ઇબોલા સામે જંગ: વૈશ્વિક સહયોગ અને ભારતીય કંપનીનું મહત્વનું યોગદાન
ઇબોલા વાયરસનો ફેલાવો પૂર્વ આફ્રિકાના દેશો, ખાસ કરીને ડેમોક્રેટિક રિપબ્લિક ઓફ કોંગો (DRC) અને યુગાન્ડામાં અત્યંત ઘાતક સાબિત થઈ રહ્યો છે. વાયરસના ‘બુન્ડીબુગ્યો’ પ્રકારને કારણે અત્યાર સુધીમાં ૨૦૦થી વધુ લોકોએ પોતાના જીવ ગુમાવ્યા છે અને ૯૦૦થી વધુ લોકો ચેપગ્રસ્ત થયા છે. પરિસ્થિતિની ગંભીરતાને જોતા, વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) એ આને વૈશ્વિક સ્વાસ્થ્ય કટોકટી જાહેર કરી છે. આ ખતરાને રોકવા માટે રસી એ જ એકમાત્ર અસરકારક ઉપાય છે.
CEPI ની પહેલ અને આર્થિક સહાય
રોગચાળા સામે લડવા માટે સમર્પિત વૈશ્વિક સંસ્થા ‘કોએલિશન ફોર એપિડેમિક પ્રિપેર્ડનેસ ઇનોવેશન્સ’ (CEPI) એ ઇબોલા રસીના સંશોધન અને વિકાસને વેગ આપવા માટે $60 મિલિયન એટલે કે આશરે ₹570 કરોડનું ભંડોળ ફાળવ્યું છે. CEPI એ જ સંસ્થા છે જેણે અગાઉ કોવિડ-૧૯ દરમિયાન રસીઓના ઝડપી વિકાસ માટે મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. આ ફંડનો હેતુ રસીને શક્ય તેટલી ઝડપથી તૈયાર કરવાનો અને તેને જરૂરિયાતમંદ વિસ્તારોમાં પહોંચાડવાનો છે.
ભંડોળનું વિતરણ: કોને કેટલું મળ્યું?
CEPI દ્વારા ફાળવવામાં આવેલી આ સહાય ત્રણ અલગ-અલગ જૂથોમાં વહેંચવામાં આવી છે, જે રસીના વિકાસના વિવિધ પાસાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે:
૧. મોડર્ના (Moderna): અમેરિકન કંપની મોડર્નાને સૌથી મોટો હિસ્સો એટલે કે $50 મિલિયન ફાળવવામાં આવ્યા છે. મોડર્ના તેમની અદ્યતન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને ઇબોલાની રસી તૈયાર કરવામાં અગ્રણી ભૂમિકા ભજવશે.
૨. ઓક્સફર્ડ યુનિવર્સિટી અને સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ડિયા (SII): આ જોડીને $8.6 મિલિયનનું ભંડોળ પ્રાપ્ત થયું છે. સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ વિશ્વની સૌથી મોટી રસી ઉત્પાદક કંપની હોવાથી, ઓક્સફર્ડની ટેકનોલોજી સાથે મળીને તેઓ ‘ChAdOx1 Bundibugyo’ નામની રસી વિકસાવશે. નોંધપાત્ર છે કે આ રસી કોવિડ-૧૯ સમયે વપરાયેલી Oxford/AstraZeneca (કોવિશિલ્ડ) રસીની સમાન તકનીક પર આધારિત હશે, જે તેની સફળતાની શક્યતાઓ વધારે છે.
૩. ઇન્ટરનેશનલ એઇડ્સ વેક્સીન ઇનિશિયેટિવ (IAVI): આ સંસ્થાને $3.2 મિલિયન મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે. તેઓ ‘એર્વેબો’ (Ervebo) રસી જેવી જ તકનીકનો ઉપયોગ કરીને સિંગલ-ડોઝ રસી વિકસાવશે, જેણે અગાઉ ‘ઝાયર’ સ્ટ્રેન સામે સફળતાપૂર્વક કામ કર્યું હતું.
વૈશ્વિક સમર્થન અને આશાનું કિરણ
માત્ર CEPI જ નહીં, પરંતુ અન્ય આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓએ પણ આ કટોકટીને પહોંચી વળવા માટે હાથ મિલાવ્યા છે. ‘ગેવી’ (Gavi) એ $50 મિલિયનનું વચન આપ્યું છે, જ્યારે વિશ્વ બેંકના ‘મહામારી ભંડોળ’ (Pandemic Fund) એ આશરે $220.6 મિલિયન એટલે કે ₹1,840 કરોડની ગ્રાન્ટ આપી છે. આ આર્થિક સહાય, વૈજ્ઞાનિકોની અથાક મહેનત અને આફ્રિકન રાષ્ટ્રોના સંયુક્ત પ્રયાસોને કારણે હવે એવી આશા જાગી છે કે નજીકના ભવિષ્યમાં આ જીવલેણ રોગચાળાને કાબૂમાં લઈ શકાશે.
રસીકરણ અને પ્રોટોકોલનું મહત્વ
ભારત સરકારે પણ આ રોગચાળાના ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને કોવિડ-૧૯ જેવા જ પ્રોટોકોલ લાગુ કર્યા છે. ભારતીય કંપની સીરમ ઇન્સ્ટિટ્યૂટની ભાગીદારી એ વાતનું પ્રમાણ છે કે વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની રસી ઉત્પાદન ક્ષમતા પર કેટલી શ્રદ્ધા છે. રસી વિકાસની આ પ્રક્રિયા માત્ર ઇબોલાના વર્તમાન પ્રકોપને રોકવા માટે જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યમાં આવી શકે તેવા કોઈપણ વાયરસજન્ય રોગચાળા સામે લડવા માટે એક મજબૂત માળખું તૈયાર કરશે.
