દિલ્હીમાં કાળઝાળ ગરમી વચ્ચે રાહતના સમાચાર: શુક્રવારથી પ્રચંડ હીટવેવ ઘટશે, વરસાદની એન્ટ્રી થવાની સંભાવના
રાષ્ટ્રીય રાજધાની દિલ્હી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં અત્યારે સૂર્યદેવતા આકરા પાણીએ છે. આકાશમાંથી વરસતી અગનજ્વાળાઓ અને ગરમ લૂના કારણે લોકોનું જીવવું મુશ્કેલ બની ગયું છે. મે મહિનાના આ આખરી દિવસોમાં ગરમીએ પોતાનું રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે. જોકે, આ અસહ્ય ઉકળાટ અને તીવ્ર ગરમી વચ્ચે દિલ્હીવાસીઓ માટે એક રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભારતીય હવામાન વિભાગ (IMD) ના જણાવ્યા અનુસાર, આગામી શુક્રવાર એટલે કે ૨૯ મેથી દિલ્હીને આ ભયંકર ગરમીમાંથી થોડી મુક્તિ મળી શકે છે. શહેરમાં વાવાઝોડા સાથે હળવા વરસાદની ગતિવિધિઓ શરૂ થવાની આગાહી કરવામાં આવી છે, જેને કારણે તાપમાનનો પારો નીચે ઉતરશે.
સત્તાવાર હીટવેવના માપદંડોથી સહેજ બચ્યું દિલ્હી
હવામાન વિભાગના સત્તાવાર આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો, મંગળવારે દિલ્હીના કેટલાક મુખ્ય વિસ્તારો ટેકનિકલ રીતે ‘હીટવેવ’ જાહેર થતાં થતાં બચી ગયા હતા. આયાનગર, રિજ અને લોધી રોડ પર આવેલા વેધશાળાના સ્ટેશનો સત્તાવાર હીટવેવના માપદંડ કરતાં અનુક્રમે ૦.૨ ડિગ્રી, ૦.૪ ડિગ્રી અને ૦.૭ ડિગ્રી સેલ્સિયસ જેટલા પાછળ રહી ગયા હતા. આમ છતાં, જમીની સ્તરે ગરમીનો પ્રકોપ એટલો તીવ્ર હતો કે લોકોને ઘરની બહાર નીકળવું પણ ભારે પડી રહ્યું હતું.
મંગળવારે દિલ્હીના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં તાપમાનનો પારો સામાન્ય કરતાં ઘણો ઊંચો નોંધાયો હતો. દિલ્હીના મુખ્ય હવામાન કેન્દ્ર ગણાતી સફદરજંગ વેધશાળામાં મહત્તમ તાપમાન ૪૩.૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે આ સિઝનના સામાન્ય સ્તર કરતાં ઘણું વધારે છે.
૨૯ મેથી કેમ બદલાશે હવામાન? જાણો વૈજ્ઞાનિક કારણ
છેલ્લા ઘણા દિવસોથી ગરમીની ભઠ્ઠીમાં શેકાઈ રહેલા દિલ્હીને શુક્રવારથી કેમ રાહત મળશે, તેના વિશે હવામાન વૈજ્ઞાનિકોએ વિગતવાર માહિતી આપી છે. IMD ના અહેવાલ મુજબ, ૨૯ મેથી ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારતના હવામાનમાં મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. આ ફેરફાર પાછળ બે મુખ્ય ભૌગોલિક કારણો જવાબદાર છે:
૧. વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સ (પશ્ચિમી વિક્ષેપ): હિમાલયના વિસ્તારોમાં સક્રિય થઈ રહેલા પશ્ચિમી વિક્ષેપને કારણે મેદાની વિસ્તારોમાં પવનની દિશા બદલાશે.
૨. બંગાળની ખાડીમાંથી ભેજનું આગમન: બંગાળની ખાડી તરફથી આવતા ભેજવાળા પવનોને કારણે નીચલા ઉષ્ણકટિબંધીય સ્તરે એક ‘પૂર્વ-પશ્ચિમ ટ્રફ’ (લો પ્રેશર લાઇન) સર્જાવાની શક્યતા છે.
આ બંને સિસ્ટમ ભેગી મળવાના કારણે દિલ્હી અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં ગાજવીજ સાથે વાવાઝોડું આવવાની અને હળવોથી મધ્યમ વરસાદ પડવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે. આ પ્રક્રિયાથી વાતાવરણમાં ઠંડક પ્રસરશે અને લોકોને હીટવેવની સ્થિતિમાંથી મોટી રાહત મળશે.
મંગળવારે કયા વિસ્તારમાં કેટલો પ્રકોપ રહ્યો?
દિલ્હીના જુદા જુદા વિસ્તારોમાં મંગળવારે તાપમાન આકાશને આંબી રહ્યું હતું. પ્રાદેશિક સ્ટેશનોના આંકડા દર્શાવે છે કે દિલ્હી અત્યારે કેટલી ભયાનક ગરમીનો સામનો કરી રહ્યું છે:
આયાનગર: અહીં મહત્તમ તાપમાન ૪૪.૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે સામાન્ય તાપમાન કરતાં ૨.૭ ડિગ્રી વધારે હતું.
રિજ: આ વિસ્તારમાં પારો ૪૪.૬ ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી પહોંચ્યો હતો, જે સામાન્ય કરતાં ૨.૯ ડિગ્રી વધુ હતો.
લોધી રોડ: અહીં તાપમાન ૪૩.૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ રહ્યું, જે સામાન્ય સરેરાશ કરતાં ૩.૮ ડિગ્રી જેટલું વધારે હતું.
પાલમ: પાલમ વિસ્તારમાં મહત્તમ તાપમાન ૪૪ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે સામાન્ય કરતાં ૩ ડિગ્રી ઊંચું હતું.
માત્ર દિવસ જ નહીં, પરંતુ હવે દિલ્હીમાં રાતો પણ ગરમ થવા લાગી છે. મંગળવારે રાત્રિનું લઘુત્તમ તાપમાન ૨૬.૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે સામાન્ય કરતાં ૦.૨ ડિગ્રી વધારે હતું. અન્ય સ્ટેશનોની વાત કરીએ તો, રાત્રિ દરમિયાન પાલમમાં ૨૭.૫ ડિગ્રી, આયાનગરમાં ૨૭.૧ ડિગ્રી, રિજમાં ૨૬.૭ ડિગ્રી અને લોધી રોડમાં ૨૫.૬ ડિગ્રી સેલ્સિયસ લઘુત્તમ તાપમાન નોંધાયું હતું. રાત્રે પણ પવન ન ફૂંકાવાને કારણે લોકો ઉકળાટથી પરેશાન થયા હતા.
બુધવાર માટે ‘યલો એલર્ટ’ જારી: તાપમાન ૪૫ ડિગ્રી થવાની આશંકા
શુક્રવારથી રાહત મળવાની છે તે ચોક્કસ છે, પરંતુ તે પહેલાંના બે દિવસ દિલ્હીવાસીઓએ હજુ પણ આકરી ગરમી સહન કરવી પડશે. હવામાન વિભાગે બુધવાર માટે શહેરમાં ‘યલો એલર્ટ’ જારી કર્યું છે. આ એલર્ટ દર્શાવે છે કે લોકોને બપોરના સમયે બિનજરૂરી બહાર ન નીકળવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. બુધવારે દિલ્હીનું મહત્તમ તાપમાન ૪૫ ડિગ્રી સેલ્સિયસની આસપાસ અને લઘુત્તમ તાપમાન ૨૮ ડિગ્રી સેલ્સિયસની આસપાસ રહેવાની આશંકા છે. એટલે કે, વરસાદી સિસ્ટમ સક્રિય થાય તે પહેલાં ગરમી પોતાનો આખરી પ્રકોપ બતાવી શકે છે.
ગરમીની સાથે પ્રદૂષણનો બેવડો માર: હવા બનતી ગઈ ‘ખરાબ’
દિલ્હીવાસીઓ અત્યારે માત્ર કાળઝાળ ગરમીથી જ પરેશાન નથી, પરંતુ પ્રદૂષણ પણ તેમની મુશ્કેલીઓમાં વધારો કરી રહ્યું છે. કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડ (CPCB) ના રિપોર્ટ અનુસાર, મંગળવારે સાંજે ૬ વાગ્યે દિલ્હીનો એર ક્વોલિટી ઈન્ડેક્સ (AQI) ૨૫૨ નોંધાયો હતો, જે ‘ખરાબ’ (Poor) શ્રેણીમાં આવે છે. ઉનાળાના દિવસોમાં તીવ્ર પવન અને ધૂળની ડમરીઓને કારણે હવામાં પીએમ ૨.૫ અને પીએમ ૧૦ નું સ્તર વધી જાય છે, જે શ્વાસના દર્દીઓ માટે હાનિકારક સાબિત થાય છે.
| AQI ની રેન્જ | હવાની ગુણવત્તાનું સ્તર |
| ૦ થી ૫૦ | સારું (Good) |
| ૫૧ થી ૧૦૦ | સંતોષકારક (Satisfactory) |
| ૧૦૧ થી ૨૦૦ | મધ્યમ (Moderate) |
| ૨૦૧ થી ૩૦૦ | ખરાબ (Poor) – અત્યારની સ્થિતિ |
| ૩૦૧ થી ૪૦૦ | ખૂબ જ ખરાબ (Very Poor) |
| ૪૦૧ થી ૫૦૦ | ગંભીર (Severe) |
અત્યારે દિલ્હીનો સ્કોર ૨૫૨ હોવાથી તે સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે ગરમીની સાથે હવામાં ઝેરી કણોનું પ્રમાણ પણ વધી ગયું છે. હવામાન નિષ્ણાતોના મતે, ૨૯ મેના રોજ આવનારા વાવાઝોડા અને વરસાદ બાદ હવામાં રહેલા ધૂળના રજકણો જમીન પર બેસી જશે, જેનાથી પ્રદૂષણના સ્તરમાં પણ મોટો સુધારો જોવા મળશે.
