કોચીમાં દેખાશે ભારત-અમેરિકાની દરિયાઈ શક્તિ: 10 ઓગસ્ટથી બંને દેશોની નૌકાદળ વચ્ચે મહાઅભ્યાસ શરૂ
હિંદ મહાસાગર પ્રદેશમાં શાંતિ, સુરક્ષા અને દરિયાઈ સ્થિરતા જાળવી રાખવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો વધુ મજબૂત બની રહ્યા છે. આ જ દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું ભરતા, ભારતીય નૌકાદળ (Indian Navy) અને યુએસ નેવી (US Navy) વચ્ચે ‘સંયુક્ત વિસ્ફોટક દારૂગોળો નિકાલ’ (Joint Explosive Ordnance Disposal – EOD) અભ્યાસની 8મી આવૃત્તિનું આયોજન કરવામાં આવી રહ્યું છે.
આ મહાઅભ્યાસ 10 ઓગસ્ટથી 14 ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન કેરળના કોચી સ્થિત દક્ષિણી નૌકાદળ કમાન્ડ (Southern Naval Command) ખાતે યોજાઈ રહ્યો છે. આ પાંચ દિવસીય લશ્કરી કવાયતનો મુખ્ય હેતુ બંને દેશો વચ્ચેની દરિયાઈ તાકાત, આધુનિક તકનીકો અને વિશેષ નૌકાદળ ઓપરેશન્સ ક્ષેત્રે પરસ્પર સહયોગ વધારવાનો છે.
અભ્યાસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય અને વિશિષ્ટ ટીમોની ભાગીદારી
આ સંયુક્ત કવાયતમાં ભારતીય નૌકાદળ અને અમેરિકી નૌકાદળની સ્પેશિયલ ડાઈવિંગ (Special Diving) અને EOD ટીમો ભાગ લઈ રહી છે. સમુદ્રની અંદર રહેલા વિસ્ફોટકો, દરિયાઈ માઈન્સ અને અન્ય ખતરનાક શસ્ત્રોને નિષ્ક્રિય કરવા માટે આ ટીમો અત્યંત વિશિષ્ટ તાલીમ ધરાવે છે.
આ અભ્યાસ દરમિયાન બંને દેશોના જવાનો વચ્ચે ‘ઓપરેશનલ ઈન્ટરઓપરેબિલિટી’ એટલે કે સાથે મળીને કામ કરવાની ક્ષમતામાં સુધારો કરવા પર ખાસ ભાર મુકવામાં આવશે. જટિલ દરિયાઈ વાતાવરણમાં બંને નૌકાદળો એકબીજાની કાર્યપદ્ધતિ અને ઓપરેશનલ કોન્સેપ્ટને વધુ સારી રીતે સમજી શકે તે આ કવાયતનો મુખ્ય ધ્યેય છે.
આધુનિક ટેકનોલોજી અને પદ્ધતિઓનું આદાન-પ્રદાન
પાંચ દિવસ દરમિયાન યોજાનારા વિવિધ સત્રોમાં બંને દેશોના નૌકાદળના નિષ્ણાતો સઘન તાલીમ અને વિચાર-વિમર્શ કરશે. આ કવાયત મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલી છે:
સબ્જેક્ટ મેટર એક્સપર્ટ એક્સચેન્જ (SMEE): વિસ્ફોટક નિકાલ ક્ષેત્રના અનુભવી અધિકારીઓ પોતપોતાના વૈશ્વિક અનુભવો અને શ્રેષ્ઠ ઓપરેશનલ પદ્ધતિઓ (Best Practices) ની ચર્ચા કરશે.
ક્રોસ-ટ્રેનિંગ અને ઉપકરણોનું પ્રદર્શન: બંને દળો દ્વારા ઉપયોગમાં લેવાતા આધુનિક EOD સાધનો, રોબોટિક સિસ્ટમ્સ અને ડાઈવિંગ ગિયર્સનું પ્રદર્શન કરવામાં આવશે.
પ્રાયોગિક કવાયત (Practical Exercises): વાસ્તવિક અને પડકારજનક પરિસ્થિતિઓ ઊભી કરીને દરિયાની અંદર વિસ્ફોટકોને નિષ્ક્રિય કરવાની કઠોર પ્રેક્ટિસ કરવામાં આવશે.
આ પ્રક્રિયા દ્વારા બંને દેશોના જવાનોને આધુનિક ટેકનિકો, નવા ઓપરેશનલ રસ્તાઓ અને ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવાની નવી દિશા મળશે.
ઝડપથી બદલાતા વિસ્ફોટક ખતરાઓ સામે સજ્જતા
આજના આધુનિક યુગમાં દરિયાઈ સુરક્ષા સામેના પડકારો સતત બદલાઈ રહ્યા છે. સમુદ્રી માર્ગો પર ગુપ્ત રીતે વાવવામાં આવતી માઈન્સ, દરિયાઈ ડ્રોન અને અત્યાધુનિક વિસ્ફોટક ઉપકરણો (IEDs) વૈશ્વિક વેપાર અને સૈન્ય જહાજો માટે મોટો ખતરો બની શકે છે.
આ ટ્રેનિંગ સેશન્સ દ્વારા ભારતીય અને અમેરિકી નૌકાદળના જવાનોને આવી ઝડપથી બદલાતી અને જટિલ વિસ્ફોટક પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવા માટે વધુ સક્ષમ બનાવવામાં આવશે. સહયોગી શિક્ષણના માધ્યમથી બંને દેશો પોતાના પ્રતિસાદ સમય (Response Time) માં સુધારો કરશે.
2005થી ચાલી આવતી મજબૂત પરંપરા
ભારત અને અમેરિકા વચ્ચે આ પ્રકારના સંયુક્ત બચાવ અને EOD અભ્યાસો આયોજિત કરવાની પરંપરા કોઈ નવી નથી. બંને દેશો વચ્ચે આ વિશેષ દ્વિપક્ષીય પ્રશિક્ષણ અભ્યાસનો પ્રારંભ વર્ષ 2005 થી થયો હતો.
છેલ્લા બે દાયકાથી વધુ સમયથી ચાલી આવતી આ ભાગીદારી આજે પોતાના 8મા સંસ્કરણ સુધી પહોંચી છે. આ સફર દર્શાવે છે કે કેવી રીતે બંને દેશો વચ્ચેનો લશ્કરી વિશ્વાસ અને દરિયાઈ સહયોગ સમય સાથે વધુ ઊંડો અને મજબૂત બન્યો છે.
પ્રદેશિક શાંતિ અને પર્યાવરણીય સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ
કોચીમાં આયોજિત થઈ રહેલો આ અભ્યાસ માત્ર બે દેશોની સૈન્ય શક્તિનું પ્રદર્શન નથી, પરંતુ તે હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ‘મુક્ત, ખુલ્લા અને સુરક્ષિત દરિયાઈ માર્ગો’ જાળવી રાખવાના સંકલ્પનો એક ભાગ છે.
ભારતે હંમેશાં વૈશ્વિક દરિયાઈ સુરક્ષામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. આ કવાયત પૂર્ણ થયા બાદ, UNOG ની જેમ જ આ ક્ષેત્રમાં ભારતની ઓપરેશનલ ક્ષમતા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારો સાથેની સુસંગતતા વધુ મજબૂત બનશે. બંને દેશોની આ એકત્રિત શક્તિ ભવિષ્યમાં કોઈપણ આકસ્મિક દરિયાઈ કટોકટી કે સુરક્ષા પડકારને પહોંચી વળવા માટે નિર્ણાયક સાબિત થશે.
