સાયબર જાસૂસીનો નવો ખતરો: ચીન ‘LinkedIn’ દ્વારા પશ્ચિમી દેશોના લશ્કરી અધિકારીઓને બનાવી રહ્યું છે શિકાર
આજના ડિજિટલ યુગમાં સોશિયલ મીડિયા માત્ર એકબીજા સાથે જોડાવાનું માધ્યમ નથી રહ્યું, પરંતુ તે જાસૂસી અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે પણ એક નવો પડકાર બની ગયું છે. તાજેતરમાં જ અમેરિકા અને તેના સહયોગી દેશોએ એક ચોંકાવનારી ચેતવણી જારી કરી છે, જેમાં આરોપ લગાવવામાં આવ્યો છે કે ચીની જાસૂસો હવે ‘લિંક્ડઇન’ (LinkedIn) જેવી પ્રોફેશનલ નેટવર્કિંગ સાઇટ્સનો ઉપયોગ કરીને પશ્ચિમી દેશોના લશ્કરી અને સરકારી અધિકારીઓને ફસાવી રહ્યા છે. આ ઘટનાક્રમ વિશ્વની ટોચની ગુપ્તચર એજન્સીઓ માટે ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
શું છે આખું કાવતરું?
જાસૂસીના આ ખેલમાં ચીની જાસૂસો ખૂબ જ હોશિયારીથી કામ કરે છે. તેઓ લિંક્ડઇન પર નકલી પ્રોફાઇલ બનાવે છે અને પોતાને કોઈ ખાનગી કન્સલ્ટન્સી ફર્મ, થિંક ટેન્ક કે હ્યુમન રિસોર્સ (HR) કંપનીના ભરતી કરનાર (Recruiter) તરીકે રજૂ કરે છે. ત્યારબાદ, તેઓ પશ્ચિમી દેશોના લશ્કરી જવાનો, સરકારી અધિકારીઓ કે સંરક્ષણ ક્ષેત્રના વિશ્લેષકો સાથે સંપર્ક સાધે છે. તેમને સારી નોકરીની લાલચ આપીને અથવા કોઈ સંશોધન કાર્યના બહાને તેમની પાસેથી અત્યંત સંવેદનશીલ અને ગુપ્ત માહિતી કઢાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવે છે.
‘ફાઇવ આઇઝ’ (Five Eyes) ની ચેતવણી
આ મામલે અમેરિકાની સાથે કેનેડા, યુકે, ઓસ્ટ્રેલિયા અને ન્યુઝીલેન્ડના બનેલા પ્રતિષ્ઠિત ગુપ્તચર નેટવર્ક ‘ફાઇવ આઇઝ’ એ આકરો વિરોધ નોંધાવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે ચીની સૈન્ય ગુપ્તચર સંસ્થાઓ (Chinese Military Intelligence Operatives) અત્યંત વ્યવસ્થિત રીતે આ જાળ બિછાવી રહી છે. આ દેશોના ગુપ્તચર વડાઓએ કહ્યું છે કે ચીન હવે પરંપરાગત જાસૂસીની પદ્ધતિઓથી આગળ વધીને સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી ‘ડિજિટલ ટ્રેપ’ તૈયાર કરી રહ્યું છે.
અધિકારીઓ કેમ ફસાય છે?
પ્રશ્ન એ થાય છે કે શું આટલા અનુભવી લશ્કરી અને સરકારી અધિકારીઓ આટલી સરળતાથી ફસાઈ જાય છે? નિષ્ણાતોના મતે, આ જાળ ખૂબ જ મનોવૈજ્ઞાનિક રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે. ઘણીવાર આ જાસૂસો ખૂબ જ ઉચ્ચ સ્તરની પ્રોફાઇલ બનાવે છે, જેમાં લાગે કે તેઓ કોઈ પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થા સાથે જોડાયેલા છે. તેઓ અધિકારીઓને ઊંચા પગારની નોકરી, વિદેશમાં કામ કરવાની તક અથવા કોઈ મહત્વપૂર્ણ પ્રોજેક્ટમાં સલાહકાર બનવાની લાલચ આપે છે. અધિકારીઓને શરૂઆતમાં ખબર પણ નથી પડતી કે તેમની સામે જે વ્યક્તિ છે, તે વાસ્તવમાં કોઈ વિદેશી જાસૂસ છે.
શું છે ચીનનો વાસ્તવિક ઉદ્દેશ્ય?
ચીનનો હેતુ માત્ર નોકરીની ઓફર આપવાનો નથી, પરંતુ પશ્ચિમી દેશોની વ્યૂહાત્મક રણનીતિઓ, તેમની મિલિટરી ટેકનોલોજી અને ભવિષ્યના સંરક્ષણ પ્રોજેક્ટ્સ વિશે જાણકારી મેળવવાનો છે. ખાસ કરીને જે અધિકારીઓ સંરક્ષણ નીતિ કે વિદેશ નીતિ સાથે જોડાયેલા છે, તેમની પાસે એવી માહિતી હોય છે જે ચીન માટે અત્યંત કિંમતી સાબિત થઈ શકે છે. આ રીતે મેળવેલી માહિતીનો ઉપયોગ કરીને ચીન પોતાના સૈન્ય અને કૂટનીતિક નિર્ણયો લેવામાં આગળ રહેવા માંગે છે.
સોશિયલ મીડિયા પર સતર્કતાની જરૂર
આ ઘટનાક્રમ બાદ હવે LinkedIn જેવી કંપનીઓ પર પણ દબાણ વધી રહ્યું છે કે તેઓ તેમના પ્લેટફોર્મ પરથી આવી નકલી પ્રોફાઇલ્સને તાત્કાલિક દૂર કરે. જોકે, માત્ર કંપનીઓ પર આધાર રાખવો પૂરતો નથી. પશ્ચિમી દેશોએ પોતાના સરકારી અને લશ્કરી કર્મચારીઓને આ પ્રકારના સાયબર જોખમો વિશે જાગૃત કરવા માટે ખાસ તાલીમ કાર્યક્રમો શરૂ કર્યા છે. કર્મચારીઓને સલાહ આપવામાં આવી રહી છે કે તેઓ અજાણ્યા લોકોની નોકરીની ઓફર સ્વીકારતા પહેલા તેની ઊંડી તપાસ કરે અને લિંક્ડઇન પર પોતાની ગુપ્ત માહિતી શેર કરવાનું ટાળે.
શું આ માત્ર એક દેશનો મામલો છે?
આ કાવતરામાં માત્ર ચીનનું નામ આગળ છે, પરંતુ સાયબર જાસૂસીના આ ખતરાને જોઈએ તો અન્ય દેશો પણ આ પ્રકારની પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હોવાની શક્યતા નકારી શકાય નહીં. LinkedIn જેવી સાઇટ્સ, જેનો ઉપયોગ વ્યવસાયિક વૃદ્ધિ માટે થાય છે, તે હવે આંતરરાષ્ટ્રીય જાસૂસીનું સૌથી મોટું અખાડું બની ગઈ છે. આ જ કારણ છે કે સુરક્ષા એજન્સીઓ તેને ‘ડિજિટલ વોરફેર’ (Digital Warfare) ના એક ભાગ તરીકે જોઈ રહી છે.
