CBSE વ્હિસલબ્લોઅરનો સ્પષ્ટ સંદેશ: “ઇન્ટરનેટ એક્ટિવિઝમ સારું છે, પણ માત્ર સોશિયલ મીડિયા પર બેસી રહેવું નહીં!”
શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં પારદર્શિતા અને જવાબદારીની માગ સતત વધી રહી છે. તાજેતરમાં સીબીએસઈ (CBSE) ની મૂલ્યાંકન પદ્ધતિમાં કથિત ગેરરીતિઓ સામે અવાજ ઉઠાવનારા વ્હિસલબ્લોઅર સાર્થક સિદ્ધાંતે સોશિયલ મીડિયા પર ચાલતા વિદ્યાર્થી સંગઠનો અને આંદોલનોને લઈને એક મહત્વપૂર્ણ સલાહ આપી છે. સાર્થક સિદ્ધાંતે ‘કોકરોચ જનતા પાર્ટી’ના સ્થાપક અભિજીત દીપકેને ટાંકીને કહ્યું છે કે કોઈપણ આંદોલન માત્ર ‘ઇન્ટરનેટ પર ધ્યાન ખેંચવા’ માટે નહીં, પણ એક ‘વાસ્તવિક હેતુ’ માટે હોવું જોઈએ.
સાર્થક સિદ્ધાંત કોણ છે?
17 વર્ષીય સાર્થક સિદ્ધાંત હાલમાં વિદ્યાર્થી જગતમાં એક મોટું નામ બની ગયો છે. તેમણે વેદાંત શ્રીવાસ્તવ અને ‘એથિકલ હેકર’ નિસર્ગ અધિકારી સાથે મળીને સીબીએસઈની ઓએસએમ (OSM) મૂલ્યાંકન પ્રણાલીમાં રહેલી ખામીઓને ઉજાગર કરી હતી. ધોરણ 12 ની માર્કશીટમાં વિસંગતતાઓને શોધી કાઢ્યા બાદ, તેઓ આ વર્ષના પરીક્ષા વિવાદો (જેમાં NEET-UG 2026 પણ સામેલ છે) સામેના વિદ્યાર્થીઓના આક્રોશનો ચહેરો બની ગયા હતા.
સાર્થકે તેમની તપાસને પોતાની વેબસાઇટ પર વિગતવાર મૂકી હતી. તેમણે કેન્દ્રીય જાહેર પ્રાપ્તિ પોર્ટલ (Central Public Procurement portal) પર ટેન્ડર દસ્તાવેજોનો ઊંડાણપૂર્વક અભ્યાસ કર્યા બાદ એવો આક્ષેપ કર્યો હતો કે સીબીએસઈએ હૈદરાબાદ સ્થિત ‘કોએમ્પટ એડ્યુટેક’ (Coempt EduTeck) ને ફાયદો પહોંચાડવા માટે જાણીજોઈને નિયમોમાં ફેરફાર કર્યા હતા. જોકે, કંપની અને સીબીએસઈ બંનેએ આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે.
“ઇન્ટરનેટ એક્ટિવિઝમ ઠીક છે, પણ…”
એક મુલાકાતમાં સાર્થક સિદ્ધાંતે સોશિયલ મીડિયા પર ચાલતા આંદોલનો વિશે પોતાની વાત મૂકી હતી. તેમણે કહ્યું, “હા, ઇન્ટરનેટ એક્ટિવિઝમ સારું છે. મેં, નિસર્ગે અને વેદાંતે જે કર્યું તે પણ ઇન્ટરનેટ એક્ટિવિઝમ જ હતું. પરંતુ, જો તમે માત્ર ઇન્ટરનેટ પર બેસીને પોસ્ટ કરો છો અને વાસ્તવિક દુનિયામાં કોઈ સક્રિય કામ નથી કરતા, તો તે નુકસાનકારક છે.”
તેમણે અભિજીત દીપકેને સલાહ આપી કે વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા ચલાવવામાં આવતા કોઈપણ અભિયાન કે પાર્ટીનો એક મજબૂત અને વાસ્તવિક પાયો હોવો જોઈએ. તેઓ માને છે કે માત્ર આક્રોશને સોશિયલ મીડિયા પર ઠાલવવો પૂરતો નથી; તે આક્રોશને અર્થપૂર્ણ અને રચનાત્મક પગલાઓમાં બદલવો જરૂરી છે.
સીબીએસઈ ટેન્ડર અને સંસદીય સમિતિની તપાસ
સાર્થક સિદ્ધાંતની સતર્કતાને કારણે જ તેમને સંસદની શિક્ષણ, મહિલા, બાળકો, યુવા અને રમતગમત અંગેની સ્થાયી સમિતિ સમક્ષ રજૂ થવા માટે આમંત્રણ મળ્યું હતું. સમિતિ સમક્ષ તેમણે પુરાવા રજૂ કરતા જણાવ્યું કે સીબીએસઈએ ઓએસએમ સિસ્ટમ માટે ત્રણ અલગ-અલગ ટેન્ડર બહાર પાડ્યા હતા.
ફેબ્રુઆરી 2025: પહેલું ટેન્ડર સફળ બિડર મળ્યા વગર રદ કરવામાં આવ્યું.
મે 2025: બીજા ટેન્ડરમાં ચાર બિડ મળી હતી, પરંતુ તે કોઈને આપવામાં આવ્યું નહીં.
ઓગસ્ટ 2025: ત્રીજા ટેન્ડરમાં રેન્કગુરુ (Rankguru), ટીસીએસ (TCS) અને કોએમ્પટ (Coempt) મેદાનમાં હતા. રેન્કગુરુ ટેકનિકલ સ્ટેજમાં નિષ્ફળ ગયા બાદ કરાર અંતે કોએમ્પટને આપવામાં આવ્યો હતો.
આ આખી પ્રક્રિયા પર સાર્થકે ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા, જે દર્શાવે છે કે એક કિશોર કઈ રીતે વ્યવસ્થિત તપાસ દ્વારા મોટી સંસ્થાઓને જવાબદાર ઠેરવી શકે છે.
વિદ્યાર્થીઓ માટે શીખ
સાર્થકની આ સફર આજે હજારો વિદ્યાર્થીઓ માટે પ્રેરણા બની છે. તેઓ સાબિત કરે છે કે જો તમારી પાસે તથ્યો હોય, સંશોધન કરવાની તૈયારી હોય અને સત્યને સાબિત કરવાની હિંમત હોય, તો તમે સિસ્ટમમાં મોટો બદલાવ લાવી શકો છો. તેમનો સંદેશ ખૂબ જ સ્પષ્ટ છે: ‘આંદોલન’ માત્ર વોટિંગ કે ટ્રેન્ડિંગ હેશટેગ્સ પૂરતું મર્યાદિત ન હોવું જોઈએ, પરંતુ તે વ્યવસ્થાકીય સુધારા તરફ દોરી જતું હોવું જોઈએ.
તેમણે કહ્યું કે, “જ્યારે અમે તપાસ કરી, ત્યારે અમારો હેતુ માત્ર વિદ્યાર્થીઓને મદદ કરવાનો હતો.” આ જ કારણ છે કે તેઓ કોઈપણ રાજકીય પક્ષ કે ટ્રેન્ડમાં જોડાવાને બદલે મુદ્દા આધારિત સક્રિયતાને મહત્વ આપે છે.
