અખબારમાં લપેટેલા વડાપાવ કે ભજિયા ખાઓ છો? મુંબઈની એક ઘટના બાદ સરકારે લીધું આ આકરું પગલું
ભારતીય સમાજમાં સવારની ચા સાથે અખબાર વાંચવાની આદત જેટલી જૂની છે, તેટલી જ જૂની આદત રસ્તા કિનારે મળતા ગરમ-ગરમ વડાપાવ, ભજિયા કે સમોસાને અખબારના કાગળમાં લપેટીને ખાવાની છે. પરંતુ, હવે આ વર્ષો જૂની આદત પર કાયદાકીય બ્રેક વાગી ગઈ છે. ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે થતા ગંભીર ચેડાંને રોકવા માટે દેશની સર્વોચ્ચ ખાદ્ય નિયામક સંસ્થા ‘FSSAI’ એ એક મોટો અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે, જેની સીધી અસર દેશના કરોડો ખાણી-પીણીના શોખીનો અને નાના-મોટા વેપારીઓ પર પડવાની છે.
ભારતીય ખાદ્ય સુરક્ષા અને માનક પ્રાધિકરણ (FSSAI) એ સામાન્ય નાગરિકોના સ્વાસ્થ્યની રક્ષા કાજે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને કડક આદેશ જાહેર કર્યો છે. નવા નિયમ અનુસાર, હવે દેશભરમાં કોઈપણ પ્રકારની ખાણી-પીણીની સામગ્રીને અખબારના કાગળમાં પેક કરવા કે લપેટવા પર તાત્કાલિક અસરથી સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકી દેવામાં આવ્યો છે. તાજેતરમાં મુંબઈમાં એક વડાપાવ વેચનાર દ્વારા ગ્રાહકોને અખબારના કાગળમાં ફૂડ પેક કરીને આપવાની ગંભીર ઘટના પ્રકાશમાં આવી હતી. આ મામલાને ગંભીરતાથી લઈને FSSAI અને બૃહન્મુંબઈ મહાનગરપાલિકા (BMC) એ સંયુક્ત તપાસ હાથ ધરીને આ કડક કદમ ઉઠાવ્યું છે. તંત્રએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સરકારી નિયમનો અનાદર કરનારા વેપારીઓ સામે માત્ર આર્થિક દંડ જ નહીં, પરંતુ જેલની સજા સુધીની કાયદેસરની કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે.
નાના પેડલરથી લઈને લક્ઝુરિયસ હોટલો સુધી તમામ માટે કાયદો સમાન
સરકારનો આ નવો આદેશ કોઈ એક ચોક્કસ વર્ગ માટે નથી, પરંતુ ખાદ્ય વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલા તમામ સ્તરોના લોકો પર સમાન રીતે લાગુ પડશે. રસ્તાની બાજુમાં નાની લારી કે ગલ્લા ચલાવતા ફેરિયાઓ, નાસ્તાના વેપારીઓથી માંડીને દેશની મોટી-મોટી હોટલો, રેસ્ટોરન્ટ્સ, ક્લાઉડ કિચન, કેટરર્સ અને સ્વીટ માર્ટ્સ સુધી તમામ માટે આ નિયમનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.
અત્યાર સુધી દેશમાં એવી પ્રથા રહી છે કે લોકો સમોસા, કચોરી કે પકોડા જેવા તળેલા ખોરાકમાંથી વધારાનું તેલ શોષવા (નિતારવા) માટે અખબારના પાનાનો ઉપયોગ કરતા હતા, અથવા ગરમ ખોરાકને ધૂળ-માટીથી બચાવવા માટે તેના પર અખબાર ઢાંકી દેતા હતા. પરંતુ હવે FSSAI એ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર ખોરાક લપેટવા માટે જ નહીં, પરંતુ તેલ નિતારવા કે ખોરાકને ઢાંકવા માટે પણ અખબારના કાગળનો ઉપયોગ ગુનાની શ્રેણીમાં આવશે.
અખબારની શાહી: સ્વાદની પાછળ છુપાયેલું ધીમું ઝેર
તંત્ર દ્વારા આ આકરો નિર્ણય લેવા પાછળનું મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક કારણ અખબારના છાપકામમાં વપરાતી શાહી (Ink) છે. અખબારોને છાપવા માટે જે શાહીનો ઉપયોગ થાય છે, તેમાં મલ્ટિપલ હાનિકારક કેમિકલ્સ, બાયોએક્ટિવ મટિરિયલ્સ અને સીસું (લેડ) જેવા ઝેરી તત્વો હોય છે. જ્યારે ગરમ-ગરમ તેલવાળો ખોરાક આ કાગળ પર રાખવામાં આવે છે, ત્યારે કાગળની શાહી પીગળીને ખોરાક સાથે સરળતાથી ભળી જાય છે.
આ કેમિકલયુક્ત ખોરાક જ્યારે આપણા શરીરમાં જાય છે, ત્યારે તે પાચનતંત્રને નુકસાન પહોંચાડે છે અને લાંબે ગાળે કેન્સર, લિવરની બીમારીઓ અને કિડની ફેલ્યોર જેવી જીવલેણ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે. ખાસ કરીને બાળકો અને વૃદ્ધો માટે આ કેમિકલ્સ અત્યંત ઘાતક સાબિત થાય છે. પ્રજાના સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા કાજે તંત્ર દ્વારા લેવાયેલા આ કડક અને પ્રશંસનીય નિર્ણયને દેશભરના આરોગ્ય નિષ્ણાતો આવકારી રહ્યા છે અને ગ્રાહકોને પણ જાગૃત બનીને અખબારમાં અપાતો ખોરાક ન સ્વીકારવા અપીલ કરી રહ્યા છે.
