નવો પાસપોર્ટ કઢાવવો છે તો ઉતાવળ રાખજો! ૩૦ જૂન સુધી જ મળશે જૂના દરનો લાભ
જો તમે આગામી દિવસોમાં વિદેશ પ્રવાસનું આયોજન કરી રહ્યા છો, ઉચ્ચ અભ્યાસ માટે બહાર જવાની તૈયારીમાં છો અથવા તો નવો પાસપોર્ટ કઢાવવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો આ સમાચાર તમારા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. કેન્દ્ર સરકારે પાસપોર્ટ નિયમો, ૧૯૮૦ માં મહત્વનો સુધારો કરીને પાસપોર્ટ અને મુસાફરી સંબંધિત દસ્તાવેજો મેળવવાની ફીમાં મોટો વધારો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. સરકારના વિદેશ મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા સત્તાવાર ગેઝેટ અનુસાર, આ નવા સુધારેલા દરો ૧ જુલાઈ, ૨૦૨૬ થી દેશભરમાં લાગુ થઈ જશે. આ ફેરફારને નિયમોની અનુસૂચિ IV (શિડ્યુલ ૪) માં સામેલ કરવામાં આવ્યો છે, જે અંતર્ગત હવે ‘સામાન્ય’ (નિયમિત) અને ‘તત્કાલ’ બંને શ્રેણીના પાસપોર્ટ મોંઘા થઈ જશે.
જો તમે આ વધેલા આર્થિક બોજથી બચવા માંગતા હોવ અને જૂના સસ્તા દરે જ પાસપોર્ટ મેળવવા ઈચ્છતા હોવ, તો તમારી પાસે ૩૦ જૂન, ૨૦૨૬ સુધીનો જ સમય બચ્યો છે. ત્યાં સુધીમાં કરવામાં આવેલી અરજીઓ પર જૂની ફી જ લાગુ પડશે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે કઈ કેટેગરીમાં કેટલો વધારો થયો છે અને સામાન્ય નાગરિકોને તેનાથી શું અસર થશે.
૩૬ અને ૬૦ પાનાના પાસપોર્ટના નવા ફી માળખાનું વિશ્લેષણ
સરકારી જાહેરનામા મુજબ, સામાન્ય રીતે નાગરિકો દ્વારા સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતા ૩૬ પાનાના નવા અથવા ફરીથી જારી (રી-ઇશ્યૂ) કરાતા પાસપોર્ટ માટેની પ્રમાણભૂત (સામાન્ય) ફી ₹૧,૫૦૦ થી વધારીને સીધી ₹૨,૫૦૦ કરી દેવામાં આવી છે. એટલે કે અરજદારોએ હવે સીધા ₹૧,૦૦૦ વધુ ખર્ચવા પડશે. જ્યારે કટોકટીના સમયે ઝડપથી પાસપોર્ટ મેળવવા માટેની ‘તત્કાલ’ સેવા અંતર્ગત હવે ₹૩,૫૯૯ કે ₹૩,૫00 ને બદલે પૂરા ₹૫,૦૦૦ ચૂકવવા પડશે, જેમાં ₹૧,૫૦૦ નો સીધો વધારો ઝીંકાયો છે.
બીજી તરફ, જે લોકો અવારનવાર વિદેશ પ્રવાસ કરે છે અને જેમને વધુ પેજની જરૂર પડે છે, તેવા ૬૦ પાનાના જંબો પાસપોર્ટની ફી પણ મોંઘી થઈ ગઈ છે. આ મોટા પાસપોર્ટ માટે સામાન્ય અરજીની ફી ₹૨,૦૦૦ થી વધીને હવે ₹૩,૫૦૦ થઈ ગઈ છે. જો આ ૬૦ પાનાનો પાસપોર્ટ તત્કાલ યોજના હેઠળ કઢાવવો હોય, તો ગ્રાહકોએ ₹૪,૦૦૦ ના બદલે હવે ₹૬,000 નો આકરો ખર્ચ કરવો પડશે.
સગીરો, ખોવાયેલા પાસપોર્ટ અને અન્ય દસ્તાવેજોના સુધારેલા દર
૧૮ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના સગીર બાળકો માટે ૩૬ પાનાના નવા પાસપોર્ટની સામાન્ય ફી હવે ₹૧,૭૫૦ અને તત્કાલ માટે ₹૪,૨ villages૫૦ નક્કી કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, જો કોઈ નાગરિકનો પાસપોર્ટ ખોવાઈ જાય અથવા ક્ષતિગ્રસ્ત (ડેમેજ) થઈ જાય અને તેને ફરીથી મેળવવો હોય, તો તેની ફી ખૂબ જ મોંઘી કરી દેવામાં આવી છે. પુખ્ત વયના લોકો માટે ૩૬ પાનાનો ખોવાયેલો પાસપોર્ટ ફરી મેળવવાની સામાન્ય ફી ₹૫,૦૦૦ અને તત્કાલ ફી ₹૭,૫૦૦ રહેશે. જ્યારે ૬૦ પાનાના ડેમેજ પાસપોર્ટ માટે સામાન્ય ફી ₹૬,૦૦૦ અને તત્કાલ માટે ₹૮,૫૦૦ ચૂકવવા પડશે. સગીરોના કિસ્સામાં ખોવાયેલા પાસપોર્ટ માટે સામાન્ય દર ₹૪,૨૫૦ અને તત્કાલ માટે ₹૬,૭૫૦ રહેશે.
પાસપોર્ટ સિવાય અન્ય જરૂરી સરકારી દસ્તાવેજો જેવા કે પોલીસ ક્લિયરન્સ સર્ટિફિકેટ (PCC), સરેન્ડર સર્ટિફિકેટ અને ગ્લોબલ એન્ટ્રી પ્રોગ્રામ વેરિફિકેશન માટેની ફી પણ વધારીને હવે ₹૭૫૦ કરવામાં આવી છે. જ્યારે ઓળખ પ્રમાણપત્રની ફી ₹૧,૦૦૦ રહેશે. આ ઉપરાંત, જે ભારતીય નાગરિકો વિદેશમાં વસી રહ્યા છે અને ત્યાંની એમ્બેસીમાંથી પાસપોર્ટ માટે અરજી કરે છે, તેમની ફી યુએસ ડોલર ($) માં નક્કી કરાઈ છે; જેમ કે ૩૬ પાનાના નિયમિત પાસપોર્ટ માટે $૧૨૫ અને તત્કાલ માટે $૨૫૦ ચૂકવવા પડશે.
બાળકો અને વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે ૧૦% ની વિશેષ છૂટ
સરકારે આ મોંઘવારી વચ્ચે પણ એક રાહત જાળવી રાખી છે. ૮ વર્ષ સુધીના નાના બાળકો અને ૬૦ વર્ષથી વધુ ઉંમરના વરિષ્ઠ નાગરિકો (સિનિયર સિટિઝન્સ) ને પ્રોત્સાહન આપવા માટે પાસપોર્ટની ફીમાં ૧૦% ડિસ્કાઉન્ટ આપવાની વ્યવસ્થા યથાવત રાખવામાં આવી છે. જો કે, ખાસ નોંધવા જેવી બાબત એ છે કે આ ૧૦ ટકાની મુક્તિ માત્ર તદ્દન નવી પાસપોર્ટ અરજી પર જ મળવાપાત્ર રહેશે, જૂના પાસપોર્ટને રી-ઇશ્યૂ કે રીન્યુ કરાવતી વખતે આ છૂટછાટનો લાભ મળશે નહીં.
૧૮ વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના લોકો માટે ઈશ્યૂ કરાયેલા સામાન્ય પાસપોર્ટની માન્યતા (વેલિડિટી) ૧૦ વર્ષની રહેશે, જ્યારે સગીરો માટે તે ૫ વર્ષ અથવા તેઓ ૧૮ વર્ષના થાય ત્યાં સુધી (જે વહેલું હોય તે) માન્ય ગણાશે.
દસ્તાવેજોની ચર્ચા અને સામાન્ય જનતામાં મૂંઝવણ
આ ફી વધારો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે દેશમાં નાગરિકતાના પુરાવા અને સત્તાવાર દસ્તાવેજોની માન્યતાને લઈને સોશિયલ મીડિયા અને જાહેર વર્તુળોમાં મોટી ચર્ચા ચાલી રહી છે. તાજેતરમાં જ સરકારી સ્તરે એવી સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી હતી કે ભારતીય પાસપોર્ટ એ મૂળભૂત રીતે માત્ર એક સત્તાવાર મુસાફરી દસ્તાવેજ (ટ્રાવેલ ડોક્યુમેન્ટ) છે, તેને નાગરિકતાનો અફર કે ચોક્કસ પુરાવો માની શકાય નહીં. આ નિવેદનને કારણે જનતામાં પહેલેથી જ થોડી મૂંઝવણની સ્થિતિ પ્રવર્તી રહી છે કે જો પાસપોર્ટ અને અન્ય મોટા આઈડી કાર્ડ પણ નાગરિકતાના માપદંડોમાં પૂરતા ન ગણાય, તો કયા દસ્તાવેજો અંતિમ ગણાશે. આ ગરમાગરમ ચર્ચા વચ્ચે પાસપોર્ટ મોંઘો થતા મધ્યમ વર્ગના પ્રવાસીઓ પર આર્થિક બોજ વધ્યો છે તે હકીકત છે.
