નવી દિલ્હી અને કાઠમંડુ વચ્ચે બદલાતા સમીકરણો: નેપાળના યુવા નેતા રબી લામિછાને માટે ભારતમાં ‘રેડ કાર્પેટ’ સ્વાગત
ભારત અને નેપાળ વચ્ચેના સંબંધોને એક નવી ઊંચાઈ અને આધુનિક પરિપ્રેક્ષ્ય આપવા માટે નવી દિલ્હીમાં રણનીતિક ગતિવિધિઓ તેજ થઈ ગઈ છે. કાઠમંડુમાં સત્તા પરિવર્તન થયા બાદ, નેપાળના શાસક પક્ષ ‘રાષ્ટ્રીય સ્વતંત્ર પાર્ટી’ (RSP) ના વડા અને વરિષ્ઠ નેતા રબી લામિછાને ભારતની મુલાકાતે આવ્યા છે. ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) અને વિદેશ મંત્રાલય (MEA) દ્વારા લામિછાનેનું ભવ્ય અને વ્યાવસાયિક ‘રેડ કાર્પેટ’ સ્વાગત કરવામાં આવ્યું છે. કાઠમંડુમાં નવી સરકારની રચના થયા પછી ભારતની મુલાકાત લેનારા તેઓ નેપાળના પ્રથમ હાઈ-પ્રોફાઈલ રાજકીય નેતા છે.
ભાજપ મુખ્યાલયમાં ઉષ્માભર્યું સ્વાગત અને દ્વિપક્ષીય ચર્ચા
પોતાની નવી દિલ્હી યાત્રા દરમિયાન, રબી લામિછાને પોતાના પ્રતિનિધિમંડળ સાથે ભાજપના રાષ્ટ્રીય પ્રમુખ નીતિન નવીનને મળ્યા હતા. ભાજપ મુખ્યાલય ખાતે યોજાયેલી આ બેઠકમાં બંને પક્ષો વચ્ચે પરસ્પર હિતો અને સંગઠનાત્મક માળખા અંગે વિસ્તૃત ચર્ચા થઈ હતી.
આ બેઠકની મુખ્ય વિગતો:
લોકશાહીનું સદ્દઢીકરણ: બંને નેતાઓએ ભારત અને નેપાળના સદીઓ જૂના લોકો-વચ્ચેના સંબંધો (People-to-People ties) ને વધુ મજબૂત કરવા પર ભાર મૂક્યો હતો.
સંગઠનની સમજ: રબી લામિછાને ભાજપની કાર્યપદ્ધતિ, તેના કેડર બેઝ (કાર્યકર્તાઓનું નેટવર્ક) ની તાકાત અને ચૂંટણી વ્યવસ્થાપનને સમજવામાં વિશેષ રસ દાખવ્યો હતો. લામિછાને એક મહત્વની વાત સ્વીકારતાં કહ્યું કે, ભાજપથી વિપરીત તેમની પાર્ટી ‘RSP’ સંગઠન મજબૂત થાય તે પહેલાં જ સત્તા પર આવી ગઈ હતી, અને હવે તેઓ પાયાના સ્તરે (Grassroot level) પાર્ટીના નિર્માણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે.
પાર્ટી-ટુ-પાર્ટી જોડાણ: ભાજપના વિદેશ વિભાગના વડા વિજય ચૌથાઈવાલે જણાવ્યું હતું કે, આ સંવાદથી બંને પક્ષો વચ્ચે વૈચારિક અને રાજકીય આદાનપ્રદાન વધશે, જે બંને દેશોની સહિયારી સંસ્કૃતિ અને સભ્યતાના વારસાને વધુ ગાઢ બનાવશે.
વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકર સાથે વ્યૂહાત્મક મુલાકાત
પાર્ટી સ્તરની ચર્ચાઓ બાદ, લામિછાને ભારત સરકારના વિદેશ મંત્રાલયની મુલાકાત લીધી હતી. ત્યાં તેમણે વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકર અને વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિશ્રી સાથે ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક કરી હતી.
ડૉ. જયશંકરે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ પર આ બેઠકની પુષ્ટિ કરતા જણાવ્યું હતું કે, નેપાળ સાથે ભારતની દ્વિપક્ષીય વિકાસ ભાગીદારીને આગળ વધારવા માટે આ મુલાકાત અત્યંત ફળદાયી રહી છે. આર્થિક સમૃદ્ધિ, સરહદી કનેક્ટિવિટી અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા જાળવવામાં આવા રાજકીય સંપર્કો પાયાની ભૂમિકા ભજવે છે.
નેપાળમાં ‘જનરેશન ઝેડ’ (Gen Z) ની ક્રાંતિ અને નવું નેતૃત્વ
આ બેઠકો દરમિયાન સૌથી રસપ્રદ ચર્ચા નવી પેઢી એટલે કે ‘જનરેશન ઝેડ’ (Gen Z – ૧૯૯૭ થી ૨૦૧૨ ની વચ્ચે જન્મેલા યુવાનો) વિશે થઈ હતી. નીતિન નવીન અને લામિછાને બંને એ બાબતે સહમત થયા હતા કે આજના ડિજિટલ યુગના યુવાનોની ઊર્જાને યોગ્ય દિશા આપવી (Channelize કરવી) અનિવાર્ય છે.
વાસ્તવમાં, નેપાળમાં તાજેતરમાં જ સંપન્ન થયેલી સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં આ ‘જનરેશન ઝેડ’ ના યુવાનોએ પરંપરાગત પક્ષોને નકારીને એક બહુ મોટી રાજકીય ક્રાંતિ સર્જી છે. આ યુવા આંદોલનને કારણે જ રેપ સિંગરમાંથી રાજકારણી બનેલા યુવા નેતા બાલેન્દ્ર શાહ (Balen Shah) નેપાળના ઈતિહાસના સૌથી નાની ઉંમરના વડાપ્રધાન (PM) તરીકે ચૂંટાઈ આવ્યા છે. આ નવી સરકારમાં લામિછાનેની આરએસપી (RSP) મુખ્ય ભાગીદાર છે.
પડોશી દેશોની સરખામણી: નેપાળ વિરુદ્ધ બાંગ્લાદેશ
બેઠક દરમિયાન દક્ષિણ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુવા આંદોલનો અને સત્તા પરિવર્તનની પણ તુલના કરવામાં આવી હતી. વરિષ્ઠ વ્યાવસાયિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, નેપાળના રાજકીય પરિવર્તનની તુલના બાંગ્લાદેશ કે અન્ય દેશોના હિંસક આંદોલનો સાથે કરી શકાય નહીં.
| માપદંડ | નેપાળનું મોડલ | બાંગ્લાદેશનું મોડલ |
| સંક્રમણની પ્રક્રિયા | શરૂઆતમાં અશાંતિ હતી, પરંતુ આખરે તમામ જૂથોએ લોકશાહી માર્ગ પસંદ કર્યો. | હિંસક વિરોધ પ્રદર્શન બાદ તત્કાલીન પીએમ શેખ હસીનાએ દેશ છોડવો પડ્યો. |
| ચૂંટણી પ્રક્રિયા | સંપૂર્ણપણે લોકશાહી અને ન્યાયી ચૂંટણીઓ દ્વારા નવી સરકાર અસ્તિત્વમાં આવી. | અવામી લીગ જેવા મુખ્ય પક્ષો પર ચૂંટણી લડવા પર પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા. |
| પરિણામ | સ્થિર અને સ્વીકાર્ય યુવા નેતૃત્વનો ઉદય થયો. | વચગાળાની વ્યવસ્થા હેઠળ લાંબો સમય રાજકીય અનિશ્ચિતતા રહી. |
ચર્ચા દરમિયાન ભારતમાં સક્રિય યુવા વ્યંગાત્મક ચળવળ ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ (CJP) પર કોઈ સત્તાવાર વાતચીત થઈ નહોતી. ભારત સરકારે અગાઉ જ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આવી સંસ્થાઓ ભારતીય યુવાનોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી નથી અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના આધારે તેમના સોશિયલ મીડિયા પર કડક પ્રતિબંધો લાદવામાં આવ્યા છે.
મુલાકાતનું રાજકીય મહત્વ અને પૃષ્ઠભૂમિ
રબી લામિછાનેની આ ભારત મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે નવી દિલ્હી અને કાઠમંડુ વચ્ચેના સંબંધો એક નાજુક તબક્કામાંથી પસાર થઈ રહ્યા હતા. ગયા મહિને જ ભારતના વિદેશ સચિવનો નેપાળ પ્રવાસ રદ કરવો પડ્યો હતો, કારણ કે કાઠમંડુના તંત્ર દ્વારા પીએમ બાલેન્દ્ર શાહ અને ભારતીય વિદેશ સચિવ વચ્ચેની સત્તાવાર બેઠકનો સમય નક્કી થઈ શક્યો નહોતો.
આ ઉપરાંત, નેપાળના નવા પીએમ બાલેન્દ્ર શાહે જાહેરાત કરી છે કે તેઓ આગામી એક વર્ષ સુધી કોઈ વિદેશ પ્રવાસ કરવાના નથી. આવી સ્થિતિમાં, તેમના મુખ્ય સહયોગી રબી લામિછાનેનું ભારત આવવું અને ભાજપની ‘ભાજપને જાણો’ (Know BJP) પહેલના ભાગરૂપ બનવું, એ દર્શાવે છે કે નેપાળની નવી સરકાર ભારત સાથેના પરંપરાગત અને આર્થિક સંબંધોને તોડવા માંગતી નથી. બેઠક બાદ દિલ્હીના મુખ્યમંત્રી રેખા ગુપ્તાની ઉપસ્થિતિમાં એક ખાસ લંચનું પણ આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું, જે ભારતની રાજદ્વારી ઉષ્મા દર્શાવે છે.
વિદેશ મંત્રાલયનું સત્તાવાર વલણ
વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે પત્રકાર પરિષદમાં જણાવ્યું હતું કે, ભારત પડોશી દેશોના તમામ અગ્રણી રાજકીય પક્ષો સાથે નિયમિત સંપર્ક રાખવામાં માને છે. નેપાળ સાથે ભારતની ભાગીદારી માત્ર સરકાર પૂરતી મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે બહુપક્ષીય છે જેમાં સંસ્કૃતિ, વેપાર અને લોકોનો પરસ્પર સ્નેહ સામેલ છે.
