૩ દિવસમાં માફી માંગો અથવા કાર્યવાહી માટે તૈયાર રહો! પીએમ મોદીનો વીડિયો હટાવવા પર માર્ક ઝુકરબર્ગને સંસદીય સમિતિની કડક ચેતવણી
આજના ટેકનોલોજી યુગમાં સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ આપણી જિંદગીનો અવિભાજ્ય હિસ્સો બની ગયા છે, પરંતુ આ પ્લેટફોર્મ્સની મનમાની અને ટેકનિકલ ખામીઓ ઘણીવાર મોટા વિવાદોનું કારણ બનતી હોય છે. તાજેતરમાં જ સોશિયલ મીડિયા જાયન્ટ ‘મેટા’ (Meta) ના સીઈઓ માર્ક ઝુકરબર્ગ અને ભારત સરકાર વચ્ચેનો વિવાદ ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. લોકસભા સચિવાલય દ્વારા ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલય (MeitY) ને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પત્ર મોકલવામાં આવ્યો છે.
આ પત્રમાં મેટાના પ્રમુખ માર્ક ઝુકરબર્ગ પાસે દેશની માફી માંગવાની માંગ કરવામાં આવી છે. મામલો દેશના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના વિદ્યાર્થીઓ માટેના એક વિશેષ વીડિયો સંદેશને ફેસબુક પરથી હટાવવા સાથે જોડાયેલો છે. સંસદીય સ્થાયી સમિતિએ આ મામલે કડક વલણ અપનાવતા ઝુકરબર્ગને માત્ર ૩ દિવસનો સમય આપ્યો છે અને ચેતવણી આપી છે કે જો નિર્ધારિત સમયમાં માફી નહીં માંગવામાં આવે, તો કંપની સામે આકરા પગલાં લેવામાં આવશે.
શું છે આખો વિવાદ? કેમ હટાવવામાં આવ્યો હતો પીએમ મોદીનો વીડિયો?
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત ત્યારે થઈ જ્યારે દેશમાં ચર્ચાસ્પદ બનેલા ‘નીટ (NEET) પેપર લીક’ મામલે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ વિદ્યાર્થીઓના નામે એક વીડિયો સંદેશ જારી કર્યો હતો. આ વડાપ્રધાનનો પહેલો એવો સેલ્ફી વીડિયો હતો જેમાં તેમણે વિદ્યાર્થીઓને સંબોધિત કરતા પેપર લીક વિરુદ્ધ સરકાર દ્વારા લેવાનાર સખત પગલાંઓનું આશ્વાસન આપ્યું હતું અને યુવાનોને ન્યાય અપાવવાની વાત કરી હતી.
આ વીડિયો સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થતાંની સાથે જ ફેસબુક પરથી અચાનક ગાયબ થઈ ગયો હતો. મેટા કંપનીએ શરૂઆતમાં આ ઘટનાને ‘ટેકનિકલ ખામી’ ગણાવી હતી. બાદમાં કંપનીએ સરકારને સ્પષ્ટતા આપી હતી કે આ ભૂલ આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) ના ઓટોમેટેડ કન્ટેન્ટ મોડરેશન ટૂલની ખામીના કારણે થઈ હતી. પરંતુ, દેશના વડાપ્રધાનના સત્તાવાર સંદેશને આ પ્રકારે પ્લેટફોર્મ પરથી હટાવી દેવાને કારણે સરકાર અને શાસક પક્ષના નેતાઓમાં ભારે રોષ જોવા મળ્યો હતો.
૩ ઓગસ્ટની બેઠક બાદ લેવાયો કડક નિર્ણય
આ મામલાની ગંભીરતાને ધ્યાનમાં રાખીને ૩ ઓગસ્ટે સંસદીય સ્થાયી સમિતિની એક ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક મળી હતી. આ બેઠકમાં ચર્ચા થયા બાદ લોકસભા સચિવાલય દ્વારા ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલયને પત્ર મોકલવામાં આવ્યો. પત્રમાં સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવવામાં આવ્યું છે કે દેશના સર્વોચ્ચ પદ પર બેઠેલા વડાપ્રધાનના વીડિયો સાથે ચેડાં કરવા કે તેને સોશિયલ મીડિયા પરથી ગાયબ કરી દેવો તે કોઈ સામાન્ય ટેકનિકલ ભૂલ ગણી શકાય નહીં.
સમિતિએ માર્ક ઝુકરબર્ગને આ મામલે જાહેરમાં માફી માંગવા માટે ૩ દિવસનો અલ્ટીમેટમ આપ્યો છે. જો આ સમયગાળા દરમિયાન મેટા તરફથી કોઈ સંતોષકારક પગલું નહીં ભરાય, તો ભારત સરકારના કાયદાકીય શસ્ત્રો આ ટેક કંપની પર ત્રાટકી શકે છે.
જો માફી નહીં માંગે તો મેટા સામે કયા પગલાં લેવાશે?
સંસદીય સમિતિ અને કાયદાકીય નિષ્ણાતોના મતે, જો માર્ક ઝુકરબર્ગ કે મેટા કંપની આ મામલે માફી નહીં માંગે, તો ભારત સરકાર નીચે મુજબના મોટા પગલાં ભરી શકે છે:
૧. સેફ હાર્બર (Safe Harbour) સુરક્ષા રદ કરવી: આઈટી અધિનિયમ (IT Act) ની કલમ 79(3) હેઠળ સોશિયલ મીડિયા મિડિયેટર્સને ‘સેફ હાર્બર’નું રક્ષણ મળે છે, જેનો અર્થ એ થાય કે પ્લેટફોર્મ પર યુઝર્સ દ્વારા પોસ્ટ કરાયેલા કન્ટેન્ટ માટે કંપની સીધી રીતે જવાબદાર નથી હોતી. સરકાર આ કાનૂની સુરક્ષા પાછી ખેંચવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી શકે છે.
2. પ્રકાશક તરીકે કાર્યવાહી: સરકાર હવે આ મધ્યસ્થીઓ સામે સીધી કાનૂની કાર્યવાહી કરવાનું વિચારી રહી છે, ફક્ત પ્લેટફોર્મ તરીકે નહીં, પરંતુ ‘પ્રકાશકો’ તરીકે. પ્રકાશકો બન્યા પછી, કંપનીઓ સામગ્રીની જવાબદારીમાંથી છટકી શકશે નહીં.
ભાજપ સાંસદ નિશિકાંત દુબેની કડક પ્રતિક્રિયા
આ સમગ્ર મામલે ભાજપના પ્રમુખ સાંસદ નિશિકાંત દુબેએ ખૂબ જ આક્રમક નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે, “અમે આઈટી મંત્રાલય અને ગૃહ મંત્રાલયને પત્ર લખીને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે વડાપ્રધાનનો વીડિયો હટાવવો એ કોઈ સામાન્ય મિડિયેટરની નહીં, પરંતુ એક ‘પબ્લિશર’ની જેમ જવાબદારી બતાવવા જેવું કૃત્ય છે.”
તેમણે ઉમેર્યું કે માર્ક ઝુકરબર્ગે આગામી ત્રણ દિવસની અંદર દેશ સમક્ષ માફી માંગવી જ જોઈએ. જો તેઓ આવું નહીં કરે, તો સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સને મળતી ‘સેફ હાર્બર’ સુરક્ષા તાત્કાલિક ધોરણે પાછી ખેંચી લેવામાં આવશે. આ સુવિધાનો આ કંપનીઓ ગેરલાભ ઉઠાવી રહી છે.
નિશિકાંત દુબેએ સોશિયલ મીડિયા પર ફેલાતી અપશબ્દો, હિંસા અને વાંધાજનક સામગ્રી તરફ ઈશારો કરતા કહ્યું કે જો આવી સામગ્રીથી પીડિત દરેક નાગરિક મેટાના વડા વિરુદ્ધ FIR નોંધાવવાનું શરૂ કરે, તો દેશભરના પોલીસ સ્ટેશનોમાં ફરિયાદોનો પૂર આવી શકે છે અને જવાબદારોને ગંભીર કાનૂની પરિણામોનો સામનો કરવો પડશે.
ટેક કંપનીઓની મનમાની પર સરકારની કડક નજર
આ ઘટનાએ ફરી એકવાર સાબિત કરી દીધું છે કે ભારત સરકાર પોતાના દેશની સાર્વભૌમત્વ અને સર્વોચ્ચ પદોના સન્માન સાથે કોઈ સમજૂતી કરવાના મૂડમાં નથી. ભલે ગમે તેટલી મોટી બાઈક ટેક કંપની (જેમ કે ફેસબુક, ઇન્સ્ટાગ્રામ કે વોટ્સએપની માલિકી ધરાવતી મેટા) હોય, ભારતીય કાયદા અને દેશના વડાપ્રધાનના પદની ગરિમા સર્વોપરી છે.
માર્ક ઝુકરબર્ગ અને મેટા મેનેજમેન્ટ સામે આગામી ૩ દિવસ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થવાના છે. જો તેઓ સમયસર માફી નહીં માંગે, તો ભારત સરકાર ડિજિટલ ક્ષેત્રે આંતરરાષ્ટ્રીય ટેક કંપનીઓ વિરુદ્ધ અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો કડક નિર્ણય લઈને એક નવો દાખલો બેસાડી શકે છે.
