સીલિંગ ફેનની સ્પીડ ઘટી ગઈ છે? નવો ખરીદતા પહેલાં બસ 10 મિનિટ કાઢીને કરી લો આ 4 કામ!

ગરમીમાં હજારો રૂપિયા બચાવો! નવો પંખો લેતા પહેલાં આ નાનકડો પાર્ટ બદલી જુઓ, સ્પીડ વધી જશે

ભયંકર ગરમીની આ ઋતુમાં જો ઘરનો સીલિંગ ફેન (છતનો પંખો) અચાનક ધીમો થઈ જાય કે હવા આપવાનું બંધ કરી દે, તો એવું લાગે જાણે જિંદગી થંભી ગઈ છે. આમ તો આજકાલ ઘરોમાં એસી અને કુલરનો ભરપૂર ઉપયોગ થાય છે, પરંતુ સાચું કહીએ તો તેમને ચોવીસે કલાક ચલાવવા દરેકના બજેટમાં હોતું નથી. વળી, પાવર કટ થાય ત્યારે ઇન્વર્ટરની બેટરી પર પણ માત્ર આપણો વ્હાલો સીલિંગ ફેન જ લાંબા સમય સુધી સાથ નિભાવી શકે છે.

ઘણીવાર વર્ષો સુધી સતત ચાલવાને કારણે પંખાની સ્પીડ સુસ્ત થઈ જાય છે. આપણે રેગ્યુલેટરને 5 નંબર (ફૂલ સ્પીડ) પર કરીએ, તો પણ તે કાચબાની ગતિએ ફરે છે. આવા સમયે મોટાભાગના લોકો માની લે છે કે પંખો જૂનો થઈ ગયો છે અને હવે નવો જ ખરીદવો પડશે. પણ ઊભા રહો! નવો પંખો ખરીદીને હજારો રૂપિયાનો ધુમાડો કરતાં પહેલાં તમારે બસ કેટલીક નાની-નાની બાબતો તપાસી લેવી જોઈએ. મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં પંખો બિલકુલ સાજો-નરવો હોય છે, બસ તેને થોડા ‘મેઇન્ટેનન્સ’ની જરૂર હોય છે. ચાલો જાણીએ તે સરળ રીતો, જેનાથી તમારો જૂનો પંખો ફરીથી વાવાઝોડા જેવી હવા આપવા લાગશે.

1. સૌથી મોટો વિલન: કેપેસિટર (Capacitor) બદલો

જો તમારો પંખો બહુ ધીમો ફરી રહ્યો હોય અને રેગ્યુલેટર વધારવા છતાં તેની સ્પીડ પર કોઈ અસર ન થતી હોય, તો 90% કિસ્સાઓમાં તેનો જવાબદાર કેપેસિટર (જેને સામાન્ય ભાષામાં લોકો કન્ડેન્સર પણ કહે છે) હોય છે.

• આ શું કામ કરે છે? કેપેસિટરનું મુખ્ય કામ પંખાની મોટરને શરૂ થવા માટે અને ફૂલ સ્પીડમાં ચાલવા માટે શરૂઆતી પાવર (ટોર્ક) આપવાનું છે.

• શું કરવું? સતત વપરાશને કારણે સમય જતાં કેપેસિટર નબળું પડી જાય છે. આ એક બહુ નાનો ભાગ છે જે પંખાની ઉપર લગાવેલો હોય છે. કોઈ પણ ઇલેક્ટ્રિકલ શોપ પર આ માત્ર 30 થી 50 રૂપિયામાં મળી જાય છે. તમે જૂનું કેપેસિટર કાઢીને તે જ પાવરનું (જેમ કે 2.50 Mfd) નવું કેપેસિટર લગાવી દો. યાદ રહે, કનેક્શન બદલતી વખતે વાયરોનું ધ્યાન રાખવું અથવા બદલતા પહેલાં મોબાઇલથી એક ફોટો પાડી લેવો. નવું કેપેસિટર લગાવતાની સાથે જ પંખો ફરી નવી જેવી સ્પીડ પકડી લેશે.

2. રેગ્યુલેટર (Regulator) પર પણ કરો નજર

ઘણીવાર આપણે પંખાને વઢતા રહીએ છીએ, પરંતુ ખામી આપણી દીવાલ પર લાગેલા રેગ્યુલેટરમાં હોય છે. જો કે આવું ઓછું બને છે, પણ રેગ્યુલેટરની અંદરનો રેઝિસ્ટન્સ (પ્રતિરોધ) ખરાબ થવાને કારણે તે પંખા સુધી પૂરો વોલ્ટેજ પહોંચાડી શકતો નથી.

બહાર 45°C તાપમાન હોય ત્યારે AC પર કેમ વધે છે લોડ? આજે જ કરો આ નાનકડો બદલાવ

ફ્રીમાં જુઓ FIFA વર્લ્ડ કપ! ઓપનિંગથી લઈને ફાઇનલ સુધીનું શેડ્યૂલ જાહેર

• કેવી રીતે ચેક કરવું? જો કેપેસિટર બદલ્યા પછી પણ સ્પીડ ન વધી, તો એકવાર ઇલેક્ટ્રિશિયનની મદદથી અથવા સાવધાનીપૂર્વક પંખાના વાયરોને સીધા (ડાયરેક્ટ) વીજળીના બોર્ડ સાથે જોડીને જુઓ (રેગ્યુલેટર વગર). જો ડાયરેક્ટ કરવાથી પંખો ફૂલ સ્પીડમાં ફરી રહ્યો હોય, તો સમજી જાવ કે પંખો બિલકુલ ટકાટક છે, બસ તમારું રેગ્યુલેટર ખરાબ થઈ ગયું છે. એક નવું રેગ્યુલેટર લગાવવાથી તમારી સમસ્યા ચપટીમાં ઉકેલાઈ જશે.

3. પંખાના બ્લેડ્સ (Blades)નું અલાઈનમેન્ટ અને સફાઈ

આ એક એવી બાબત છે જેને આપણે અવારનવાર અવગણીએ છીએ, પરંતુ આનો પંખાની હવા અને સ્પીડ પર બહુ મોટો પ્રભાવ પડે છે.

• ધૂળ-માટીની અસર: જ્યારે પંખાના બ્લેડ્સ (પાંખિયા) પર મહિનાઓની ધૂળ અને ચીકણી ગંદકી જામી જાય છે, ત્યારે બ્લેડ્સ ભારે થઈ જાય છે. ભારે થવાને કારણે મોટર પર તેને ફેરવવાનો લોડ વધી જાય છે, જેથી સ્પીડ ઘટી જાય છે. એટલા માટે દર મહિને પંખાને સૂકા અથવા સહેજ ભીના કપડાથી સાફ જરૂર કરો.

• પાંખિયાનું ત્રાંસું થવું (Alignment): ઘણીવાર સફાઈ કરતી વખતે અથવા કોઈ વસ્તુ અથડાવાને કારણે પંખાના પાંખિયા થોડા વળી જાય છે અથવા તેમનું અલાઈનમેન્ટ બગડી જાય છે. જો ત્રણેય બ્લેડ્સ એક જ એન્ગલ પર નહીં હોય, તો પંખો હવાને નીચે ફેંકવાને બદલે હવામાં જ કાપવા લાગશે અને પંખો ધ્રૂજવા (Wobbling) લાગશે. તમે ધ્યાનથી જુઓ અને જો કોઈ બ્લેડ વળેલી લાગે, તો તેને હાથથી હળવો દબાવીને સીધી કરી લો.

4. જામ થઈ ગયેલા બેરિંગ (Bearings)ની સંભાળ અને ઓઇલિંગ

સીલિંગ ફેનની અંદર બે બોલ બેરિંગ લાગેલા હોય છે જે પંખાને કોઈ પણ અડચણ વગર ગોળ-ગોળ ફરવામાં મદદ કરે છે. વર્ષો સુધી ચાલવાને કારણે તેની અંદરનું ગ્રીસ કે તેલ સુકાઈ જાય છે.

• લક્ષણો શું છે? જો તમારો પંખો ચાલતી વખતે ‘ચૂં-ચૂં’ કે ‘ઘર-ઘર’ જેવો અજીબ અવાજ કરી રહ્યો હોય અને તેની સ્પીડ પણ ઘટી ગઈ હોય, તો સમજી લો કે બેરિંગ સુકાઈ ગયા છે.

• ઉકેલ: પંખાને ઉતારીને તેના બેરિંગવાળા ભાગમાં થોડું મશીનનું તેલ અથવા લુબ્રિકન્ટ (જેમ કે WD-40) નાખો. આનાથી બેરિંગ ફ્રી થઈ જશે અને પંખો અવાજ કર્યા વગર ઝડપથી ફરવા લાગશે. હા, જો બેરિંગ પૂરેપૂરા ઘસાઈ ગયા હોય કે તૂટી ગયા હોય, તો તમારે કોઈ મેકેનિકને બોલાવીને તેને બદલાવવા પડશે, જેમાં માંડ 150-200 રૂપિયાનો ખર્ચ થાય છે.

વીજળીના કોઈ પણ ઉપકરણ સાથે કામ કરતી વખતે સુરક્ષા સૌથી પહેલા આવે છે. જ્યારે પણ તમે પંખાની સફાઈ કરો, કેપેસિટર બદલો કે તેલ નાખો, ત્યારે મેઇન સ્વિચ અથવા એમસીબી (MCB) બંધ કરવાનું ક્યારેય ભૂલશો નહીં. જો તમે ઇલેક્ટ્રિકના કામમાં પાવરધા ન હોવ, તો કોઈ લોકલ ઇલેક્ટ્રિશિયનને બોલાવી લો. ₹100-₹200ની મજૂરી આપીને મેકેનિક પાસે આ નાના કામ કરાવી લેવા, ₹2500નો નવો પંખો ખરીદવા કરતાં હજાર ગણો સારો અને ફાયદાકારક સોદો છે. આ ગરમીમાં સ્માર્ટ બનો, પૈસા બચાવો!