અમેરિકાની જેલોમાં વધતો આત્મહત્યાનો ગ્રાફ: આઇસ (ICE) કસ્ટડીમાં કેમ જીવ ગુમાવી રહ્યા છે વિદેશી નાગરિકો?
અમેરિકામાં ગેરકાયદેસર રીતે રહેતા પ્રવાસીઓને પકડવા અને તેમને દેશનિકાલ (Deportation) કરવા માટેની ઝુંબેશ હંમેશા ચર્ચામાં રહે છે. પરંતુ આ કસ્ટડી પાછળની અંધારી અને દર્દનાક વાસ્તવિકતા હવે એક ભયાનક સ્વરૂપમાં સામે આવી રહી છે. યુએસ ઇમિગ્રેશન એન્ડ કસ્ટમ્સ એન્ફોર્સમેન્ટ એટલે કે ICE (આઇસ) ની કસ્ટડીમાં રાખવામાં આવેલા અટકાયતીઓ (Detainees) માં આત્મહત્યાના કિસ્સાઓ ચિંતાજનક હદે વધી રહ્યા છે. સાર્વજનિક સ્વાસ્થ્ય અધિકારીઓ અને જેલ નિષ્ણાતો આ આંકડાઓ જોઈને ચોંકી ઉઠ્યા છે. તાજેતરમાં સામે આવેલા અહેવાલો દર્શાવે છે કે કસ્ટડીમાં લેવાયેલા પ્રવાસીઓ માટે માનસિક તણાવ, એકલતા અને તબીબી બેદરકારી જીવલેણ સાબિત થઈ રહી છે.
બ્રાયન રેયો ગારઝોનની હૃદયદ્રાવક વાર્તા
આ ભયાનક સ્થિતિને સમજવા માટે ૨૬ વર્ષના બ્રાયન રેયો ગારઝોનનો કિસ્સો જોવો પડે, જે કોલમ્બિયાની આર્મીનો પૂર્વ સૈનિક હતો અને અમેરિકામાં કલરકામ તેમજ ફૂડ ડિલિવરીનું કામ કરતો હતો. ૨૦૨૫ ના એપ્રિલ મહિનામાં જ્યારે તેને કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યો, ત્યારે તેને મિઝોરીની એક જેલમાં રાખવામાં આવ્યો હતો. ત્યાં તેને કોરોના (COVID-19) થયો અને તે સખત તાવ અને ધ્રુજારીથી પીડાતો હતો. બીમારી ફેલાતી રોકવાના બહાને જેલ સ્ટાફે તેને તેની માતા સાથે ફોન પર વાત કરવાની મનાઈ ફરમાવી દીધી હતી.
પોતાની માતાના અવાજ અને આશીર્વાદ માટે તડપતા બ્રાયને જેલના ચોકીદારોને સ્પેનિશ ભાષામાં હાથથી લખેલી ચિઠ્ઠીઓ આપીને વિનંતી કરી હતી. તેણે લખ્યું હતું કે, “હું હૃદયથી અનુભવી શકું છું કે મારી માતા મારા માટે ખૂબ ચિંતિત છે. હું જાણું છું કે તમારો પણ પરિવાર છે અને તમે સમજો છો કે તેઓ આપણા માટે કેટલા ચિંતિત હોય છે.” જેલના ગાર્ડે એ નોટ લીધી અને ત્યાંથી ચાલતો થયો. તેના બરાબર એક કલાકની અંદર, બ્રાયન પોતાની બેરેકમાં અચેતન અવસ્થામાં મળી આવ્યો. તેણે આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. બ્રાયનનું આ મોત એ સિલસિલાની શરૂઆત હતી જેણે અમેરિકાના સમગ્ર જેલ તંત્રને કઠેડામાં લાવી દીધું છે.
આંકડાઓ જે ડર પેદા કરે છે
એક સ્પોટલાઇટ તપાસ (AP Investigation) માં બહાર આવ્યું છે કે જાન્યુઆરી ૨૦૨૫ થી અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા ૧૦ અટકાયતીઓએ આઇસ (ICE) ની કસ્ટડીમાં આત્મહત્યા કરી લીધી છે. આ આંકડો અગાઉના વર્ષોની સરખામણીએ ઘણો વધારે છે, કારણ કે સામાન્ય રીતે રેલવે કે ઇમિગ્રેશન કસ્ટડીમાં વર્ષ દરમિયાન માંડ એક કે કોઈ કેસ નોંધાતો હતો. ચાલુ નાણાકીય વર્ષમાં ઓક્ટોબરથી અત્યાર સુધીમાં ૭ મોતોને સત્તાવાર રીતે આત્મહત્યા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે, જે એજન્સીના ઇતિહાસમાં સૌથી વધુ છે.
સંશોધકો અને યુનિવર્સિટી ઓફ કેલિફોર્નિયાના એપિડેમિઓલોજિસ્ટ ડૉ. સંજય બાસુનું કહેવું છે કે, “જાહેર આરોગ્ય કે માનસિક સ્વાસ્થ્યની દ્રષ્ટિએ સિસ્ટમમાં કંઈક બહુ મોટું ખોટું થઈ રહ્યું છે. આ આંકડાઓ અચાનક અને ભયાનક રીતે વધ્યા છે.” મરણ જનારા ૧૦ માંથી ૯ લોકો હિસ્પેનિક (લેટિન અમેરિકાના) પુરુષો હતા અને એક ચીનનો નાગરિક હતો. તેમની સરેરાશ ઉંમર માત્ર ૩૨ વર્ષની હતી. સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે આમાંથી ૭ લોકોનો કોઈ હિંસક ગુનાહિત ઇતિહાસ પણ નહોતો.
કસ્ટડીમાં આત્મહત્યા પાછળના મુખ્ય કારણો
નિષ્ણાતોના મતે, આત્મહત્યા પાછળના કારણો જટિલ હોય છે, પરંતુ ઇમિગ્રેશન જેલોમાં આના માટે કેટલાક ચોક્કસ પરિબળો જવાબદાર છે:
અનિશ્ચિતતા અને ડર: પ્રવાસીઓમાં પોતાના દેશમાં પાછા મોકલાવવાનો (Deportation) ભારે ડર હોય છે, જ્યાં તેમની સુરક્ષા જોખમમાં હોઈ શકે છે.
ભાષાની દીવાલ: અંગ્રેજી ન આવડવાના કારણે તેઓ પોતાની તકલીફ કોઈને કહી શકતા નથી અને એકલતા અનુભવે છે.
કાનૂની મદદનો અભાવ: ગુનાહિત ન્યાય પ્રણાલીથી વિપરીત, ઇમિગ્રેશન કસ્ટડીમાં મોટાભાગના દર્દીઓ કે પ્રવાસીઓ પાસે પોતાના વકીલ હોતા નથી, જેના કારણે તેઓ લાચાર અનુભવે છે.
આઇસોલેશન (એકાંતવાસ): જ્યારે કોઈ પ્રવાસી બીમાર પડે કે ચિંતિત હોય, ત્યારે તેને સુરક્ષાના નામે એકલા સેલમાં પૂરી દેવામાં આવે છે, જે તેમની માનસિક સ્થિતિને વધુ ખરાબ કરે છે.
આઇસ (ICE) ના પોતાના નિયમોનું જ ઉલ્લંઘન
નિયમ મુજબ, જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આઇસની કસ્ટડીમાં આવે છે, ત્યારે તેની ૧૨ કલાકની અંદર મેડિકલ અને માનસિક સ્વાસ્થ્યની તપાસ (Screening) થવી ફરજિયાત છે. પરંતુ તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે ઘણી જેલો આ સ્ટાન્ડર્ડ પૂરા કરવામાં નિષ્ફળ રહી છે.
પેન્સિલવેનિયાની જેલમાં બંધ ચાઇનીઝ નાગરિક ચાઓફેંગ ગે અગાઉ આત્મહત્યાનો પ્રયાસ કરી ચૂક્યો હોવા છતાં તેને કોઈ માનસિક સારવાર આપવામાં આવી નહોતી. ત્યાં કોઈ મેન્ડરિન (ચીની ભાષા) બોલનારું ન હોવાથી તે પોતાની વાત રજૂ ન કરી શક્યો અને અંતે તેણે બાથરૂમમાં ફાંસી લગાવી લીધી. આવી જ રીતે ૩૪ વર્ષના લિયો ક્રુઝ સિલ્વા નામના મેક્સિકન નાગરિકે મિઝોરીની જેલમાં બે દિવસ સુધી બૂમો પાડી, ભ્રમ (Hallucinations) ની ફરિયાદ કરી, છતાં નર્સે તેને તરત મદદ આપવાને બદલે આગામી અઠવાડિયે ટ્રીટમેન્ટ આપવાનું શિડ્યુલ નક્કી કર્યું. ત્રીજા દિવસે લિયો મૃત હાલતમાં મળી આવ્યો.
સરકારી દાવો અને જેલ નેટવર્કની ખામીઓ
જોકે, ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હોમલેન્ડ સિક્યોરિટીના કાર્યકારી સહાયક સચિવ લોરેન બીસે દાવો કર્યો છે કે કસ્ટડીમાં આત્મહત્યાના કિસ્સાઓ “અત્યંત દુર્લભ” છે. તેમના મતે, સ્ટાફને દર વર્ષે આત્મહત્યા રોકવાની તાલીમ આપવામાં આવે છે અને દર્દીઓને વ્યાપક હેલ્થકેર સુવિધાઓ પૂરી પાડવામાં આવે છે.
પરંતુ વાસ્તવિકતા એ છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની આક્રમક નીતિઓના કારણે કસ્ટડીમાં લેવાયેલા લોકોની વસ્તી ૫૦% વધીને ૬૦,૦૦૦ સુધી પહોંચી ગઈ છે. જેલો ઓવરક્રોડેડ (ખૂબ ભીડવાળી) થઈ ગઈ છે. ખાનગી કોન્ટ્રાક્ટરો દ્વારા ચલાવવામાં આવતા મોટા સેન્ટરો જેમ કે ‘કોર સિવિક’ અને ‘જીઇઓ ગ્રુપ’ ની જેલોમાં પણ સુરક્ષા અને દેખરેખના ગંભીર અભાવ જોવા મળ્યા છે. ટેક્સાસના એક સેન્ટરમાં તો ઇન્સ્પેક્ટરોને ૪૯ જેટલા નિયમોના ઉલ્લંઘન જોવા મળ્યા હતા, જેમાં આત્મહત્યા માટે વાપરી શકાય તેવા સાધનો બિનવારસી હાલતમાં ખુલ્લા પડ્યા હતા.
