હવે ગુનેગારોની ખેર નથી! AI અને નકલી આભાસી ઓળખ (Impersonation) ને રોકવા કેન્દ્રનો માસ્ટરપ્લાન
વિશ્વભરમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) નો વ્યાપ જે ઝડપે વધી રહ્યો છે, તેનાથી ટેકનોલોજીની દુનિયા સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. પરંતુ આ આધુનિક ટેકનોલોજી પોતાની સાથે ઘણા ગંભીર જોખમો અને પડકારો પણ લઈને આવી છે. આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકાર હવે એક્શન મોડમાં આવી ગઈ છે. કેન્દ્ર સરકાર ભારતમાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ પર લગામ લગાવવા અને તેના દુરુપયોગને રોકવા માટે ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં એક અલગ અને સ્વતંત્ર (Standalone) કાયદો રજૂ કરવા જઈ રહી છે. સત્તાવાર વર્તુળોમાંથી મળતી માહિતી અનુસાર, આ સમર્પિત AI રેગ્યુલેટરી ફ્રેમવર્ક (નિયમનકારી માળખા) પર ઉચ્ચ સ્તરીય ચર્ચાઓ પહેલેથી જ શરૂ થઈ ચૂકી છે અને આ નવી નીતિનો પ્રારંભિક મુસદ્દો (Draft Policy) ટૂંક સમયમાં જાહેર કરવામાં આવે તેવી પ્રબળ શક્યતા છે.
શા માટે વર્તમાન કાયદાઓ પૂરતા નથી? જાણો મંત્રાલયનો અભિપ્રાય
આ મહત્વપૂર્ણ મુદ્દા પર પ્રકાશ પાડતા, કેન્દ્રીય ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી મંત્રાલય (MeitY) ના સચિવ એસ. ક્રિષ્નને જણાવ્યું છે કે, “હવે કદાચ એ સમય આવી ગયો છે જ્યારે આપણે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ માટે એક તદ્દન અલગ કાયદા વિશે વિચારવું જોઈએ. મંત્રાલયના સ્તરે, અમે અત્યારે જે મહત્વનું કામ કરી શકીએ છીએ તે એ છે કે AI માટે એક વ્યાપક અને મજબૂત ડ્રાફ્ટ રેગ્યુલેશન (નિયમનકારી મુસદ્દો) તૈયાર કરવો.”
મંત્રાલયનું સ્પષ્ટપણે માનવું છે કે દેશના વર્તમાન કાયદાઓ — જેમ કે ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી એક્ટ (IT Act) કે અન્ય ડિજિટલ નિયમો — આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના તમામ પાસાઓ, જેમ કે ડીપફેક, ડેટા પ્રાઇવસી અને અલ્ગોરિધમિક પૂર્વગ્રહોને સંપૂર્ણપણે નિયંત્રિત કરવા માટે પૂરતા કે સક્ષમ નથી. AI ની કામગીરી પરંપરાગત સોફ્ટવેર કરતાં તદ્દન અલગ અને જટિલ હોવાથી તેના માટે વધુ કડક અને સ્પષ્ટ કાયદાકીય જોગવાઈઓની તાતી જરૂરિયાત છે.
સાયબર ક્રાઇમ અને આભાસી ઓળખ (Impersonation) નું મોટું જોખમ
સરકાર માત્ર AI ના નિયમન પર જ ધ્યાન નથી આપી રહી, પરંતુ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પર યુઝર્સની સુરક્ષાને લઈને પણ ચિંતિત છે. સચિવ એસ. ક્રિષ્નને સાયબર ક્રાઇમના એક નવા અને ગંભીર પાસા તરફ ઈશારો કરતા જણાવ્યું કે, પ્લેટફોર્મ્સ પર ‘યુઝરનેમ’ (Usernames) ના ઉપયોગને કારણે ઓનલાઈન છેતરપિંડી અને કોઈ અન્ય વ્યક્તિ હોવાનો ડોળ કરવો (Impersonation) જેવી ગંભીર ઘટનાઓ વધવાની આશંકા છે.
આ એક એવું પરિમાણ છે જેના દ્વારા નિર્દોષ નાગરિકો સાથે સાયબર ક્રાઇમ આચરવો ખૂબ જ સરળ બની જાય છે. આ જ કારણ છે કે સરકારે અગ્રણી મેસેજિંગ એપ્લિકેશન વોટ્સએપ (WhatsApp) ને સત્તાવાર નોટિસ પાઠવીને પૂછ્યું છે કે તેઓ આ પ્રકારનું ફીચર કેમ લાવી રહ્યા છે અને તેની પાછળ તેમનો શું તર્ક છે. આ ઉપરાંત અન્ય સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પાસેથી પણ આ અંગે સ્પષ્ટતા માંગવામાં આવી છે.
શું છે વોટ્સએપ યુઝરનેમ વિવાદ? (WhatsApp Username Controversy)
તમને જણાવી દઈએ કે, વોટ્સએપ ટૂંક સમયમાં જ એક નવું ફીચર લોન્ચ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે, જેના હેઠળ યુઝર્સ પોતાનો પર્સનલ ફોન નંબર શેર કર્યા વિના માત્ર એક યુનિક ‘યુઝરનેમ’ બનાવીને અન્ય લોકો સાથે ચેટ કરી શકશે.
-
મેટા (Meta) નો પક્ષ: વોટ્સએપની માલિકી ધરાવતી કંપની મેટાનું કહેવું છે કે આ ફીચર યુઝર્સની પ્રાઇવસી (ગોપનીયતા) ને વધુ મજબૂત કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, જેથી કોઈ અજાણી વ્યક્તિ પાસે તમારો ફોન નંબર ન જાય.
-
સરકારની ચિંતા: બીજી તરફ, સરકારને ડર છે કે ફોન નંબર વિના માત્ર યુઝરનેમ આધારિત ચેટિંગ શરૂ થવાથી ઓનલાઈન ગુનાખોરી, ફિશિંગ (Phishing) અને ઓળખ ચોરી જેવા કૌભાંડોમાં ભારે ઉછાળો આવી શકે છે. ગુનેગારો નકલી યુઝરનેમ બનાવીને લોકોને સરળતાથી છેતરી શકશે અને તેમને ટ્રેક કરવા મુશ્કેલ બનશે.
જોકે, વોટ્સએપે સરકારને ખાતરી આપી છે કે તેમની પાસે આ ફીચરના દુરુપયોગને રોકવા માટે પૂરતી સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ (Safeguards) ઉપલબ્ધ છે. કંપનીના જણાવ્યા મુજબ, આ સુવિધા યુઝર્સની પ્રાઇવસી વધારવા માટે છે, ગુનેગારોને અનામી (Anonymity) કે છૂપાવવાનો મોકો આપવા માટે નથી.
ટેલિગ્રામ અને સિગ્નલ એપ્લિકેશન પણ રડારમાં
સરકારનું આ કડક વલણ માત્ર વોટ્સએપ પૂરતું સીમિત નથી. કેન્દ્ર સરકારે અન્ય બે લોકપ્રિય મેસેજિંગ એપ્લિકેશન્સ — ટેલિગ્રામ (Telegram) અને સિગ્નલ (Signal) — પાસે પણ આ અંગે લેખિત ખુલાસો માંગ્યો છે. આ બંને એપ્સમાં પહેલેથી જ યુઝર્સને ફોન નંબર છુપાવીને માત્ર યુઝરનેમના આધારે એકબીજા સાથે વાતચીત કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવે છે.
