માનવતાનો વિજય: સુપ્રીમ કોર્ટે આસામની મહિલાઓના નિર્વાસન પર લગાવી રોક, કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી માંગ્યો જવાબ
ભારતીય ન્યાયતંત્ર હંમેશા નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારોનું રક્ષણ કરવા માટે જાણીતું છે. તાજેતરમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે આસામના ડિટેન્શન સેન્ટરમાં બંધ બે મહિલાઓ, સાલેહા ખાતૂન અને સરભાનુ બેગમના કેસમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને માનવીય નિર્ણય લીધો છે. ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા ‘વિદેશી’ જાહેર થયા બાદ જેલના સળિયા પાછળ ધકેલાયેલી આ મહિલાઓના નિર્વાસન (Deportation) પર કોર્ટે રોક લગાવી છે. આ નિર્ણયે ફરી એકવાર આસામમાં ચાલી રહેલા નાગરિકત્વના વિવાદ અને ટ્રિબ્યુનલની કામગીરી પર સમગ્ર દેશનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
આસામમાં ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા અનેક વ્યક્તિઓને શંકાસ્પદ નાગરિક તરીકે ઓળખી તેમને ‘વિદેશી’ જાહેર કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં સાલેહા ખાતૂન અને સરભાનુ બેગમને પણ વિદેશી જાહેર કરીને ડિટેન્શન સેન્ટરમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા હતા. આ મહિલાઓએ પોતાની નાગરિકતા સાબિત કરવા માટે અનેક પ્રયાસો કર્યા હતા, પરંતુ ટ્રિબ્યુનલના નિર્ણય બાદ તેમને અસહ્ય પીડા અને અંધકારમય ભવિષ્યનો સામનો કરવો પડ્યો હતો.
આ મહિલાઓએ પહેલા આસામ હાઈકોર્ટમાં અરજી કરી હતી, પરંતુ ત્યાંથી તેમને રાહત મળી નહોતી. અંતે, સુપ્રીમ કોર્ટમાં આ મામલો પહોંચતા, જસ્ટિસ વિક્રમ નાથ અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની વેકેશન બેન્ચે આ સંવેદનશીલ મુદ્દા પર સુનાવણી કરી હતી. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આગામી સુનાવણી સુધી આ મહિલાઓને તેમના મૂળ દેશમાં મોકલવાની કે અન્ય કોઈ પણ પ્રકારની કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે નહીં.
સુપ્રીમ કોર્ટની માનવીય અભિગમ
સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને આ મામલે નોટિસ પાઠવીને જવાબ માંગ્યો છે. કોર્ટના આ આદેશથી સાલેહા ખાતૂન અને સરભાનુ બેગમને મોટી રાહત મળી છે. કોર્ટે જણાવ્યું છે કે, જ્યાં સુધી ૧૬ જુલાઈના રોજ આગામી સુનાવણી નથી થતી, ત્યાં સુધી આ મહિલાઓ ડિટેન્શન સેન્ટરમાં હોય તો પણ તેમને દેશનિકાલ કરવામાં આવશે નહીં. ન્યાયમૂર્તિઓએ આ પ્રક્રિયામાં જોડાયેલી કાયદાકીય જટિલતાઓ અને માનવીય પાસાઓને સમજતા આ નિર્ણય લીધો છે.
દસ્તાવેજો અને નાગરિકતાનો સંઘર્ષ
સાલેહા ખાતૂનના કિસ્સામાં ચોંકાવનારી વિગતો સામે આવી છે. ૫૦ વર્ષની સાલેહા જે એક ગરીબ અને અશિક્ષિત મહિલા છે, તે ૨ માર્ચ ૨૦૨૬થી ગોલપારા ડિટેન્શન સેન્ટરમાં કેદ છે. તેમનો દાવો છે કે તેમના પિતા અહસાન અલી અને માતા કોરપુલજાનના નામ ૧૯૭૧ પહેલાના મતદાર યાદી અને એનઆરસી (NRC) ના લીગેસી ડેટામાં નોંધાયેલા છે. તેમ છતાં, તેમને પોતાના જ દેશમાં ‘વિદેશી’ ગણાવવામાં આવે છે. તેમણે કોર્ટમાં પુરાવા રજૂ કરીને પોતાની ભારતીય હોવાની ઓળખ સ્પષ્ટ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો છે.
આ કેસ માત્ર એક કે બે વ્યક્તિનો નથી, પરંતુ એવા અનેક પરિવારોની વેદનાનું પ્રતિબિંબ છે જેઓ દસ્તાવેજોના અભાવે અથવા વહીવટી ખામીઓને કારણે પોતાના દેશમાં જ પરદેશી બનવા મજબૂર બન્યા છે.
ન્યાયિક પ્રક્રિયા અને ભાવિ રાહ
આસામમાં ફોરેનર્સ ટ્રિબ્યુનલ દ્વારા લેવામાં આવતા નિર્ણયો પર વારંવાર પ્રશ્નો ઉઠાવવામાં આવે છે. ગરીબ અને અશિક્ષિત લોકો ઘણીવાર સાચા દસ્તાવેજો હોવા છતાં યોગ્ય કાયદાકીય રજૂઆત કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે, જેનું પરિણામ તેમને ડિટેન્શન સેન્ટરમાં ભોગવવું પડે છે. સુપ્રીમ કોર્ટની આ દખલગીરી ન્યાયના પક્ષમાં એક મહત્વનું પગલું માનવામાં આવે છે.
હવે દેશની નજર ૧૬ જુલાઈના રોજ થનારી સુનાવણી પર છે. આ સુનાવણીમાં કેન્દ્ર સરકાર શું જવાબ રજૂ કરે છે અને સાલેહા તથા સરભાનુના નસીબમાં શું લખ્યું છે, તે જોવું મહત્વનું રહેશે. શું તેમને સન્માન સાથે પોતાના ઘરે પાછા ફરવાનો મોકો મળશે કે પછી કાયદાકીય પ્રક્રિયા લાંબી ચાલશે, તે આવનારો સમય જ કહેશે.
