જનતાના પૈસાનું પાણી: ચાપાવાળી ગામે પંચાયત ઘરના બાંધકામમાં તદ્દન હલકી કક્ષાનું મટીરીયલ વપરાયું, દ્રશ્યો કેમેરામાં કેદ!
ગુજરાત સરકાર દ્વારા ગ્રામ્ય વિસ્તારોના વિકાસ માટે કરોડો રૂપિયાની ગ્રાન્ટ ફાળવવામાં આવે છે. ગામડાઓ ડિજિટલ બને, સુવિધાસભર બને અને ગ્રામજનોને પોતાના સરકારી કામો માટે તાલુકા મથકે ધક્કા ન ખાવા પડે તે હેતુથી અધ્યતન પંચાયત ઘરોના નિર્માણની મંજૂરી આપવામાં આવે છે. પરંતુ જ્યારે આ સરકારી ભંડોળનો દુરુપયોગ થાય અને લોકશાહીના સૌથી પાયાના એકમ એવા ‘પંચાયત ઘર’ના નિર્માણમાં જ ભ્રષ્ટાચારની ઊધઈ લાગી જાય, ત્યારે વિકાસના દાવાઓ પોકળ સાબિત થાય છે. આવો જ એક ચોંકાવનારો કિસ્સો તાજેતરમાં સોનગઢ તાલુકાના ચાપાવાળી ગામેથી સામે આવ્યો છે, જ્યાં પંચાયત ઘરના બાંધકામમાં ખુલ્લેઆમ નિયમોના ધજાગરા ઉડતા જોવા મળી રહ્યા છે.
કેમેરામાં કેદ થયા તદ્દન હલકી કક્ષાની કામગીરીના દ્રશ્યો
કોઈપણ સરકારી મકાનનું આયુષ્ય તેના પાયા અને તેમાં વપરાતા મટીરીયલ (સામગ્રી) પર નિર્ભર કરે છે. પરંતુ ચાપાવાળી ગામમાં બની રહેલા નવા પંચાયત ઘરની મુલાકાત લેતા જ કંઈક જુદું જ ચિત્ર ઉપસી આવે છે. સ્થાનિક સ્તરે અને સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયેલા દ્રશ્યોમાં સ્પષ્ટ જોઈ શકાય છે કે, બાંધકામમાં વાપરવામાં આવતી રેતી, સિમેન્ટ અને ઈંટો તદ્દન ત્રીજી કે ચોથી કક્ષાની છે.
સિમેન્ટનું પ્રમાણ એટલું ઓછું રાખવામાં આવ્યું છે કે માત્ર હાથ લગાવતા જ ચોંટાડેલો માલ ખરી પડે છે. લોખંડના સળિયાના માપમાં પણ બાંધછોડ કરવામાં આવી હોવાના આક્ષેપો થઈ રહ્યા છે. સરકારી ધારાધોરણો મુજબ જે મજબૂતાઈ હોવી જોઈએ, તેનાથી અડધી મજબૂતાઈ પણ આ બાંધકામમાં દેખાતી નથી. કેમેરામાં કેદ થયેલા આ દ્રશ્યો પુરાવો છે કે અહીં જનતાના પૈસાનું પાણી થઈ રહ્યું છે અને ભવિષ્યમાં આ મકાન ગમે ત્યારે મોટી દુર્ઘટનાને આમંત્રણ આપી શકે છે.
સરપંચ અને તલાટીની ભૂમિકા સામે ઊભા થતા સવાલો
ગામના પ્રથમ નાગરિક એટલે કે સરપંચ અને વહીવટી વડા એટલે કે તલાટી-કમ-મંત્રી. ગામમાં થતા કોઈપણ વિકાસકામની ગુણવત્તા જાળવવાની સીધી જવાબદારી આ બંને હોદ્દેદારોની હોય છે. ત્યારે સવાલ એ ઊભો થાય છે કે, આટલી હલકી કક્ષાની કામગીરી આંખ સામે થઈ રહી હોવા છતાં સરપંચ અને તલાટી કેમ મૌન સેવીને બેઠા છે?
શું આ લોલંલોલ વહીવટ પાછળ તેમની કોઈ છૂપી સંમતિ છે? કે પછી તે જાણીજોઈને અજાણ બનવાનો ઢોંગ કરી રહ્યા છે? જનતાએ જેમના પર વિશ્વાસ મૂકીને ગામની બાગડોર સોંપી છે, તે જ જો આવા નબળા કામો સામે આંખ આડા કાન કરે, તો પછી ન્યાયની અપેક્ષા કોની પાસે રાખવી? સ્થાનિકોમાં હવે એવી ચર્ચા પણ જોર પકડી રહી છે કે આ ખેલ પાછળ મોટો આર્થિક વહીવટ જવાબદાર હોઈ શકે છે.
ચૂંટાયેલા સભ્યો અંધારામાં? આપખુદશાહીનો આક્ષેપ
કોઈપણ ગ્રામ પંચાયત માત્ર સરપંચ કે તલાટીથી નથી ચાલતી. તેમાં વોર્ડના ચૂંટાયેલા સભ્યો (ડેપ્યુટી સરપંચ સહિત) પણ સામેલ હોય છે. લોકશાહીની પદ્ધતિ મુજબ, ગામના કોઈપણ મોટા કામની મંજૂરી પંચાયતની સામાન્ય સભા કે ખાસ સભામાં લેવાની હોય છે અને તમામ સભ્યોને વિશ્વાસમાં લેવાના હોય છે.
પરંતુ ચાપાવાળી ગામની સ્થિતિ કંઈક અલગ જ ઈશારો કરે છે. શું ગામના ચૂંટાયેલા સભ્યોને આ નબળી કામગીરી દેખાતી નથી? કે પછી તેમને કંઈ બોલવા દેવામાં આવતા નથી? સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ચાપાવાળી ગામના સરપંચ અને તલાટી ચૂંટાયેલા સભ્યોને વિશ્વાસમાં લીધા વગર પોતાની મનમાની ચલાવી રહ્યા છે. જો આ વાત સાચી હોય, તો તે લોકશાહીના સિદ્ધાંતોનું અપમાન છે. સભ્યોને અંધારામાં રાખીને વહીવટ કરવો એ આપખુદશાહીની નિશાની છે, જે ગામના વિકાસને રસાતળમાં લઈ જશે.
એજન્સી કોણ છે અને કુલ બજેટ કેટલું?
આ આખા વિવાદમાં સૌથી મોટો સસ્પેન્સ એ છે કે આ પંચાયત ઘરનું બાંધકામ કોઈ માન્ય એજન્સી કે કોન્ટ્રાક્ટરને સોંપવામાં આવ્યું છે કે પછી સરપંચ પોતે જ પડદા પાછળ રહીને આ કામ સંભાળી રહ્યા છે? સામાન્ય રીતે સરકારી નિયમ મુજબ ટેન્ડર પ્રક્રિયા કરીને યોગ્ય લાયકાત ધરાવતી એજન્સીને જ કામ અપાય છે. જો કોઈ કોન્ટ્રાક્ટર આ કામ કરી રહ્યો છે, તો તેની સામે બ્લેકલિસ્ટ કરવાની કાર્યવાહી કેમ નથી થતી? અને જો સરપંચ પોતે આ કામ કરી રહ્યા હોય, તો ‘હિતોના ટકરાવ’ (Conflict of Interest) નો મોટો મામલો બને છે.
આ ઉપરાંત, આ પંચાયત ઘર કુલ કેટલા રૂપિયાના ખર્ચે બની રહ્યું છે? આંકડો લાખોમાં છે કે કરોડોમાં? જનતાને એ જાણવાનો પૂરો હક છે કે તેમના ટેક્સના પૈસામાંથી કેટલી રકમ આ મકાન પાછળ મંજૂર થઈ છે અને તેમાંથી ખરેખર કેટલા રૂપિયા જમીન પર વપરાયા છે અને કેટલા વચેટિયાઓના ખિસ્સામાં ગયા છે.
આગામી અંકમાં મોટા ખુલાસા…
આ તો માત્ર હજુ શરૂઆત છે. ચાપાવાળી ગામના પંચાયત ઘરના બાંધકામ પાછળ કયા મોટા માથાઓનો હાથ છે, કાગળ પર શું નિયમો બતાવાયા છે અને વાસ્તવિકતામાં શું રમત રમાઈ છે, તેની વિગતવાર તપાસ ચાલુ છે.
શું એન્જિનિયરે (બી.આર.સી./વિકાસ અધિકારી) આ સાઇટની મુલાકાત લીધી હતી?
શું કામનું મટીરીયલ ટેસ્ટિંગ લેબોરેટરીમાં મોકલવામાં આવ્યું હતું?
આ આખા કૌભાંડમાં તાલુકા કક્ષાના કયા અધિકારીઓની મિલીભગત છે?
આવા અનેક સનસનીખેજ સવાલોના પુરાવા સાથેના જવાબો અને અધિકારીઓના સત્તાવાર નિવેદનો અમે લઈને આવી રહ્યા છીએ આવતા અંકમાં… જોતા રહો અને જાગૃત રહો.
