હતું. આ સિવાય ઉત્તર પ્રદેશના જ બાંદામાં આ અઠવાડિયાની શરૂઆતમાં ૪૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ તાપમાન નોંધાયું હતું, જે આ વર્ષનું અત્યાર સુધીનું સૌથી ઊંચું તાપમાન ગણાય છે.
તાપમાનની સાથે-સાથે આ શહેરોમાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટીને માત્ર ૬ થી ૮ ટકાની વચ્ચે આવી ગયું છે. સૂકા પવનો અને નહિવત ભેજને કારણે હવામાન વિભાગે આ પરિસ્થિતિને “અતિશય ગરમ” (Severe Heatwave) ની શ્રેણીમાં મૂકી છે.
યાદીમાં ભારત સિવાય માત્ર નેપાળના ત્રણ શહેરોને સ્થાન મળ્યું
વિશ્વના ૧૦૦ સૌથી ગરમ શહેરોની આ યાદીમાં ભારત સિવાય માત્ર પડોશી દેશ નેપાળના ત્રણ શહેરો જ સ્થાન પામ્યા હતા, જે આ યાદીમાં એકમાત્ર અપવાદ સમાન છે. નેપાળનું ધનગઢી ૨૩મા ક્રમે, નેપાળગંજ ૩૪મા ક્રમે અને લુમ્બિની સાંસ્કૃતિક ૭૬મા ક્રમે રહ્યું હતું. આ ત્રણેય શહેરોમાં તાપમાન ૪૫°C થી ૪૬°C ની વચ્ચે નોંધાયું હતું. આ ત્રણ શહેરોને બાદ કરતાં બાકીના તમામ ૯૭ સ્થાનો પર ભારતના જ જુદા જુદા રાજ્યોના શહેરોએ કબજો જમાવ્યો છે, જે ભારતમાં પ્રવર્તી રહેલી ગંભીર સ્થિતિની સાક્ષી પૂરે છે.
દેશના અન્ય પ્રમુખ શહેરોની સ્થિતિ પર એક નજર
આ ભયંકર ગરમી માત્ર એકાદ-બે રાજ્યો પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ સમગ્ર ઉત્તર અને મધ્ય ભારતમાં ફેલાયેલી છે. યાદીમાં સામેલ અન્ય મુખ્ય શહેરોની વિગત નીચે મુજબ છે:
ઉત્તર પ્રદેશ: મુઝફ્ફરનગર ૪૬°C સાથે ૨૬મા ક્રમે, અયોધ્યા ૪૬°C સાથે ૩૨મા ક્રમે અને તાજમહેલની નગરી આગ્રા ૪૪°C સાથે ૯૦મા ક્રમે છે.
પંજાબ અને ચંદીગઢ: પંજાબનું પટિયાલા ૪૬°C સાથે ૪૨મા ક્રમે અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ચંદીગઢ ૪૫°C સાથે ૭૭મા ક્રમે રહ્યું છે.
તેલંગાણા અને ઉત્તરાખંડ: દક્ષિણ ભારતના તેલંગાણાનું વારંગલ ૪૬°C સાથે ૫૫મા ક્રમે, જ્યારે પહાડી રાજ્ય હોવા છતાં ઉત્તરાખંડનું હરિદ્વાર ૪૬°C સાથે ૫૬મા ક્રમે નોંધાયું છે.
રાજસ્થાન: રણપ્રદેશ ગણાતા રાજસ્થાનનું શ્રી ગંગાનગર ૪૫°C સાથે ૬૨મા ક્રમે અને ભરતપુર ૪૪°C સાથે ૯૭મા ક્રમે છે.
મધ્યપ્રદેશ અને ઝારખંડ: ગ્વાલિયર ૪૫°C સાથે ૬૪મા ક્રમે, સિંગરૌલી ૪૪°C સાથે ૧૦૦મા ક્રમે અને ઝારખંડનું ધનબાદ ૪૫°C સાથે ૭૧મા ક્રમે નોંધાયું છે.
હીટસ્ટ્રોક અને હોસ્પિટલોમાં દર્દીઓની ભીડ: આંધ્રપ્રદેશમાં કેસો વધ્યા
આ અસહ્ય ગરમીની સીધી અસર સામાન્ય લોકોના સ્વાસ્થ્ય પર પડી રહી છે. રોઇટર્સના એક અહેવાલ મુજબ, માર્ચ મહિનાની શરૂઆતથી લઈને મે મહિનાના મધ્ય સુધીમાં માત્ર આંધ્રપ્રદેશમાં જ ગરમી સંબંધિત બીમારીઓના ૩૦૦ થી વધુ શંકાસ્પદ કેસો સરકારી ચોપડે નોંધાયા છે. ૧ માર્ચથી ૧૯ મે દરમિયાન આંધ્રપ્રદેશમાં કુલ ૩૨૫ શંકાસ્પદ હીટસ્ટ્રોકના કેસ આવ્યા છે, જેમાંથી ત્રીજા ભાગના કેસો તો માત્ર મે મહિનાની શરૂઆતમાં જ નોંધાયા છે.
ભારે ગરમીને કારણે દેશના વિભિન્ન ભાગોમાં હોસ્પિટલો બહાર લાંબી કતારો જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને ઝાડા, ઉલટી, ફૂડ પોઇઝનિંગ અને ડિહાઇડ્રેશન (શરીરમાં પાણીની કમી) થી પીડાતા દર્દીઓની સંખ્યામાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. બીજી તરફ, પશ્ચિમ ભારતના આર્થિક રીતે સમૃદ્ધ ગણાતા ગુજરાત રાજ્યમાં પણ ગરમીના કારણે જળાશયો સુકાવા લાગ્યા છે અને અનેક વિસ્તારોમાં પાણીની તીવ્ર તંગી ઊભી થઈ છે.
મેડિકલ ઈમરજન્સી: હીટસ્ટ્રોક શરીર માટે કેટલો જોખમી?
તબીબી નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, હીટસ્ટ્રોક અથવા લૂ લાગવી એ માત્ર સામાન્ય અસ્વસ્થતા નથી પરંતુ એક ગંભીર તબીબી કટોકટી (Medical Emergency) છે. જ્યારે લાંબો સમય તડકામાં રહેવાથી શરીરનું તાપમાન નિયંત્રણ બહાર થઈ જાય અને શરીર અંદરથી વધુ પડતું ગરમ થઈ જાય ત્યારે આ સ્થિતિ સર્જાય છે. જો દર્દીને સમયસર યોગ્ય સારવાર ન મળે તો નીચે મુજબની ગંભીર અસરો થઈ શકે છે
માનસિક મૂંઝવણ અને ચક્કર આવવા.
- સતત ઉબકા અને ઉલટી થવી.
- ખેંચ કે આંચકી (Fits/Seizures) આવવી.
- દર્દીનું બેભાન થઈ જવું.
- અંતિમ તબક્કામાં શરીરના આંતરિક અંગો (ઓર્ગન ફેઈલ્યોર) કામ કરતાં બંધ થઈ જવા, જે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
વહીવટી તંત્રની એડવાઈઝરી: બપોરે બહાર ન નીકળવા અપીલ
સમગ્ર દેશમાં પ્રવર્તી રહેલી કટોકટીની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારો અને સ્થાનિક તંત્ર એલર્ટ મોડ પર આવી ગયું છે. આરોગ્ય અધિકારીઓએ લોકોને ખાસ કરીને સવારે ૧૧:૦૦ વાગ્યાથી બપોરના ૦૪:૦૦ વાગ્યા સુધી બિનજરૂરી કામ વગર ઘર કે ઓફિસની બહાર ન નીકળવાની કડક સલાહ આપી છે. વહીવટી તંત્ર દ્વારા ચેતવણી આપવામાં આવી છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન સૂર્યના કિરણો સીધા પડે છે અને ગરમીનું મોજું તેના ચરમસીમાએ હોય છે, જેથી લૂ લાગવાની સંભાવના સૌથી વધુ રહે છે. લોકોને સતત પાણી, લીંબુ પાણી, છાશ અથવા ઓઆરએસ (ORS) નું દ્રાવણ પીતા રહેવા વિનંતી કરાઈ છે.
હવામાન વિભાગ (IMD) ની આગામી દિવસો માટે ગંભીર આગાહી
ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી દિવસોમાં પણ આ રાહત મળવાની કોઈ આશા નથી. હવામાન વિભાગે ૨૨ મે થી ૨૭ મે દરમિયાન દેશની રાજધાની દિલ્હી સહિત સમગ્ર ઉત્તર ભારતના મોટાભાગના વિસ્તારો માટે “ગરમીના મોજાથી ગંભીર ગરમીના મોજા” (Severe Heatwave Warning) ની રેડ એલર્ટ આગાહી જાહેર કરી છે.
