પરમા એકાદશીના દિવસે ભૂલથી પણ આ કામ ન કરશો, શાસ્ત્રોમાં છે સખત મનાઈ
સનાતન ધર્મમાં એકાદશી તિથિને તમામ વ્રતોમાં શિરોમણિ માનવામાં આવે છે. આ માત્ર ભૂખ્યા રહેવાનો ઉપવાસ નથી, પરંતુ મન, વચન અને કર્મને શુદ્ધ કરીને આધ્યાત્મિક ઉન્નતિ અને મોક્ષ તરફ આગળ વધવાનું એક પાવન માધ્યમ છે. વર્ષભરમાં આવતી તમામ એકાદશીઓમાં ‘પરમા એકાદશી’ નું સ્થાન ખૂબ જ અનોખું અને દુર્લભ માનવામાં આવે છે. આનું સૌથી મોટું કારણ એ છે કે આ એકાદશી દર વર્ષે નથી આવતી, પરંતુ માત્ર અધિકમાસના (જેને આપણે પુરુષોત્તમ માસ કે મલમાસ પણ કહીએ છીએ) કૃષ્ણ પક્ષમાં આવે છે. ત્રણ વર્ષમાં એકવાર આવવાને કારણે તેનું મહત્વ અને તેનાથી મળતું પુણ્ય અનેકગણું વધી જાય છે.
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, પરમા એકાદશીના દિવસે જગતના પાલનહાર ભગવાન વિષ્ણુ અને ધનની દેવી માતા લક્ષ્મીની સંયુક્ત રીતે પૂજા કરવાથી જીવનમાંથી ઘોર દરિદ્રતાનો નાશ થાય છે. આ વ્રત કરવાથી વ્યક્તિને સુવર્ણ દાન અને કપિલા ગાયના દાન સમાન ફળ મળે છે. વર્ષ 2026 માં અધિકમાસના કારણે આ વ્રતનો અદ્ભુત સંયોગ બની રહ્યો છે. આવો જાણીએ જ્યોતિષાચાર્ય અને શાસ્ત્રો અનુસાર આ વ્રતની તિથિ, શુભ મુહૂર્ત, મહત્વ અને તેની પૌરાણિક કથા.
પરમા એકાદશી 2026: તિથિ અને શુભ મુહૂર્ત
પંચાંગ ગણતરી મુજબ, વર્ષ 2026માં અધિકમાસની પરમા એકાદશીનું વ્રત 11 જૂન, ગુરુવારના દિવસે રાખવામાં આવશે. ગુરુવારનો દિવસ સ્વયં ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત છે, તેથી આ દિવસે એકાદશી આવવાથી આ વ્રતનું મહત્વ ઓર વધી ગયું છે. વ્રત સંબંધિત મહત્વપૂર્ણ સમય આ પ્રમાણે છે:
-
એકાદશી તિથિનો પ્રારંભ: 10 જૂન 2026, બુધવારે બપોરે 12:57 વાગ્યાથી.
-
એકાદશી તિથિની સમાપ્તિ: 11 જૂન 2026, ગુરુવારે રાત્રે 10:36 વાગ્યા સુધી.
-
મુખ્ય પૂજાનું શુભ મુહૂર્ત: 11 જૂન, સવારે 10:36 વાગ્યાથી બપોરે 02:05 વાગ્યા સુધી.
-
વ્રત પારણા (વ્રત ખોલવાનો) સમય: 12 જૂન 2026, શુક્રવારે સવારે 05:23 વાગ્યાથી 08:10 વાગ્યા સુધી.
ધ્યાન રાખો: શાસ્ત્રોમાં એકાદશી વ્રતના પારણાનો સમય સૌથી મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવ્યો છે. જો યોગ્ય અને નિર્ધારિત સમયની અંદર વ્રત ખોલવામાં ન આવે, તો વ્રતનું સંપૂર્ણ પુણ્ય ફળ પ્રાપ્ત થતું નથી.
પદ્મપુરાણ અનુસાર પરમા એકાદશીનું માહાત્મ્ય
પદ્મપુરાણમાં આ એકાદશીને ‘કમલા એકાદશી’ના નામથી પણ સંબોધવામાં આવી છે. મહાભારત કાળ દરમિયાન જ્યારે પાંડવો વનવાસ ભોગવી રહ્યા હતા, ત્યારે ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને કુતૂહલવશ પૂછ્યું હતું કે પ્રભુ, અધિકમાસના કૃષ્ણ પક્ષમાં કઈ એકાદશી આવે છે અને તેની વિધિ શું છે?
ત્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ હસતા હસતા કહ્યું હતું, “હે યુધિષ્ઠિર! અધિકમાસની બંને એકાદશીઓ (પદ્મિની અને પરમા) મને અત્યંત પ્રિય છે. કલિયુગમાં જે મનુષ્ય આ પરમા એકાદશીનું વ્રત રાખે છે, તે તમામ સાંસારિક બંધનો, પાપો અને કષ્ટોમાંથી મુક્ત થઈને અંતમાં વિષ્ણુલોક પ્રાપ્ત કરે છે. આ વ્રત સુખ, સમૃદ્ધિ અને સંતાનની રક્ષા કરનારું છે.”
સુમેધા, પવિત્રા અને કુબેરની પૌરાણિક કથા
આ વ્રતનો મહિમા સમજાવતા ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ યુધિષ્ઠિરને એક પ્રાચીન પૌરાણિક કથા સંભળાવી હતી. પ્રાચીન કાળમાં કામ્પિલ્ય નગરીમાં ‘સુમેધા’ નામના એક અત્યંત સરળ અને ધાર્મિક બ્રાહ્મણ રહેતા હતા. તેમની પત્નીનું નામ ‘પવિત્રા’ હતું, જે પરમ સતી, રૂપવાન અને ખૂબ જ શાંત સ્વભાવના હતા. સુમેધાજી અત્યંત નિર્ધન હતા. તેઓ રોજ ભિક્ષા માંગીને લાવતા હતા, જેનાથી માંડ માંડ તેમનું ગુજરાન ચાલતું હતું. ઘણીવાર એવી પરિસ્થિતિ આવી જતી કે મહેમાન આવવા પર પવિત્રા પોતે ભૂખ્યા રહેતા અને પોતાના હિસ્સાનું ભોજન અતિથિને આપી દેતા.
પોતાની આ ઘોર દરિદ્રતાથી દુખી થઈને એક દિવસ સુમેધાએ પોતાની પત્નીને કહ્યું, “હે પ્રિયે! આ કંગાળીમાં જીવવું મુશ્કેલ છે. હું ધન કમાવવા માટે પરદેશ જવા માંગુ છું.” આના પર પવિત્રાએ ખૂબ જ શાંત ભાવે કહ્યું, “સ્વામી! આ સંસારમાં મનુષ્યને જે કંઈ પણ મળે છે, તે તેના પૂર્વ જન્મના કર્મો અને ભાગ્યથી મળે છે. જો આપણા ભાગ્યમાં ધન નથી, તો આપણે ભલે ગમે ત્યાં જઈએ, આપણને કષ્ટ જ મળશે. તેથી તમે અહીં જ રહીને ભગવાનની ભક્તિ કરો, જે ભાગ્યમાં હશે તે અહીં જ મળી જશે.”
પત્નીની વાત માનીને સુમેધા ત્યાં જ રોકાઈ ગયા. થોડા સમય પછી તેમના ઘરે પરમ પ્રતાપી ‘મહર્ષિ કૌંડિન્ય’ પધાર્યા. બ્રાહ્મણ દંપતીએ ઋષિની તન-મનથી સેવા કરી. ભોજન પછી સુમેધા અને પવિત્રાએ ઋષિને હાથ જોડીને પૂછ્યું, “હે ઋષિવર! અમારી આ ઘોર ગરીબીને દૂર કરવાનો કોઈ ઉપાય બતાવો. અમે એવો કયો ઉપાય કરીએ જેનાથી અમારા જીવનના આ કષ્ટો સમાપ્ત થઈ જાય?”
મહર્ષિ કૌંડિન્યએ કહ્યું, “તમે બંને અધિકમાસના કૃષ્ણ પક્ષમાં આવતી ‘પરમા એકાદશી’ નું વ્રત સંપૂર્ણ વિધિ-વિધાનથી કરો. આ એકાદશી દરિદ્રતાને હરનારી અને સુખ-સમૃદ્ધિ આપનારી છે. આ વ્રત સ્વયં ધનપતિ કુબેરે પણ કર્યું હતું, જેના પ્રભાવથી ભગવાન શંકરે પ્રસન્ન થઈને તેમને ધનના અધિપતિ એટલે કે દેવતાઓના કોષાધ્યક્ષ બનાવી દીધા હતા.”
ઋષિની આજ્ઞા મેળવીને સુમેધા અને પવિત્રાએ શ્રદ્ધાપૂર્વક પાંચ દિવસ સુધી નિરાહાર રહીને (પંચરાત્રિ વ્રત) પરમા એકાદશીનું પાલન કર્યું. વ્રત સમાપ્ત થતાં જ બીજા જ દિવસે તેમના ઘરે એક દિવ્ય રાજકુમાર આવ્યો, જેણે તેમને રહેવા માટે એક આલીશાન ભવન, ગાયો અને ઘણું બધું ધન-ધાન્ય દાનમાં આપ્યું. આ વ્રતના પ્રભાવથી બ્રાહ્મણ દંપતીની દરિદ્રતા હંમેશ માટે દૂર થઈ ગઈ અને તેઓ સુખી જીવન જીવીને અંતમાં સ્વર્ગ સિધાવ્યા.
પરમા એકાદશી વ્રતની સરળ વિધિ અને નિયમો
પરમા એકાદશી વ્રતની સરળ વિધિ અને નિયમોશાસ્ત્રો અનુસાર, એકાદશી વ્રતના નિયમો ત્રણ દિવસ સુધી ચાલે છે—દશમી, એકાદશી અને દ્વાદશી.
1. દશમી તિથિના નિયમો (વ્રતના એક દિવસ પહેલા)
વ્રતના એક દિવસ પહેલા એટલે કે 10 જૂને સાત્વિક અને સંયમિત ભોજન કરવું જોઈએ. આ દિવસે કાંસાના વાસણોમાં ભોજન કરવાનું ટાળવું જોઈએ. સાથે જ અડદ, મસૂર, ચણા, કોદો, લીલું શાકભાજી, મધ અને પારકા અન્નનું સેવન સંપૂર્ણપણે વર્જિત માનવામાં આવે છે. આ દિવસે પૂર્ણ બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરો.
2. એકાદશીના દિવસે શું કરવું?
-
સવારે સૂર્યોદય પહેલા ઉઠીને સ્નાન કરો અને સ્વચ્છ પીળા વસ્ત્રો ધારણ કરો.
-
ઘરના મંદિરમાં દીવો પ્રગટાવીને ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીની મૂર્તિ સામે વ્રતનો સંકલ્પ લો.
-
ભગવાનને પીળા ફૂલ, ધૂપ, દીવો, ફળ, પંચામૃત અને તુલસી દલ (તુલસીના પાન) અર્પણ કરો.
-
આખો દિવસ મનોમન “ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય” મહામંત્રનો જાપ કરતા રહો.
-
સાંજના સમયે તુલસીના છોડ સામે ઘીનો દીવો જરૂર પ્રગટાવો અને પરિક્રમા કરો.
-
રાત્રિના સમયે ઊંઘીને સમય બગાડવાને બદલે કીર્તન અથવા વિષ્ણુ સહસ્ત્રનામનો પાઠ કરો.
3. આ ભૂલો ભૂલથી પણ ન કરશો
એકાદશીના દિવસે ઘરમાં લસણ, ડુંગળી કે તામસિક ભોજન ન બનવું જોઈએ. આ ઉપરાંત જુગાર રમવો, વધુ પડતું ઊંઘવું, કોઈની નિંદા કે ચાડી કરવી, ગુસ્સો કરવો, અસત્ય બોલવું અને ઝાડ-છોડના પાન તોડવાની શાસ્ત્રોમાં સખત મનાઈ છે.
થોડી શ્રદ્ધા અને અસીમ પુણ્ય
પરમા એકાદશીનું આ પાવન વ્રત આપણને શીખવે છે કે કઠિનથી કઠિન સમયમાં પણ ધૈર્ય અને ઈશ્વર પર વિશ્વાસ રાખવો જોઈએ. જો તમે સંપૂર્ણ નિયમથી વ્રત નથી પણ રાખી શકતા, તો આ દિવસે સાત્વિક રહીને ભગવાન વિષ્ણુની પૂજા કરવાથી અને આ કથા વાંચવા કે સાંભળવા માત્રથી જ જીવનની સુતેલી કિસ્મત જાગી ઊઠે છે. તો આ આવનારી 11 જૂને આ દુર્લભ તકનો લાભ ઉઠાવો અને સપરિવાર ભગવાન હરિના આશીર્વાદ પ્રાપ્ત કરો.
