ઈરાન યુદ્ધના પડઘા અને તાઈવાન પર મંડરાતા યુદ્ધના વાદળ: ચીનનો ઘેરાબંધીનો ખેલ
હાલમાં વિશ્વ જ્યારે ઈરાન-સંબંધિત તણાવના પ્રભાવમાંથી બહાર આવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, ત્યારે વૈશ્વિક નજર હવે એક નવા અને વધુ ગંભીર સંકટ તરફ વળી છે: તાઈવાન. છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચીન દ્વારા તાઈવાનની ચારેબાજુ જે પ્રકારની સૈન્ય જમાવટ કરવામાં આવી રહી છે, તે જોતા સ્પષ્ટ થાય છે કે આ કોઈ સામાન્ય કવાયત નથી, પરંતુ એક આયોજિત રણનીતિ છે. ચીની નૌકાદળ હવે તાઈવાનના દરિયાઈ વિસ્તારમાં એક કાયમી હાજરી બની ગયું છે, જે ગમે ત્યારે મોટી મુસીબતનું કારણ બની શકે છે.
તાઈવાનની ચારેબાજુ ચીની યુદ્ધપોતોનો જમાવડો
વર્ષ 2026 ના મે મહિનાના અંતિમ દિવસોમાં સામે આવેલી વિગતો ખૂબ જ ચિંતાજનક છે. વોલ સ્ટ્રીટ જર્નલના અહેવાલ મુજબ, હવે તાઈવાનના ઉત્તર, દક્ષિણ, પૂર્વ અને તાઈવાન સ્ટ્રેટમાં ચીનના મોટા અને અત્યાધુનિક ગાઈડેડ-મિસાઈલ ડિસ્ટ્રોયર સતત તૈનાત રહે છે. હવે સ્થિતિ એવી છે કે કોઈપણ સમયે તાઈવાનની આસપાસ ઓછામાં ઓછા 5 થી 6 ચીની યુદ્ધપોતો તૈનાત હોય છે. આ કોઈ સૈન્ય અભ્યાસ (Military Drill) નથી, પરંતુ હવે તે ચીનની રોજિંદી સૈન્ય નીતિનો એક અભિન્ન ભાગ બની ચૂક્યું છે. ચીન હવે તાઈવાનને જમીન અને દરિયા બંને માર્ગેથી ‘ગૂંગળાવી’ રહ્યું હોય તેવી અનુભૂતિ થઈ રહી છે.
કેવી રીતે વધ્યું આ ઘેરાબંધીનું કદ?
ચીને આ રણનીતિ એકાએક અપનાવી નથી, પરંતુ વર્ષોની મહેનત બાદ આ તબક્કે પહોંચ્યું છે:
2020 ની શરૂઆત: ચીને તાઈવાન સ્ટ્રેટમાં માત્ર એક યુદ્ધપોત સાથે નિયમિત ગસ્તની શરૂઆત કરી હતી. ત્યારબાદ તાઈવાનના ઉત્તર અને દક્ષિણ કિનારાઓ પર બે વધુ જહાજો તૈનાત કરીને ઘેરાબંધીનો પાયો નાખ્યો.
2022 નું વિસ્તરણ: આ વર્ષે ચીને તાઈવાનના પૂર્વી તટ પર ચોથું યુદ્ધપોત તૈનાત કર્યું. આ પગલાથી તાઈવાન માટે ચારે બાજુથી ઘેરાઈ જવાનો ખતરો વાસ્તવિક બન્યો.
2024 થી વર્તમાન સ્થિતિ: ચીને હવે પૂર્વી ક્ષેત્રમાં પાંચમા અને છઠ્ઠા યુદ્ધપોતને પણ સ્થાયીરૂપે ગોઠવી દીધા છે. હવે આ 5-6 યુદ્ધપોતોનો કાફલો હંમેશા તાઈવાનની નજર સામે રહે છે. કોઈપણ સંવેદનશીલ પ્રસંગે કે તણાવપૂર્ણ સમયે આ સંખ્યામાં ઝડપથી વધારો કરી શકાય છે.
ચીનનો છૂપો મનસૂબો શું છે?
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ચીન માત્ર શક્તિ પ્રદર્શન કરીને દુનિયાને ડરાવવા માંગતું નથી, પરંતુ તે વાસ્તવિક યુદ્ધની પૂર્વતૈયારી કરી રહ્યું છે. પહેલા જે કામ નાના અને જૂના યુદ્ધપોતો દ્વારા કરવામાં આવતું હતું, તેની જગ્યાએ હવે ચીન પોતાના 48 અત્યાધુનિક ગાઈડેડ-મિસાઈલ ડિસ્ટ્રોયર્સનો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે.
આ રણનીતિ પાછળના મુખ્ય ત્રણ ઉદ્દેશ્યો છે:
ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવી (Intelligence Gathering): તાઈવાનના પૂર્વી તટ પર સતત તૈનાત રહીને ચીન સમુદ્રની ઊંડાઈ અને ભૌગોલિક સ્થિતિનો ચોક્કસ નકશો તૈયાર કરી રહ્યું છે. આ માહિતી તેને ભવિષ્યમાં તાઈવાનની સબમરીન ક્યાં છુપાઈ શકે છે તે જાણવામાં મદદરૂપ થશે. સાથે જ, તેઓ તાઈવાનની સેનાની સંચાર વ્યવસ્થા અને તેમના દરેક પગલા પર બાજ નજર રાખી રહ્યા છે.
અમેરિકાને દૂર રાખવું (Anti-Access Strategy): તાઈવાનના પૂર્વી હિસ્સામાં ‘હુલીએન’ અને ‘તાઈતુંગ’ જેવા અત્યંત મહત્વના સૈન્ય એરબેઝ આવેલા છે. આ વિસ્તારો પાસે ચીની યુદ્ધપોતોની હાજરી એ સંદેશ આપે છે કે જો ભવિષ્યમાં સંઘર્ષ થાય, તો અમેરિકા કે તેના સાથી દેશોના વિમાનવાહક જહાજો કે સબમરીન માટે તાઈવાનની મદદ માટે પહોંચવું અશક્ય બની જશે.
માનસિક દબાણ: ચીન તાઈવાન સ્ટ્રેટની મધ્યરેખાને વારંવાર ઓળંગીને, લડાયક વિમાનો ઉડાવીને અને આક્રમક ગતિવિધિઓ કરીને તાઈવાનને એ સમજાવવા માંગે છે કે તેમનું અસ્તિત્વ હવે સંપૂર્ણપણે ચીનના હાથમાં છે.
શું આ યુદ્ધનું એલાન છે?
ચીનની આ વ્યૂહરચનાનો હેતુ લોહી વહેવડાવ્યા વિના તાઈવાનને શરણાગતિ માટે મજબૂર કરવાનો છે. સતત દબાણ વધારીને ચીન એવું વાતાવરણ ઉભું કરી રહ્યું છે કે તાઈવાનના લોકો અને સરકારને લાગે કે ચીન સાથે મુકાબલો કરવો હવે અશક્ય છે. આ આખું મોડલ એક લાંબા ગાળાની ‘સર્જિકલ ઘેરાબંધી’ જેવું છે.
અંતે, વિશ્વના સત્તાવાર મંચો પર ભલે શાંતિની વાતો થતી હોય, પરંતુ હિન્દ-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં જે રીતે ચીન પોતાની નૌકાદળની શક્તિનું પ્રદર્શન કરી રહ્યું છે, તે ચોક્કસપણે એક મોટા બદલાવ તરફ ઈશારો કરે છે. તાઈવાન અત્યારે એક તરફ આંતરિક દબાણ અને બીજી તરફ ચીની યુદ્ધપોતોના લોખંડી ઘેરા વચ્ચે ફસાયેલું છે. આ સ્થિતિ આવનારા સમયમાં એશિયાની ભૂ-રાજનીતિને કેવી રીતે બદલશે, તે જોવું અત્યંત મહત્વનું બની રહેશે.
