વૈશ્વિક બજારમાં મોટી હલચલ: બ્રેન્ટ ક્રૂડ $80 ની આસપાસ પહોંચ્યું, શું ભારતીય ગ્રાહકોને મળશે મોંઘા ઇંધણમાંથી મુક્તિ?
વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને બજારના પ્રવાહો વચ્ચે ભારતના સામાન્ય નાગરિકો માટે એક આશાસ્પદ સમાચાર સામે આવ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ)ના ભાવમાં છેલ્લા એક સપ્તાહમાં અંદાજે ૮ ટકા જેટલો મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ ઘટાડાથી વૈશ્વિક સ્તરે ઇંધણના દબાણમાંથી મોટી રાહત મળવાની આશા જાગી છે. બજારના આર્થિક નિષ્ણાતોનું અનુમાન છે કે જો વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓ સાનુકૂળ રહેશે, તો આગામી મહિનાઓમાં ક્રૂડ ઓઇલનો ભાવ પ્રતિ બેરલ ૬૦ થી ૬૫ ડોલર સુધી નીચે આવી શકે છે. આ ગતિશીલ બદલાવ વચ્ચે અત્યારે ભારતભરમાં એક જ ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે કે, શું દેશમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ ખરેખર સસ્તા થશે?
આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવો પર નજર કરીએ તો, અઠવાડિયાના અંતિમ ટ્રેડિંગ સેશનમાં નજીવો સુધારો જોવા મળ્યો હોવા છતાં, સમગ્ર સપ્તાહનો ટ્રેન્ડ મોટો ઘટાડો દર્શાવે છે. હાલમાં આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડ ગણાતું બ્રેન્ટ ક્રૂડ પ્રતિ બેરલ ૮૦ ડોલરની આસપાસ ટ્રેડ થઈ રહ્યું છે, જ્યારે અમેરિકન ડબલ્યુટીઆઈ (WTI) ક્રૂડનો ભાવ ૭૭ ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ સ્થિર થયો છે. વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવો તૂટવાનું મુખ્ય કારણ મધ્યપૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) ના દેશોમાં તણાવ ઓછો થવો અને શાંતિના પ્રયાસો વધવાને માનવામાં આવે છે. આ સિવાય અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલી રાજદ્વારી સમજૂતીના લીધે બજારમાં ઈરાની તેલનો પુરવઠો વધવાની આશા છે. જો વધુ માત્રામાં કાચું તેલ ઓપન માર્કેટમાં આવશે, તો કિંમતો હજુ પણ નીચે જશે.
ભારત પર તેની શું અસર થશે?
ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો અને સ્થાનિક વપરાશ માટે આશરે ૮૦ થી ૮૫ ટકા જેટલું કાચું તેલ વિદેશથી આયાત કરે છે. આથી, જ્યારે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય માર્કેટમાં ક્રૂડના ભાવ ઘટે છે, ત્યારે દેશના આયાત બિલમાં અને વિદેશી હૂંડિયામણમાં મોટી બચત થાય છે. જો કે, સામાન્ય ગ્રાહકો માટે એ સમજવું જરૂરી છે કે વૈશ્વિક બજારમાં કિંમત ઘટતાની સાથે જ સ્થાનિક સ્તરે પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં તાત્કાલિક કાપ મુકાતો નથી. ભારતમાં ઇંધણની અંતિમ કિંમત નક્કી કરતી વખતે માત્ર કાચા તેલના ભાવ જ નહીં, પરંતુ ઓઇલ રિફાઇનિંગ પ્રોસેસનો ખર્ચ, ટ્રાન્સપોર્ટેશન, કેન્દ્ર સરકારની એક્સાઇઝ ડ્યુટી, રાજ્યોનો વેટ (VAT) અને ડીલરનું કમિશન જેવા અનેક પરિબળો ભાગ ભજવે છે. આ જ કારણે વૈશ્વિક રાહતની અસર સામાન્ય જનતા સુધી પહોંચવામાં થોડો સમય લાગે છે.
તેલ કંપનીઓની આર્થિક સ્થિતિ અને ભવિષ્યની અપેક્ષાઓ
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓ દરમિયાન જ્યારે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવો આસમાને હતા, ત્યારે દેશની સરકારી ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ (OMCs) પર મોટું નાણાકીય દબાણ ઊભું થયું હતું. ગ્રાહકોને મોંઘવારીના મારથી બચાવવા માટે કંપનીઓએ લાંબા સમય સુધી ભાવો સ્થિર રાખ્યા હતા, જેના કારણે તેમને દૈનિક સ્તરે કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન સહન કરવું પડતું હતું. આર્થિક વિશ્લેષકોના મતે, હવે જ્યારે બ્રેન્ટ ક્રૂડ ૮૦ ડોલરથી નીચે આવ્યું છે, ત્યારે કંપનીઓનું જૂનું નુકસાન સરભર થશે. જો ક્રૂડના ભાવો આગામી સમયમાં ૭૫ ડોલર પ્રતિ બેરલ કે તેનાથી નીચે સ્થિર થઈ જાય, તો આ તેલ કંપનીઓ નફાની સ્થિતિમાં આવી જશે. આ સ્થિરતા બાદ જ કંપનીઓ અને સરકાર દ્વારા સામાન્ય ગ્રાહકોને કિંમતો ઘટાડીને સીધો ફાયદો આપવાનું શરૂ કરાશે.
મુખ્ય શહેરોમાં ઇંધણના વર્તમાન દર
હાલના તબક્કે દેશના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ સ્થિર રાખવામાં આવ્યા છે. દેશની રાજધાની નવી દિલ્હીમાં પેટ્રોલ પ્રતિ લિટર ૧૦૨.૧૨ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૫.૨૦ રૂપિયાના ભાવે મળી રહ્યું છે. આર્થિક પાટનગર મુંબઈમાં પેટ્રોલની કિંમત ૧૧૧.૨૧ રૂપિયા અને ડીઝલ ૯૭.૮૩ રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે. જ્યારે ગુજરાતના અમદાવાદની વાત કરીએ તો, અહીં પેટ્રોલનો સરેરાશ ભાવ અંદાજે ૯૫.૫૦ રૂપિયા અને ડીઝલનો ભાવ ૯૧.૨૦ રૂપિયા પ્રતિ લિટરની આસપાસ છે. સ્થાનિક સ્તરે વિવિધ જિલ્લાઓ અને નગરપાલિકાઓના ટેક્સ માળખા પ્રમાણે કિંમતોમાં સામાન્ય તફાવત હોઈ શકે છે. આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રેન્ડ કેવો રહે છે તેના પર જ ભારતની નવી કિંમતોનો આધાર રહેશે.
