શું તમે પણ ટિકિટ લીધા વગર ટ્રેનમાં ફરો છો? તો હવે ચેતી જજો, ૫૦૦ રૂપિયાનો દંડ તૈયાર રાખજો!
ભારતીય રેલવે દ્વારા મુસાફરોની સુવિધા અને રેલવે તંત્રના સુચારુ સંચાલન માટે સમયાંતરે નિયમોમાં ફેરફાર કરવામાં આવતા હોય છે. આ ક્રમમાં, ૨૦ જૂન, ૨૦૨૬થી એક અત્યંત મહત્વનો ફેરફાર અમલમાં આવ્યો છે. હવે જો તમે ટિકિટ વગર ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતા પકડાશો, તો તમારે પહેલા કરતા બમણો દંડ ચૂકવવો પડશે. ‘જન વિશ્વાસ (સુધારા) અધિનિયમ, ૨૦૨૬’ હેઠળ આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ટિકિટ વગરની મુસાફરી પર લગામ લગાવવાનો છે.
નવા નિયમની મુખ્ય વિગતો
રેલવે મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલી સત્તાવાર સૂચના મુજબ, રેલવે અધિનિયમ, ૧૯૮૯ની કલમ ૧૩૭ અને ૧૩૮ હેઠળ લઘુત્તમ દંડની રકમમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. અગાઉ, ટિકિટ વગર મુસાફરી કરવા બદલ લઘુત્તમ દંડ ૨૫૦ રૂપિયા હતો, જે હવે વધારીને ૫૦૦ રૂપિયા કરી દેવામાં આવ્યો છે. આ નિયમ આજથી એટલે કે ૨૦ જૂન, ૨૦૨૬થી સમગ્ર દેશમાં લાગુ થઈ ગયો છે.
રેલવે તંત્રનું માનવું છે કે, દંડની રકમ ઓછી હોવાને કારણે ઘણા મુસાફરો બેધડક ટિકિટ લીધા વિના મુસાફરી કરતા હતા. આના કારણે માત્ર રેલવેને આર્થિક નુકસાન જ નથી થતું, પરંતુ જે મુસાફરો પાસે ટિકિટ છે તેમની મુસાફરીમાં પણ અગવડતા ઉભી થાય છે. તાજેતરના આંકડાઓ મુજબ, માત્ર મે મહિનામાં જ સેન્ટ્રલ રેલવે ઝોને ૪.૯૬ લાખ ટિકિટ વગરના મુસાફરો પાસેથી ૪૦.૮૫ કરોડ રૂપિયાનો દંડ વસૂલ્યો હતો. આ આંકડા પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ટિકિટ વગર મુસાફરીનું પ્રમાણ કેટલું મોટું છે.
રેલવે અધિનિયમની કલમ ૧૩૭ શું કહે છે?
રેલવે અધિનિયમ, ૧૯૮૯ની કલમ ૧૩૭ હેઠળ એવી જોગવાઈ છે કે, જો કોઈ વ્યક્તિ રેલવે વહીવટીતંત્રને છેતરવાના ઈરાદાથી ટિકિટ કે પાસ વિના મુસાફરી કરે છે, અથવા એવી ટિકિટનો ઉપયોગ કરે છે જેનો ઉપયોગ પહેલા જ થઈ ચૂક્યો છે, તો તે કાયદાકીય રીતે ગુનાહિત છે.
આવા કિસ્સામાં મુસાફરે માત્ર જે તે અંતરનું ભાડું જ નથી ચૂકવવાનું હોતું, પરંતુ તેની સાથે નિર્ધારિત દંડની રકમ પણ ચૂકવવી પડે છે. નવા નિયમ મુજબ, હવે આ દંડની રકમ લઘુત્તમ ૫૦૦ રૂપિયા રહેશે. આનો અર્થ એ છે કે, જો તમારી મુસાફરીનું ભાડું ઓછું હોય તો પણ તમારે ઓછામાં ઓછા ૫૦૦ રૂપિયા તો દંડ તરીકે ભરવા જ પડશે.
દંડ ન ભરવાના પરિણામો
જો કોઈ મુસાફર દંડ અને ભાડાની રકમ ચૂકવવામાં આનાકાની કરે અથવા ઇનકાર કરે, તો રેલવેના અધિકૃત કર્મચારીઓ આ બાબતને કોર્ટમાં લઈ જઈ શકે છે. કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ, જો કોર્ટ ગુનો સાબિત માને, તો દંડની વસૂલાત તો કરવામાં આવશે જ, પરંતુ તેની સાથે સાથે છ મહિના સુધીની જેલની સજા પણ થઈ શકે છે. આ નિયમ દર્શાવે છે કે રેલવે હવે ટિકિટલેસ મુસાફરી બાબતે કેટલી કડક બની છે.
મુસાફરોએ શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
ભારતીય રેલવે વારંવાર પોતાના મુસાફરોને અપીલ કરે છે કે મુસાફરી કરતા પહેલા હંમેશા માન્ય ટિકિટ ખરીદવી. આજના સમયમાં રેલવેએ ટિકિટ ખરીદવાની પ્રક્રિયા ઘણી સરળ બનાવી દીધી છે. મુસાફરો કાઉન્ટર પર જઈને ટિકિટ લઈ શકે છે અથવા મોબાઈલ એપ્સ (જેમ કે UTS એપ) દ્વારા ઘરે બેઠા પણ જનરલ ટિકિટ બુક કરી શકે છે.
કેટલીક બાબતો જે દરેક મુસાફરે યાદ રાખવી જોઈએ:
-
કાયદેસર મુસાફરી: મુસાફરી શરૂ કરતા પહેલા તમારી પાસે તમારી ટ્રેન અને શ્રેણી માટે માન્ય ટિકિટ હોવી અનિવાર્ય છે.
-
અપગ્રેડેડ પ્લેટફોર્મ: જો તમે સ્ટેશન પર પહોંચ્યા હોવ અને લાંબી લાઈન હોય, તો તરત જ ઓનલાઈન ટિકિટિંગ એપનો ઉપયોગ કરો.
-
દંડથી બચો: વધેલો દંડ તમારા ખિસ્સા પર મોટો બોજ બની શકે છે. તેથી, ૫૦૦ રૂપિયાનો દંડ ભરવા કરતા ટિકિટ ખરીદવી વધુ ફાયદાકારક અને સુરક્ષિત છે.
-
નિયમોનું પાલન: રેલવેના નિયમો મુસાફરોની સુરક્ષા અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. તેનું પાલન કરવું એ દરેક નાગરિકની જવાબદારી છે.
