અમેરિકા-ઈરાન કરાર વચ્ચે ભારત સરકારનું મોટું નિવેદન; દેશમાં પેટ્રોલ-LPG નો સ્ટોક ફૂલ
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના ઐતિહાસિક શાંતિ કરારની વૈશ્વિક જાહેરાતની સાથે જ ભારતીય અર્થતંત્ર અને ઉર્જા ક્ષેત્રે પણ મોટી હલચલ શરૂ થઈ ગઈ છે. યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા ૧૦૭ દિવસથી ચાલી રહેલા ભયાનક લશ્કરી સંઘર્ષના અંતની જાહેરાત બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રાહતનો શ્વાસ લેવાયો છે. આગામી ૧૯ જૂને સ્વિટ્ઝર્લૅન્ડમાં આ શાંતિ સંધિ પર સત્તાવાર હસ્તાક્ષર થવાના છે, જેનું ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ ઉષ્માભર્યું સ્વાગત કર્યું છે. આ વૈશ્વિક બદલાવ વચ્ચે ભારત સરકારે દેશવાસીઓને મોટી રાહત આપતા પેટ્રોલ, ડીઝલ અને એલપીજી (LPG) ના પુરવઠા અંગે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સત્તાવાર નિવેદન જારી કર્યું છે.
પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધના વાદળો વિખેરાઈ રહ્યા છે ત્યારે ભારતના પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે દેશની આંતરિક વ્યવસ્થા અંગે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે. મંત્રાલયના સંયુક્ત સચિવ સુજાતા શર્માએ એક સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે ભારતમાં પેટ્રોલ, ડીઝલ અને રાંધણ ગેસ (LPG) નો પુરવઠો સંપૂર્ણપણે સ્થિર અને સુરક્ષિત છે. દેશની તમામ તેલ રિફાઇનરીઓ પોતાની સંપૂર્ણ ક્ષમતા સાથે ચોવીસ કલાક કામ કરી રહી છે અને ભવિષ્યની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે ક્રૂડ ઓઇલનો પૂરતો બફર સ્ટોક જાળવવામાં આવી રહ્યો છે.
સુજાતા શર્માએ પેટ્રોલ પંપો પર જોવા મળી રહેલી અસામાન્ય ભીડ અંગે પણ ખુલાસો કર્યો છે. તેમણે જણાવ્યું કે હાલમાં કેટલાક રિટેલ આઉટલેટ્સ પર વેચાણ સામાન્ય કરતાં ઘણું વધારે છે. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે ઔદ્યોગિક, સંસ્થાકીય અને વ્યાવસાયિક ગ્રાહકો, જેઓ સામાન્ય રીતે સીધી આયાત કે જથ્થાબંધ ખરીદી કરતા હતા, તેઓ પણ હવે સ્થાનિક રિટેલ આઉટલેટ્સ તરફ વળ્યા છે. જો કે, સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ગભરાવાની કોઈ જરૂર નથી, પુરવઠો અવિરત ચાલુ રહેશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ મુક્ત થવાથી ભારતીય બજાર ખીલશે
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ શાંતિ કરાર બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને કોઈપણ પ્રકારના ટોલ કે ટેક્સ વિના વ્યાપારી જહાજો માટે સંપૂર્ણપણે ખુલ્લી મૂકવામાં આવી રહી છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીથી શરૂ થયેલા આ સંઘર્ષ દરમિયાન કાચા તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ $૧૦૦ ને પાર કરી ગયા હતા, જેનાથી ભારતમાં મોંઘવારીનું જોખમ વધ્યું હતું. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફરીથી કાર્યરત થવાથી પશ્ચિમ એશિયાના દેશોમાં ભારતની અટકેલી નિકાસ ફરી શરૂ થશે, સ્થાનિક ઉત્પાદન પ્રવૃત્તિઓને વેગ મળશે અને ભારતીય રૂપિયાની સ્થિતિ અમેરિકન ડોલર સામે મજબૂત બનશે.
યુદ્ધના કારણે ગલ્ફ દેશોમાંથી આયાતમાં મોટો ઘટાડો
આ લાંબા સૈન્ય સંઘર્ષની ભારતની આયાત-નિકાસ પર બહુ નકારાત્મક અસર પડી હતી. માર્ચ મહિનામાં દેશની કુલ નિકાસ ૭.૪૪ ટકા ઘટીને $૩૮.૯૨ બિલિયન થઈ ગઈ હતી, જે પાંચ મહિનાનો સૌથી મોટો ઘટાડો હતો. પીટીઆઈના અહેવાલ મુજબ, આ યુદ્ધના ગાળામાં ગલ્ફ (અખાતી) દેશોમાંથી ભારત તરફ થતી આયાતમાં ૫૧.૬૪ ટકાનો મોટો કડાકો નોંધાયો હતો, જેના કારણે સ્થાનિક બજારમાં કાચા માલની તંગી વર્તાઈ રહી હતી.
ગલ્ફ કોઓપરેશન કાઉન્સિલ (GCC) સાથે ભારતનો વેપાર
જો આપણે અખાતી દેશો સાથે ભારતના દ્વિપક્ષીય વેપારના આંકડા અને વેપાર ખાધ (Trade Deficit) પર નજર કરીએ તો સમીકરણો નીચે મુજબ રહ્યા છે:
ભારત માટે સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) ત્રીજો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર રહ્યો છે. વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ માં યુએઈ ખાતે ભારતની નિકાસ $૩૭.૪ બિલિયન અને આયાત $૬૩ બિલિયન રહી હતી, જેના કારણે ભારતની વેપાર ખાધ $૨૬.૫૩ બિલિયન નોંધાઈ હતી. સાઉદી અરેબિયા ભારતનો પાંચમો સૌથી મોટો વ્યાપારી ભાગીદાર દેશ છે, જ્યાં ભારતની નિકાસ ૧૨.૫૫ ટકા ઘટીને $૧૦.૨૮ બિલિયન થઈ હતી, જ્યારે આયાત $૩૦.૮ બિલિયન રહેતા વેપાર ખાધ $૨૦.૫ બિલિયન પર પહોંચી હતી.
કતાર સાથેના વેપારમાં ભારતની નિકાસ $૧.૬૨ બિલિયન અને આયાત $૧૨.૩ બિલિયન રહી, જેના લીધે $૧૦.૭ બિલિયનની ખાધ થઈ હતી. ઓમાન સાથે ભારતે $૪.૦૨ બિલિયનની નિકાસ અને $૭.૧૬ બિલિયનની આયાત કરી, જેમાં વેપાર ખાધ $૩.૧૪ બિલિયન રહી હતી. કુવૈત સાથે ભારતે $૧.૬૫ બિલિયનની નિકાસ સામે $૭.૯૧ બિલિયનની આયાત નોંધાવી હતી, જે $૬.૨૬ બિલિયનની વેપાર ખાધ દર્શાવે છે. છેલ્લે, બહેરીન સાથે ભારતે $૭૭૯ મિલિયનની નિકાસ કરી હતી જ્યારે ત્યાંથી $૮૮૭.૭ મિલિયનની આયાત કરી હતી, જેના કારણે ભારતને $૧૦૮.૭ મિલિયનની સામાન્ય વેપાર ખાધ વેઠવી પડી હતી.
શાંતિ કરારના પગલે આ તમામ અખાતી દેશો સાથે ભારતનો વેપાર ફરીથી સામાન્ય થશે. કાચા તેલ અને ગેસના પુરવઠામાં આવનારી સ્થિરતા ભારતીય બજાર માટે આર્થિક તેજીનો નવો અધ્યાય શરૂ કરશે તે નક્કી છે.
