સાયબર ગુનેગારોના નિશાના પર CBSEનું પોર્ટલ! ડેટા સુરક્ષિત રાખવા સરકારે લીધું આ આકરૂં પગલું
સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) તરફથી એક ખૂબ જ મહત્વના અને ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. જો તમે અથવા તમારા પરિવારના કોઈ વિદ્યાર્થીએ આ વર્ષે ધોરણ ૧૨ની પરીક્ષા આપી છે અને તેઓ પોતાના માર્ક્સથી સંતુષ્ટ ન હોવાને કારણે રી-ઇવેલ્યુએશન (પુનઃમૂલ્યાંકન) કરાવવાનું વિચારી રહ્યા છે, તો આ અહેવાલ તમારા માટે અત્યંત જરૂરી છે.
સુરક્ષા સંબંધી ગંભીર ચિંતાઓ અને સતત થઈ રહેલા સાયબર હુમલાને ધ્યાનમાં રાખીને CBSEએ એક મોટું અને કડક પગલું ભર્યું છે. બોર્ડે ધોરણ ૧૨ની ઉત્તરીવહીઓના પુનઃમૂલ્યાંકન માટે ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રાઇવેટ પ્લેટફોર્મ ‘OnMark’ને તાત્કાલિક અસરથી હટાવી દીધું છે. હવે વિદ્યાર્થીઓની કૉપીઓની ફરીથી તપાસનું આખું કામ કોઈ બહારના વેન્ડરના બદલે ખુદ CBSEના પોતાના સત્તાવાર પોર્ટલ પર કરવામાં આવશે.
શું છે આખો વિવાદ અને શા માટે OnMark પ્લેટફોર્મ હટાવવું પડ્યું?
ખરેખર, CBSEએ આ વર્ષે આશરે એક કરોડ ઉત્તરવહીઓના ડિજિટલ મૂલ્યાંકન (Digital Evaluation) માટે ‘Coempt Edu Teck’ કંપનીની ‘OnMark’ ડિજિટલ સિસ્ટમનો ઉપયોગ કર્યો હતો. બોર્ડનો હેતુ એ હતો કે ટેકનોલોજીની મદદથી કૉપીઓની તપાસ ઝડપથી અને પારદર્શક રીતે થઈ શકે.
પરંતુ, જેવું ધોરણ ૧૨નું પરિણામ જાહેર થયું કે તરત જ વાર્તામાં ટ્વિસ્ટ આવી ગયો. દેશભરમાંથી ઘણા વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓએ મૂલ્યાંકનમાં ગંભીર વિસંગતતાઓ, માર્ક્સની હેરાફેરી અને ઘણી ટેકનિકલ સમસ્યાઓની ફરિયાદો નોંધાવવાનું શરૂ કરી દીધું. વિદ્યાર્થીઓનો આક્ષેપ હતો કે કૉપીઓ બરાબર તપાસવામાં આવી નથી, જેના કારણે તેમના ભવિષ્ય પર સંકટ આવી ગયું છે. આ ફરિયાદો પછી મામલો ગરમાયો અને બોર્ડે ટેકનિકલ સમીક્ષાની સાથે-સાથે આ મામલે તપાસ શરૂ કરવી પડી.
CBSEના સર્વર પર મંડરાયું સાયબર એટેકનું જોખમ
આ મામલો માત્ર કૉપીઓની તપાસમાં ગેરરીતિ પૂરતો મર્યાદિત નહોતો, પરંતુ વાત દેશના લાખો વિદ્યાર્થીઓના અત્યંત સંવેદનશીલ ડેટાની સુરક્ષા પર આવી ગઈ હતી. CBSEએ ખુલાસો કર્યો છે કે છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં તેના ‘પોસ્ટ-રિઝલ્ટ સર્વિસીસ પોર્ટલ’ પર કેટલાક મોટા અને આયોજનબદ્ધ સાયબર હુમલા (Cyber Attacks) કરવામાં આવ્યા હતા.
આ હુમલાઓનો મુખ્ય હેતુ CBSEની સિસ્ટમને ઠપ કરવાનો અને વિદ્યાર્થીઓના પરીક્ષાના ડેટા સુધી અનધિકૃત પહોંચ મેળવવાનો (હેક કરવાનો) હતો. જોકે, રાહતની વાત એ રહી કે CBSEની સુરક્ષા વ્યવસ્થાએ સમયસર આ તમામ હુમલાઓને નિષ્ફળ બનાવી દીધા. બોર્ડનો દાવો છે કે કોઈ પણ પ્રકારનો ડેટા લીક થયો નથી અને તમામ વિદ્યાર્થીઓનો રેકોર્ડ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. આ ગંભીર બાબતને લઈને CBSEએ દિલ્હી પોલીસમાં એક સત્તાવાર એફઆઈઆર (ફરિયાદ) પણ નોંધાવી છે જેથી હુમલાખોરોની ભાળ મેળવી શકાય.
હવે કેવી રીતે થશે રી-ઇવેલ્યુએશનની પ્રક્રિયા?
સાયબર હુમલા અને વિદ્યાર્થીઓની ફરિયાદો બાદ બોર્ડને લાગ્યું કે રી-ઇવેલ્યુએશન જેવી અત્યંત સંવેદનશીલ પ્રક્રિયાને કોઈ બહારની કંપનીના ભરોસે છોડવા કરતાં પોતાના સીધા નિયંત્રણમાં રાખવી વધુ સુરક્ષિત રહેશે. આ જ કારણે તમામ વિદ્યાર્થીઓ અને પરીક્ષા સંબંધિત ડેટાને તાત્કાલિક CBSEના પોતાના સુરક્ષિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સર્વર્સ પર ટ્રાન્સફર કરી દેવામાં આવ્યો છે.
શું આખો સોફ્ટવેર બદલાઈ ગયો છે? સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, બોર્ડે આખો સોફ્ટવેર બદલ્યો નથી, કારણ કે ચાલુ પ્રક્રિયાએ આવું કરવું શક્ય નહોતું. તેના બદલે, ‘OnMark’ ના કોડને સુરક્ષાની દૃષ્ટિએ સંપૂર્ણપણે સુધારવામાં આવ્યો છે, તેનું કડક સિક્યોરિટી ટેસ્ટિંગ કરવામાં આવ્યું છે અને હવે તેને થર્ડ-પાર્ટી સર્વરના બદલે ખુદ CBSEના પોતાના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પર ચલાવવામાં આવી રહ્યો છે. કૉપીઓની ફરીથી તપાસની આ નવી અને સુરક્ષિત પ્રક્રિયા આગામી સપ્તાહથી શરૂ થાય તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
મેદાને ઉતર્યા IIT કાનપુર અને IIT મદ્રાસના દિગ્ગજ વૈજ્ઞાનિકો
CBSEના આ ડિજિટલ સંકટને ઉકેલવા માટે ખુદ દેશના શિક્ષણ મંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાને કમાન સંભાળી છે. તેમના નિર્દેશ પર દેશની બે સૌથી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓ—IIT કાનપુર અને IIT મદ્રાસના ટોચના નિષ્ણાતોની એક ચાર સભ્યોની વિશેષ ટીમ તૈનાત કરવામાં આવી છે.
આ ટીમમાં સાયબર સિક્યોરિટી (Cyber Security), કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ અને દેશની જટિલ પરીક્ષા પ્રક્રિયાઓને સમજતા દિગ્ગજ નિષ્ણાતો સામેલ છે. આ ટીમ દર મિનિટે CBSEના સર્વરની દેખરેખ રાખી રહી છે જેથી એ સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે રી-ઇવેલ્યુએશન દરમિયાન કોઈ પણ વિદ્યાર્થીના માર્ક્સ સાથે કોઈ છેડછાડ ન થઈ શકે અને આખી પ્રોસેસ કોઈ પણ ટેકનિકલ અડચણ વગર પૂરી થાય.
૭ જૂન સુધી અરજી કરવાની તક, આવી હજારો એપ્લિકેશન
૭ જૂન સુધી અરજી કરવાની તક, આવી હજારો એપ્લિકેશનCBSEના નિયમો મુજબ, જે વિદ્યાર્થીઓએ ૨૦ થી ૨૫ મે વચ્ચે પોતાની ઉત્તરવહીઓની સ્કેન કરેલી ડિજિટલ કૉપીઓ મેળવવા માટે અરજી કરી હતી, તેમની પાસે વાંધા અરજી નોંધાવવાની આ છેલ્લી તક છે. વિદ્યાર્થીઓ ૭ જૂન સુધી CBSEના સત્તાવાર પોસ્ટ-રિઝલ્ટ પોર્ટલના માધ્યમથી પ્રશ્નવાર (Question-wise) વાંધા નોંધાવી શકે છે.
બોર્ડ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા આંકડા અનુસાર, ૪ જૂન સુધીમાં CBSEને કુલ ૭૦,૪૩૩ અરજીઓ મળી ચૂકી હતી. જેમાંથી:
-
૭,૩૧૪ અરજીઓ: માત્ર ગુણની ચકાસણી (Verification of Marks) માટે હતી.
-
૬૩,૧૧૯ અરજીઓ: પુનઃમૂલ્યાંકન એટલે કે આખી કૉપીની ફરીથી તપાસ (Re-evaluation) માટે આવી હતી.
CBSEનો આ નિર્ણય દર્શાવે છે કે આજના ડિજિટલ યુગમાં માત્ર પરીક્ષા યોજવી જ પડકાર નથી, પરંતુ સાયબર ગુનેગારોથી ડેટાને બચાવવો એ પણ એક બહુ મોટી જંગ છે.
જોકે, આ સમગ્ર ઘટનાક્રમને કારણે રી-ઇવેલ્યુએશનની પ્રક્રિયામાં થોડો વિલંબ જરૂર થયો છે અને વિદ્યાર્થીઓ થોડા ચિંતિત છે, પરંતુ દેશના ટોચના આઈઆઈટી (IIT) નિષ્ણાતોની દેખરેખ હેઠળ હવે આ સિસ્ટમ પહેલા કરતાં વધુ સુરક્ષિત અને પારદર્શક બનવાની આશા છે. વિદ્યાર્થીઓને સલાહ આપવામાં આવે છે કે તેઓ કોઈ પણ અફવા પર ધ્યાન ન આપે અને માત્ર CBSEની સત્તાવાર વેબસાઇટ પર જ નજર રાખે.
