મોનિટરિંગ છતાં લીક કેવી રીતે થયું? જવાબદારી કોની?, NEET પેપર લીક મામલે સુપ્રીમ કોર્ટ લાલઘૂમ
દેશની સૌથી પ્રતિષ્ઠિત અને લાખો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલી મેડિકલ પ્રવેશ પરીક્ષા NEET-UG ના પેપર લીક વિવાદે સમગ્ર દેશમાં હોબાળો મચાવ્યો છે. આ ગંભીર મામલે સુપ્રીમ કોર્ટે શુક્રવારે સુનાવણી દરમિયાન નેશનલ ટેસ્ટિંગ એજન્સી (NTA) અને કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા રચવામાં આવેલી ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિની આકરી ઝાટકણી કાઢી હતી. અદાલતે અત્યંત આકરા સવાલો પૂછતા તીખી ટિપ્પણી કરી કે, જ્યારે દેશમાં આટલી મોટી દેખરેખ પ્રણાલીઓ અને ઓવરસાઈટ કમિટીઓ કાર્યરત છે, તો પછી આટલી મોટી સુરક્ષા ખામી કેવી રીતે સર્જાઈ? આ મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી દરમિયાન NTA અને સરકારી સમિતિ વતી દેશના સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતા કોર્ટ સમક્ષ હાજર રહ્યા હતા.
સુપ્રીમ કોર્ટે મોનિટરિંગ સિસ્ટમની નિષ્ફળતા સામે ઉઠાવ્યા સવાલ
જસ્ટિસ જે.બી. પારડીવાલા અને જસ્ટિસ પી.એસ. નરસિમ્હાની ખંડપીઠે આ મામલાની ગંભીરતાને જોતા ભારતીય અંતરિક્ષ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) ના પૂર્વ ચેરમેન ડૉ. કે. રાધાકૃષ્ણનની આગેવાની હેઠળની હાઈ-લેવલ કમિટીની કામગીરીની ઝીણવટભરી સમીક્ષા કરી હતી.
સુનાવણી દરમિયાન જસ્ટિસ નરસિમ્હાએ કમિટીના માળખા સામે સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું કે, ડૉ. રાધાકૃષ્ણન પહેલા હાઈ-પાવર્ડ કમિટીનો હિસ્સો હતા અને ત્યારબાદ તેમને મોનિટરિંગ કમિટીના વડા બનાવવામાં આવ્યા, તો પછી અગાઉ આપવામાં આવેલી ભલામણોના અમલીકરણનું વાસ્તવિક મોનિટરિંગ કેટલું થયું? કોર્ટે સ્પષ્ટ અને કડક શબ્દોમાં જણાવ્યું કે, “જો આટલી બધી દેખરેખ, સમિતિઓ અને મોનિટરિંગ હોવા છતાં પણ સિસ્ટમ સંપૂર્ણપણે નિષ્ફળ ગઈ છે, તો તેનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે મોનિટરિંગ કરવાની પ્રક્રિયામાં જ કોઈ બહુ મોટી અને ગંભીર ખામી રહી ગઈ છે.”
કોઈને બલિનો બકરો ન બનાવો, સંસ્થાકીય જવાબદારી નક્કી કરો
સર્વોચ્ચ અદાલતે તંત્રની આંખો ખોલતા સ્પષ્ટ કર્યું કે માત્ર સુરક્ષા વધારી દેવાથી કે સમિતિઓની વારંવાર બેઠકો યોજવાથી પેપર લીક જેવી રાષ્ટ્રીય સ્તરની ગંભીર ઘટનાઓ અટકાવી શકાશે નહીં. આ સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ લાવવા માટે તંત્રમાં વહીવટી જવાબદારી (Accountability) નક્કી કરવી અનિવાર્ય છે.
કોર્ટે ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, “જ્યાં સુધી સિસ્ટમમાં વાસ્તવિક અને કડક જવાબદારી નક્કી કરવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી આ મુખ્ય સમસ્યા ક્યારેય બંધ નહીં થાય. આ જવાબદારી માત્ર કોઈ એક નાના કર્મચારી કે વ્યક્તિને પકડીને તેને ‘બલિનો બકરો’ બનાવવા પૂરતી મર્યાદિત ન હોવી જોઈએ. સિસ્ટમમાં આખરી અને અંતિમ જવાબદારી કોની બને છે તે ઉચ્ચ સ્તરે સ્પષ્ટપણે વ્યાખ્યાયિત થવું જોઈએ.” કોર્ટે ચેતવણી પણ આપી કે જો નિષ્ફળતા માટે સત્તાવાળાઓ ચોક્કસ જવાબદારી નક્કી કરવામાં નિષ્ફળ રહેશે, તો આવી સંસ્થાકીય ખામીઓ વારંવાર પુનરાવર્તિત થતી રહેશે અને વિદ્યાર્થીઓનો વિશ્વાસ તૂટતો રહેશે.
કમિટીની ૧૦૧ ભલામણો અને પેપર લીકનું અસલી કારણ
અદાલતના તીખા સવાલોનો સામનો કરતા કમિટીના વડા ડૉ. કે. રાધાકૃષ્ણનને કોર્ટને માહિતી આપી હતી કે, સમિતિએ પરીક્ષાની સુરક્ષા વ્યવસ્થા સુધારવા અને વહીવટી સુધારા લાવવા માટે કુલ ૧૦૧ મહત્વપૂર્ણ ભલામણો સબમિટ કરી છે. આ ભલામણો પૈકી ૬૦ ભલામણો ટૂંકા ગાળાના સુધારા તરીકે ખાસ કરીને ૨૦૨૬ ની પરીક્ષાઓ દરમિયાન લાગુ કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી મોટાભાગની ભલામણોનો અમલ ઓલરેડી કરી દેવામાં આવ્યો છે.
પેપર લીક થવાના મુખ્ય મૂળ કારણ અંગે તેમણે સ્વીકાર્યું હતું કે ખરી અને મોટી સમસ્યા પ્રશ્નપત્ર (Question Paper) સેટ કરવાની પ્રક્રિયા અને તેની ગુપ્તતા જાળવવામાં હતી. હવે પ્રશ્નપત્ર તૈયાર કરવાના આખા ફ્રેમવર્કને પહેલા કરતા વધુ મજબૂત, આધુનિક અને સુરક્ષિત બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. તેમણે સર્વોચ્ચ અદાલતને ખાતરી આપી હતી કે આગામી દિવસોમાં યોજાનારી રી-ટેસ્ટમાં આવી કોઈ પણ ઘટનાનું પુનરાવર્તન નહીં થાય તેની પૂરતી તકેદારી રાખવામાં આવી છે.
હવે આગળ શું? કામચલાઉ નહીં પણ કાયમી ઉકેલ પર કોર્ટનો ભાર
સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ અદાલતને જણાવ્યું કે, પેપર લીકની આખી ઘટના અંગેની ઉચ્ચ સ્તરીય તપાસ હજુ પણ સઘન રીતે ચાલુ છે. આગામી ૨૧ જૂને યોજાનારી પુનઃપરીક્ષા (Re-examination) પહેલા દેશભરમાં સંપૂર્ણપણે નવી, અભેદ્ય અને સખત સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ ગોઠવવામાં આવી રહી છે, જેનું સર્વોચ્ચ સ્તરેથી સીધું નિરીક્ષણ થઈ રહ્યું છે.
જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટે આ બાબતે સ્પષ્ટ વલણ અપનાવતા કહ્યું કે, આ નવી સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ માત્ર આ વખતની પરીક્ષા પૂરતી ‘કામચલાઉ’ વ્યવસ્થા બનીને ન રહી જવી જોઈએ. સરકારે આ સુધારાઓને તંત્રમાં એક ‘કાયમી સંસ્થાકીય કાર્યપ્રણાલી’ તરીકે સ્થાપિત કરવા પડશે, જેથી ભવિષ્યમાં ક્યારેય કોઈ પરીક્ષા સામે સવાલો ન ઉઠે. NTA ને આંતરિક રીતે વધુ મજબૂત અને વ્યાવસાયિક બનાવવા માટે હવે IIT-JEE અને કેન્દ્રીય વિદ્યાલય સિસ્ટમ સાથે સંકળાયેલા દેશના ટોચના વિષય નિષ્ણાતો (Subject Experts) ને પણ આ આખી પરીક્ષા પ્રક્રિયામાં સક્રિયપણે સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
