કર્ણાટકમાં સત્તા પરિવર્તન: સિદ્ધારમૈયાની રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં એન્ટ્રી અને શિવકુમારનો મુખ્યમંત્રી તરીકે ઉદય
કર્ણાટકના રાજકારણમાં છેલ્લા કેટલાય સમયથી ચાલી રહેલી ભારે ખેંચતાણ અને સસ્પેન્સનો અંત આખરે આવી ગયો છે. રાજ્યના અનુભવી અને કદાવર નેતા સિદ્ધારમૈયાએ મુખ્યમંત્રી પદેથી રાજીનામું આપી દીધું છે, જેનાથી ડેપ્યુટી સીએમ ડી.કે. શિવકુમાર (DKS) માટે મુખ્યમંત્રી બનવાનો માર્ગ સાવ સાફ થઈ ગયો છે. આ માત્ર સત્તાનું હસ્તાંતરણ નથી, પરંતુ કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડ દ્વારા આગામી લોકસભા અને રાષ્ટ્રીય સ્તરની ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને લેવાયેલો એક બહુ મોટો વ્યૂહાત્મક નિર્ણય છે. સિદ્ધારમૈયાને હવે દિલ્હીના રાજકારણમાં મોટી જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે, જે અંતર્ગત તેમને કોંગ્રેસની સર્વોચ્ચ નિર્ણય લેનારી સંસ્થા એટલે કે ‘કોંગ્રેસ કાર્યકારી સમિતિ’ (CWC) માં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.
સત્તાના આંતરિક સંઘર્ષનો સૌહાર્દપૂર્ણ અંત
વર્ષ ૨૦૨૩ માં જ્યારે કર્ણાટક વિધાનસભા ચૂંટણીમાં કોંગ્રેસે ભવ્ય વિજય મેળવ્યો હતો, ત્યારથી જ મુખ્યમંત્રી પદ માટે સિદ્ધારમૈયા અને ડી.કે. શિવકુમાર વચ્ચે છૂપો જંગ ચાલી રહ્યો હતો. તે સમયે હાઈકમાન્ડે સિદ્ધારમૈયાના અનુભવ અને જનઆધારને જોઈને તેમને કમાન સોંપી હતી, જ્યારે શિવકુમારને ડેપ્યુટી સીએમ પદથી સંતોષ માનવો પડ્યો હતો. જોકે, અંદરખાને એવી ચર્ચા હંમેશાં રહેતી કે કાર્યકાળના અડધા સમય પછી સત્તાની ફેરબદલી કરવામાં આવશે.
ગત ૨૮ મેના રોજ સિદ્ધારમૈયાએ રાજ્યપાલને પોતાનું રાજીનામું સુપરત કર્યું હતું. રાજીનામું આપ્યા બાદ ૭૭ વર્ષીય સિદ્ધારમૈયાએ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે, કોંગ્રેસ હાઈકમાન્ડના આદેશને માન આપીને તેમણે પોતાના સાથી અને નાયબ મુખ્યમંત્રી ડી.કે. શિવકુમાર માટે માર્ગ મોકળો કરવા આ પગલું ભર્યું છે. આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે કોંગ્રેસે ભવિષ્યમાં થનારા કોઈ પણ મોટા આંતરિક વિખવાદને રોકવા માટે સમયસર પગલાં લીધાં છે.
ડી.કે. શિવકુમારની નવી ઈનિંગ અને CLP બેઠકનું નાટક
સિદ્ધારમૈયાના રાજીનામા બાદ બેંગલુરુમાં તાકીદે કોંગ્રેસ વિધાનમંડળ પક્ષ (CLP) ની બેઠક બોલાવવામાં આવી હતી. આ બેઠકમાં ખૂબ જ રસપ્રદ અને સકારાત્મક માહોલ જોવા મળ્યો હતો. ખુદ સિદ્ધારમૈયાએ જ ૬૪ વર્ષીય ડી.કે. શિવકુમારના નામને આગામી મુખ્યમંત્રી અને CLP નેતા તરીકે પ્રસ્તાવિત કર્યું હતું. કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા જી. પરમેશ્વરે આ પ્રસ્તાવને ટેકો આપ્યો હતો.
બદલામાં, ડી.કે. શિવકુમારે સિદ્ધારમૈયાના અત્યાર સુધીના શાસન, તેમની લોકકલ્યાણકારી યોજનાઓ અને વહીવટી કુશળતાની પ્રશંસા કરતો એક વિશેષ ઠરાવ રજૂ કર્યો હતો, જેને સર્વાનુમતે મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો. આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ એ વાતનો પુરાવો છે કે ભલે નેતાઓ વચ્ચે સ્પર્ધા હોય, પણ હાઈકમાન્ડની મધ્યસ્થતાથી આખી પ્રક્રિયા અત્યંત ગરિમાપૂર્ણ રીતે પૂર્ણ થઈ છે.
સિદ્ધારમૈયાનું દિલ્હી પ્રયાણ: CWC માં પુનરાગમન
મુખ્યમંત્રી પદ છોડ્યાના ગણતરીના દિવસોમાં જ કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે દ્વારા સિદ્ધારમૈયાને ‘કોંગ્રેસ કાર્યકારી સમિતિ’ (CWC) ના સભ્ય તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે.
ભૂતકાળનો સંદર્ભ: આ અગાઉ વર્ષ ૨૦૧૮ માં તત્કાલીન કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ રાહુલ ગાંધીના નેતૃત્વમાં સિદ્ધારમૈયાને CWC માં સ્થાન મળ્યું હતું. જોકે, ૨૦૧૯ માં જ્યારે તેમને કર્ણાટક વિધાનસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા બનાવવામાં આવ્યા, ત્યારે એક વ્યક્તિ એક પદના સિદ્ધાંત મુજબ તેમને આ સભ્યપદ છોડવું પડ્યું હતું.
નવી ભૂમિકા: હવે જ્યારે રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીઓ નજીક છે, ત્યારે સિદ્ધારમૈયા જેવા વરિષ્ઠ, ઓબીસી (OBC) ચહેરા અને માસ લીડરનો ઉપયોગ કોંગ્રેસ રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રચાર અને વ્યુહરચના ઘડવા માટે કરશે. ગયા મહિને જ હાઈકમાન્ડે તેમને દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય ભૂમિકા આપવાનો વાયદો કર્યો હતો, જે આ નિમણૂક સાથે પૂરો થયો છે.
નવી કેબિનેટની કવાયત અને હાઈકમાન્ડ સાથે બેઠકો
નવા મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લેતા પહેલાં ડી.કે. શિવકુમાર અને સિદ્ધારમૈયા બંને સંયુક્ત રીતે દિલ્હી પહોંચ્યા હતા. ત્યાં તેમણે કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી સાથે મેરેથોન બેઠકો કરી હતી. આ બેઠકોમાં કર્ણાટકની આગામી કેબિનેટના સ્વરૂપ અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હતી. આ મહત્વની બેઠકો દરમિયાન:
પાર્ટીના સંગઠન મહાસચિવ કે.સી. વેણુગોપાલ હાજર રહ્યા હતા.
કર્ણાટક કોંગ્રેસના પ્રભારી રણદીપ સિંહ સુરજેવાલાએ પણ બંને નેતાઓ સાથે સમન્વય સાધ્યો હતો.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, શરૂઆતમાં એક નાનું મંત્રીમંડળ શપથ લેશે, જેમાં તમામ પ્રદેશો અને જ્ઞાતિ સમીકરણોને સંતુલિત કરવાનો પ્રયાસ કરાશે. આગામી દિવસોમાં આ કેબિનેટનું વિસ્તરણ કરવામાં આવશે જેથી કોઈ પણ જૂથ નારાજ ન થાય.
શપથ ગ્રહણ સમારોહની તૈયારીઓ
૩ જૂનના રોજ બેંગલુરુમાં એક ભવ્ય સમારોહમાં ડી.કે. શિવકુમાર કર્ણાટકના નવા મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ લેશે. આ સમારોહને કોંગ્રેસ પોતાની શક્તિ પ્રદર્શનના રૂપમાં જોઈ રહી છે. જેમાં રાહુલ ગાંધી, મલ્લિકાર્જુન ખડગે સહિત દેશભરના ‘ઈન્ડિયા’ (INDIA) ગઠબંધનના અગ્રણી નેતાઓ હાજર રહે તેવી શક્યતા છે. શિવકુમાર માટે આ તેમની રાજકીય સફરનું સર્વોચ્ચ શિખર છે, કારણ કે તેઓ લાંબા સમયથી કર્ણાટકમાં કોંગ્રેસના સંકટમોચક (Troubleshooter) તરીકે જાણીતા છે.
આ ફેરબદલની રાજકીય અસરો અને વિશ્લેષણ
| ક્ષેત્ર / પરિબળ | સિદ્ધારમૈયાની ભૂમિકા | ડી.કે. શિવકુમારની ભૂમિકા |
| સામાજિક સમીકરણ | અહિંડા (AHINDA – લઘુમતી, પછાત વર્ગ અને દલિતો) ના મજબૂત નેતા તરીકે રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રચાર કરશે. | કર્ણાટકના પ્રભાવશાળી વોક્કાલિગા સમુદાયના શિરોમણી નેતા તરીકે રાજ્યમાં પકડ મજબૂત રાખશે. |
| સંગઠનાત્મક શક્તિ | CWC માં રહીને દક્ષિણ ભારતમાં કોંગ્રેસની રણનીતિ નક્કી કરવામાં મદદ કરશે. | ભંડોળ એકત્ર કરવા અને સંગઠનને આક્રમક રીતે ચલાવવામાં માહિર હોવાથી શાસન વહીવટ ઝડપી બનાવશે. |
