ટ્રમ્પનું યુ-ટર્ન: ઈરાન સાથેના MOU બાદ બદલાયો સુર, મિસાઈલ કાર્યક્રમ પર નરમ પડ્યું વલણ
અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ઈરાન અંગેના તાજેતરના નિવેદનોએ આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ખળભળાટ મચાવ્યો છે. જે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર થોડા સમય પહેલા જ ઈરાનના મિસાઈલ શસ્ત્રાગારને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવા માટે આક્રમક રણનીતિ અપનાવી રહ્યું હતું, તે હવે પોતાનું વલણ બદલતું જણાય છે. ફ્રાન્સમાં યોજાયેલી G-7 સમિટ દરમિયાન ટ્રમ્પે જે પ્રકારની ટિપ્પણી કરી, તે ઈરાન-અમેરિકા સંબંધોમાં એક નવા વળાંકનો સંકેત આપે છે.
‘મિસાઈલ મુખ્ય મુદ્દો નથી’: ટ્રમ્પની નવી વ્યૂહરચના
G-7 સમિટ દરમિયાન ટ્રમ્પે એક મોટું નિવેદન આપ્યું કે ઈરાનને મર્યાદિત સંખ્યામાં બેલિસ્ટિક મિસાઈલો જાળવી રાખવાની મંજૂરી આપી શકાય છે. અત્યાર સુધી અમેરિકાની સ્પષ્ટ માંગ હતી કે ઈરાન તેના તમામ મિસાઈલ કાર્યક્રમોને તાળા મારી દે. પરંતુ હવે ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે, જો અન્ય રાષ્ટ્રો પાસે મિસાઈલો હોઈ શકે, તો ઈરાનને પણ કેટલીક મિસાઈલો રાખવાનો અધિકાર છે.
ટ્રમ્પના મતે, મિસાઈલો કરતા પરમાણુ શસ્ત્રો વધુ ખતરનાક છે. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે પરમાણુ શસ્ત્રો સમગ્ર ગ્રહનો વિનાશ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે, જ્યારે બેલિસ્ટિક મિસાઈલો માત્ર સ્થાનિક નુકસાન પહોંચાડે છે. તેમણે સાઉદી અરેબિયા અને કતારનું ઉદાહરણ આપતા કહ્યું કે જ્યારે આવા દેશો મિસાઈલો રાખી શકે છે, તો ઈરાન પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મૂકવો તાર્કિક નથી. આ નિવેદન દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ હવે ઈરાનના મિસાઈલ કાર્યક્રમને ‘નો-ગો’ એરિયાને બદલે વાટાઘાટોનો વિષય બનાવી રહ્યા છે.
લશ્કરી કાર્યવાહીથી સમજૂતી સુધીનો સફર
28 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ અમેરિકા અને ઈઝરાયલે ઈરાન વિરુદ્ધ લશ્કરી અભિયાન શરૂ કર્યું હતું. આ યુદ્ધનો મુખ્ય હેતુ ઈરાનના મિસાઈલ ડેપો અને પરમાણુ કેન્દ્રોને જમીનદોસ્ત કરવાનો હતો. પરંતુ હવે વાસ્તવિકતા બદલાઈ છે. ટ્રમ્પે ખુલાસો કર્યો છે કે આ બોમ્બમારો જો ચાલુ રહ્યો હોત, તો તે આગામી ત્રણથી ચાર અઠવાડિયા સુધી ખેંચાયો હોત, જેના પરિણામે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવાની ભીતિ હતી.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થવું એ વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે આત્મઘાતી સાબિત થઈ શકે તેમ હતું. ટ્રમ્પે આર્થિક પાસાઓ પર પ્રકાશ પાડતા જણાવ્યું કે આ બોમ્બમારા પાછળ દરરોજ 500 થી 700 મિલિયન ડોલરનો ખર્ચ થઈ રહ્યો હતો. તેમણે સ્વીકાર્યું કે આ કરાર માત્ર શાંતિ માટે નહીં, પણ આર્થિક વિનાશને ટાળવા માટે પણ એક અનિવાર્ય પગલું હતું. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે પુષ્ટિ કરી છે કે બંને દેશોએ સમજૂતી પત્ર (MOU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા છે, જોકે આ કરારની વિગતો અત્યાર સુધી જાહેર કરવામાં આવી નથી, જેના કારણે વિશ્વભરમાં તર્ક-વિતર્કનો દોર શરૂ થયો છે.
યુરેનિયમનો વિવાદ અને મનોવૈજ્ઞાનિક દાવ
આ કરારનો સૌથી વિવાદાસ્પદ મુદ્દો યુરેનિયમનો ભંડાર છે. ઈરાન પાસે એટલું સમૃદ્ધ યુરેનિયમ છે કે જેનાથી આશરે 11 પરમાણુ બોમ્બ બનાવી શકાય. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે આ કરારમાં ઈરાનને આ ભંડારને સંપૂર્ણપણે સોંપવાની કોઈ શરત નથી. તેના બદલે, આગામી બે મહિનામાં આ મુદ્દા પર વધુ વાટાઘાટો થશે.
ટ્રમ્પ આ અંગે ખૂબ જ આત્મવિશ્વાસ ધરાવે છે. તેમનો દાવો છે કે યુએસના બોમ્બમારામાં ઈરાનના ત્રણ મુખ્ય પરમાણુ સ્થળો નાશ પામ્યા છે અને અત્યંત સમૃદ્ધ યુરેનિયમ કાટમાળ નીચે દટાઈ ગયું છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે આ સામગ્રી સુધી પહોંચવા માટે માત્ર અમેરિકા અને ચીન પાસે જ ટેકનોલોજી છે, તેથી ઈરાન તેનો ઉપયોગ કરી શકશે નહીં. તેમણે તેને માત્ર એક ‘મનોવૈજ્ઞાનિક ભંડાર’ ગણાવ્યો છે. જોકે, સંરક્ષણ નિષ્ણાતો ટ્રમ્પના આ દાવા સાથે સહમત નથી. તેમનું માનવું છે કે ઈરાન પાસે અન્ય ગુપ્ત સ્થળોએ પણ યુરેનિયમનો જથ્થો હોઈ શકે છે.
