સીજેઆઈની ટિપ્પણીથી શરૂ થયેલો વિવાદ હવે સુપ્રીમ કોર્ટના ઉંબરે: ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ પર ન્યાયતંત્ર વલણ
કોઈ એક નાનકડો શબ્દ ક્યારેક આખા દેશમાં ચર્ચાનો વિષય બની જશે અને સોશિયલ મીડિયા પર એક મોટી ચળવળનું રૂપ લઈ લેશે, એવું કદાચ ખુદ દેશના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) સૂર્યકાંતે પણ નહીં વિચાર્યું હોય. માંડ દસ દિવસ પહેલાં કોર્ટરૂમની ચર્ચા દરમિયાન બોલાયેલો એક શબ્દ હવે બે અલગ-અલગ અરજીઓ સ્વરૂપે ફરી એ જ કોર્ટની સામે આવીને ઊભો રહ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટે હવે આ મામલે શાંતિથી અને યોગ્ય સમયે સુનાવણી કરવાની વાત કહી છે, જેનાથી આખો મામલો હવે એક વર્તુળ પૂરું કરીને ત્યાં જ પાછો ફર્યો હોય તેવું લાગી રહ્યું છે.
શું છે સમગ્ર મામલો અને કોર્ટમાં રજૂ થયેલી અરજીઓ?
તાજેતરમાં જ સુપ્રીમ કોર્ટમાં વકીલ એન.કે. ગોસ્વામી દ્વારા એક અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ અરજીમાં દાવો કરાયો હતો કે સોશિયલ મીડિયા પર ચાલી રહેલી ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) નામની આ વ્યંગાત્મક ચળવળ દેશની ન્યાયતંત્રની છબીને ખરાબ કરી રહી છે અને તેને કલંકિત કરવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે. સોમવારે જ્યારે આ બાબત CJI સૂર્યકાંતની બેન્ચ સામે લાવવામાં આવી, ત્યારે તેમણે ખૂબ જ શાંતિથી વકીલને ટોકતા કહ્યું, “આ બાબતને આટલી ભાવનાત્મક રીતે ન લો.”
બીજી તરફ, એડવોકેટ રાજા ચૌધરી દ્વારા પણ આ જ વિષય પર એક અન્ય અરજી દાખલ કરવામાં આવી છે. આ અરજીમાં મુખ્યત્વે નકલી વકીલોની ડિગ્રીઓની તપાસ કરવાની માંગ તો છે જ, પરંતુ સાથે-સાથે કોર્ટરૂમમાં થતી મૌખિક ચર્ચાઓના “વ્યાપારી શોષણ અને તેનાથી થતી કમાણી” સામે કડક કાર્યવાહી કરવાની માંગ પણ કરવામાં આવી છે. ચૌધરીની દલીલ છે કે કોર્ટની ટિપ્પણીઓનો ઉપયોગ કરીને જે રીતે સોશિયલ મીડિયા પર બ્રાન્ડિંગ અને મોનિટેઇઝેશન (પૈસા કમાવવાની પ્રક્રિયા) થઈ રહ્યું છે, તેની સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI) દ્વારા ઊંડાણપૂર્વક તપાસ થવી જોઈએ.
સુપ્રીમ કોર્ટનું વલણ: ‘કોઈ તાકીદ નથી’
આ બંને અરજીઓ પર તુરંત સુનાવણી કરવાની માંગને ચીફ જસ્ટિસ સૂર્યકાંત, જસ્ટિસ જોયમલ્યા બાગચી અને જસ્ટિસ વી.એમ. પંચોલીની બેન્ચે ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે આ મામલામાં એવી કોઈ ગંભીર કટોકટી કે તાકીદ જણાતી નથી કે જેથી અન્ય મહત્વના કેસો છોડીને આની સુનાવણી પહેલાં કરવામાં આવે. ન્યાયતંત્રે જણાવ્યું કે આ વિષય પર યોગ્ય સમયે અને યોગ્ય પ્રક્રિયા અનુસાર જ તપાસ કે સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવશે.
આખરે વિવાદની શરૂઆત ક્યાંથી થઈ?
આ સમગ્ર વિવાદની પાછળ સુપ્રીમ કોર્ટમાં વરિષ્ઠ વકીલની પદવી મેળવવા અંગે ચાલી રહેલી એક સુનાવણી જવાબદાર છે. એ સમયે CJI સૂર્યકાંત નકલી કાયદાની ડિગ્રીઓ મેળવીને વકીલાતના વ્યવસાયમાં ઘૂસી જતા લોકો અને તેનાથી સિસ્ટમને થતા નુકસાન વિશે વાત કરી રહ્યા હતા.
તેમણે મૌખિક ટિપ્પણી કરતા કહ્યું હતું કે, “સમાજમાં કેટલાક પરોપજીવી લોકો પહેલેથી જ સિસ્ટમ પર હુમલો કરી રહ્યા છે અને તમે તેમની સાથે હાથ મિલાવવા માંગો છો?” તેમણે આગળ ઉમેર્યું કે, “વંદા (કોકરોચ) જેવા કેટલાક એવા યુવાનો છે, જેમને કોઈ રોજગાર મળતો નથી અને આ વ્યવસાયમાં તેમનું કોઈ સ્થાન નથી. તેમાંથી કેટલાક મીડિયા બની જાય છે, કેટલાક સોશિયલ મીડિયા હેન્ડલ કરવા લાગે છે, તો કેટલાક આરટીઆઈ (RTI) કે અન્ય કાર્યકર્તા બનીને સિસ્ટમ પર હુમલા કરવાનું શરૂ કરી દે છે.”
વાયરલ વીડિયો અને સીજેઆઈની સ્પષ્ટતા
CJI દ્વારા કરાયેલી આ મૌખિક ટિપ્પણીઓની વીડિયો ક્લિપ્સ જોતજોતામાં સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થઈ ગઈ. દેશમાં પહેલાથી જ NEET-UG જેવી તબીબી પ્રવેશ પરીક્ષાઓમાં કથિત ગેરરીતિઓ, પેપર લીક અને બેરોજગારીને લઈને યુવાનોમાં ભારે રોષ હતો. આવા માહોલમાં આ ટિપ્પણીને યુવાનોના અપમાન તરીકે જોવામાં આવી. મામલો ગરમાતાં જ CJI એ સ્પષ્ટતા કરવાનો પ્રયાસ કર્યો કે તેમના નિવેદનને ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યું છે. તેઓ સામાન્ય બેરોજગાર યુવાનો વિશે નહીં, પરંતુ નકલી ડિગ્રીઓ લઈને કાયદાના ક્ષેત્રમાં આવતા ખોટા લોકો વિશે વાત કરી રહ્યા હતા.
‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) નો ઉદય
પરંતુ ત્યાં સુધીમાં તો તીર કમાનમાંથી છૂટી ચૂક્યું હતું. મહારાષ્ટ્રના એક પોલિટિકલ કોમ્યુનિકેશન સ્ટ્રેટેજિસ્ટ અભિજીત દીપક, જે હાલ અમેરિકાની બોસ્ટન યુનિવર્સિટીમાં અભ્યાસ કરે છે, તેમણે આ તકનો ઉપયોગ કરીને સોશિયલ મીડિયા પર “કોકરોચ જનતા પાર્ટી” (CJP) નામે પૃષ્ઠો (પેજ) શરૂ કરી દીધા. આ ચળવળના લોગો તરીકે પણ વંદાનું ચિત્ર રાખવામાં આવ્યું.
આ આંદોલનની લોકપ્રિયતાનો અંદાજ એ વાત પરથી લગાવી શકાય છે કે માંડ બે અઠવાડિયાની અંદર ઇન્સ્ટાગ્રામ પર તેના ૨૩ મિલિયન (૨.૩ કરોડ) થી વધુ ફોલોઅર્સ થઈ ગયા. દેશના જુદા જુદા ભાગોમાં યુવાનો વંદાના માસ્ક પહેરીને, ગ્રેફિટી પેઇન્ટ કરીને કે CJP ના બેનરો હાથમાં રાખીને ભ્રષ્ટાચાર વિરોધી શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનો કરવા લાગ્યા.
કાનૂની આક્ષેપો અને રાજકીય ગરમાવો
આ ચળવળ જેમ જેમ મોટી થતી ગઈ, તેમ તેમ તેના સ્થાપક અભિજીત દીપક મુશ્કેલીઓમાં પણ ઘેરાતા ગયા. સત્તાધારી ભાજપ તરફથી તેમના પર તીખા પ્રહારો થયા, જેમાં તેમના ફોલોઅર્સ “પાકિસ્તાની” હોવાના આક્ષેપો પણ કરાયા, જો કે દીપકે આંકડાઓ સાથે આ વાતોનું ખંડન કર્યું છે. તેમના સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ પર કાનૂની જોખમો તોળાઈ રહ્યા છે અને તેમના માતા-પિતાના ઘરની બહાર પોલીસે ભીડ નિયંત્રિત કરવા માટે બંદોબસ્ત ગોઠવવો પડ્યો છે. દીપકે આશંકા વ્યક્ત કરી છે કે જો તેઓ ભારત પરત ફરશે તો તેમને જેલમાં ધકેલી દેવામાં આવી શકે છે.
બીજી તરફ, આ મુદ્દે રાજકારણ પણ તેજ બન્યું છે. ભાજપના સાથી પક્ષ TDP એ આને “યુવાનોની હતાશાનું પરિણામ” ગણાવીને આને રાજકીય ચશ્માથી ન જોવાની સલાહ આપી છે, જ્યારે કોંગ્રેસ અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) જેવા વિપક્ષી પક્ષોએ આ ચળવળ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાઓને પોતાનું સમર્થન આપ્યું છે.
