હવે સેનાના જવાનો નહીં વાપરી શકે પરફ્યુમ, અંગ્રેજોના જમાનાના કોટની જગ્યાએ આવ્યું ‘સ્વદેશી જેકેટ’
ભારતીય સેના (Indian Army) માત્ર પોતાની વીરતા માટે જ નહીં, પરંતુ તેના કડક શિસ્ત અને શાનદાર લાઈફસ્ટાઈલ માટે પણ આખી દુનિયામાં જાણીતી છે. સેનામાં યુનિફોર્મ (વર્દી) એ માત્ર એક કપડું નથી, પરંતુ દેશના ગૌરવ અને શિસ્તનું પ્રતીક છે. આ જ ગરિમા અને બદલાતા સમયની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને, ભારતીય સેનાએ પોતાના જવાનો અને અધિકારીઓના ડ્રેસ કોડમાં કેટલાક બહુ મોટા અને ઐતિહાસિક ફેરફારો કર્યા છે.
સેનાએ તાજેતરમાં જ ૧૭૪ પેજનું નવું ‘આર્મી યુનિફોર્મ મેન્યુઅલ ૨૦૨૬’ (Indian Army Uniform Manual 2026) જાહેર કર્યું છે. આ નવા મેન્યુઅલમાં પુરુષ અને મહિલા બંને વિંગ્સ માટે ગ્રૂમિંગ અને પહેરવેશના નિયમોને તદ્દન નવા સિરેથી નક્કી કરવામાં આવ્યા છે. સૌથી ખાસ વાત એ છે કે આ નવા નિયમો દ્વારા બ્રિટિશ શાસન (Colonial Era) ના સમયથી ચાલ્યા આવતા ઘણા જૂના નિયમો બદલી નાખવામાં આવ્યા છે અને તેમની જગ્યાએ ‘સ્વદેશી’ને પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે. જો તમે પણ ભારતીય સેનાનો હિસ્સો બનવાનું સપનું જોતા હોવ અથવા સેનાના નિયમોમાં રસ ધરાવતા હોવ, તો ચાલો આ ફેરફારોને ખૂબ જ સરળ શબ્દોમાં સમજીએ.
મહિલા અધિકારીઓ માટે શું બદલાયું?
નવા મેન્યુઅલમાં મહિલા અધિકારીઓ અને સૈનિકોના વ્યક્તિગત દેખાવ (Personal Appearance) અંગે ખૂબ જ સ્પષ્ટ અને કડક સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે. નવી ગાઇડલાઇન્સ મુજબ, ડ્યુટી દરમિયાન મહિલા અધિકારીઓ સાદા રંગની સાડી પહેરી શકે છે. આ સિવાય તેમને દુપટ્ટા સાથે કુર્તા-સલવાર અને એન્કલ-લેન્થ (ઘૂંટી સુધીની લંબાઈ) વાળી સ્ટ્રેટ પેન્ટ પહેરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી છે. જોકે, આધુનિક ફેશનના નામે કેટલાક કપડાં પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકી દેવાયો છે.
આ ફેરફારોને સમજવા માટે નીચે આપેલું કોષ્ટક જુઓ:
| શું પહેરવાની મંજૂરી છે? (Allowed) | શેના પર પ્રતિબંધ છે? (Not Allowed) |
| સાદા રંગની સાડી | સ્લીવલેસ (બાય વિનાનો) કુર્તો |
| દુપટ્ટા સાથે કુર્તા-સલવાર | પ્લાઝો પેન્ટ |
| એન્કલ-લેન્થ સ્ટ્રેટ પેન્ટ | સિગારેટ પેન્ટ |
| સિંદૂર (પરિણીત મહિલાઓ માટે) | લિપસ્ટિક અને આઈલાઈનર |
| ચહેરા પર સામાન્ય ચમક | રંગીન નેલ પોલિશ અને ભારે મેકઅપ |
| – | બિંદી અને નોઝ પિન (નાકની ચૂની) |
ગાઇડલાઇનમાં સ્પષ્ટ કહેવાયું છે કે પરિણીત મહિલા અધિકારીઓ પોતાની ઈચ્છાથી સિંદૂર લગાવી શકે છે, પરંતુ તે એવી રીતે લગાવેલું હોવું જોઈએ કે માથા પર બેરેટ (Beret) કે પીક કેપ પહેર્યા પછી બહારથી દેખાય નહીં.
પુરુષો માટે મૂછોની લંબાઈ નક્કી અને પરફ્યુમ પર પ્રતિબંધ
પુરુષો માટે મૂછોની લંબાઈ નક્કી અને પરફ્યુમ પર પ્રતિબંધસેનાએ પુરુષ સૈનિકોની ગ્રૂમિંગને લઈને પણ કેટલાક મહત્વના નિર્ણયો લીધા છે. હવે સેનામાં મૂછોનો વટ તો રહેશે, પણ શિસ્તના દાયરામાં! નવા નિયમો અનુસાર, મૂછોની મહત્તમ લંબાઈ ૧૨ સેન્ટિમીટર નક્કી કરવામાં આવી છે. આ સિવાય, હવે જવાનો યુનિફોર્મ પહેરીને તીવ્ર સુગંધવાળા ડિયોડ્રન્ટ કે પરફ્યુમનો ઉપયોગ નહીં કરી શકે, કારણ કે તેને સૈન્ય આચરણની વિરુદ્ધ માનવામાં આવ્યું છે. જોકે, તેઓ શેવિંગ કર્યા પછી ‘આફ્ટર-શેવ લોશન’નો ઉપયોગ કરી શકશે.
દાઢી, હેરસ્ટાઈલ અને ટેટૂ પર વધુ કડકાઈ
સૈન્ય શિસ્તને વધુ મજબૂત કરવા માટે સૈનિકોના દેખાવ પર વિશેષ ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે:
-
દાઢી અને હેરસ્ટાઈલ: ધાર્મિક પરવાનગી વિના દાઢી રાખવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે. આ સિવાય કોઈપણ પ્રકારની અસામાન્ય, ફંકી કે અટ્રેક્ટિવ હેરસ્ટાઈલ રાખવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં.
-
ટેટૂ અને પિયર્સિંગ: શરીરના દેખાતા ભાગો પર ટેટૂ ત્રોફાવવા અને બોડી પિયર્સિંગ (શરીર વીંધાવવું) સંપૂર્ણપણે પ્રતિબંધિત રહેશે.
-
ગેજેટ્સ અને મેકઅપ: યુનિફોર્મ સાથે કોઈપણ ભપકાદાર કે દેખાઈ આવે તેવા ઈલેક્ટ્રોનિક ગેજેટ્સ (જેમ કે ફેશનેબલ સ્માર્ટવોચ કે બ્લૂટૂથ ઈયરફોન) પહેરવા પર અને કોઈપણ પ્રકારનો મેકઅપ કરવા પર રોક રહેશે.
લગ્ન-પાર્ટી અને ખાનગી કાર્યક્રમોમાં યુનિફોર્મ પહેરવાના નિયમો
ઘણીવાર જોવામાં આવે છે કે લોકો ખાનગી લગ્નો કે પાર્ટીઓમાં વટ પાડવા માટે સેનાનો યુનિફોર્મ પહેરીને જતા રહેતા હોય છે. પરંતુ હવે નવા નિયમો મુજબ, કોઈપણ અધિકારી કે જવાન લેખિત પરવાનગી વિના કોઈપણ રાજકીય કાર્યક્રમ, વિરોધ-પ્રદર્શન, લગ્નો, પ્રાઈવેટ પાર્ટીઓ, પૂજા-પાઠ સંબંધિત જાહેર આયોજનો કે કોઈ પેઇડ મીડિયા ઇવેન્ટમાં યુનિફોર્મ પહેરીને સામેલ થઈ શકશે નહીં.
અંગ્રેજોની નિશાનીઓ ખતમ, ‘સ્વદેશી’ને મળી જગ્યા
આ નવા મેન્યુઅલનો એક મોટો હેતુ ભારતીય સેનાને ભારતીયતાના રંગમાં રંગવાનો પણ છે. આ જ કારણે સેનાએ ‘રોયલ’ (Royal) જેવા જૂના અંગ્રેજી શબ્દોનો સત્તાવાર ઉપયોગ બંધ કરી દીધો છે. આ સાથે જ, ઔપચારિક કાર્યક્રમોમાં (Formal Dress Code) હવે અંગ્રેજોના જમાનાના કોટની જગ્યાએ સ્વદેશી ‘બંડી જેકેટ’ ને સામેલ કરવામાં આવ્યું છે. જ્યારે, પરંપરાગત રીતે ઉપયોગમાં લેવાતી તલવારનો ઉપયોગ પણ ખૂબ જ મર્યાદિત (Limited) કરી દેવાયો છે.
ભારતીય સેનાનું કહેવું છે કે આ નવા ફેરફારોનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ્ય આપણા યુનિફોર્મની ગરિમા જાળવી રાખવાનો, સૈનિકોમાં અતૂટ શિસ્તને વધુ મજબૂત કરવાનો અને તેમના પ્રોફેશનલ વ્યવહારને મેન્ટેન કરવાનો છે. દેશ બદલાઈ રહ્યો છે, અને દેશની સાથે આપણી સેના પણ પોતાના મૂળિયાં સાથે જોડાઈને વધુ આધુનિક અને શિસ્તબદ્ધ બની રહી છે!
