OPEC+નું મોટું પગલું: ઓગસ્ટથી તેલ ઉત્પાદનમાં વધારો, શું ભારતને મોંઘવારીમાંથી રાહત મળશે?
વૈશ્વિક ઉર્જા બજારમાં અત્યારે ભારે હલચલ જોવા મળી રહી છે. તાજેતરમાં તેલ ઉત્પાદક દેશોના સમૂહ ‘OPEC+’ એ એક મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે, જેની સીધી અસર આપણા ખિસ્સા પર પડી શકે છે. ૫ જુલાઈ, ૨૦૨૬ના રોજ મળેલી એક વર્ચ્યુઅલ બેઠકમાં આ દેશોએ નક્કી કર્યું છે કે ઓગસ્ટથી કાચા તેલના ઉત્પાદનમાં પ્રતિદિન ૧.૮૮ લાખ બેરલનો વધારો કરવામાં આવશે. પરંતુ આ નિર્ણય કેમ લેવામાં આવ્યો અને સામાન્ય માણસ માટે તેના શું અર્થ છે, ચાલો તેને સરળ ભાષામાં સમજીએ.
OPEC+નો આ નવો નિર્ણય શું છે?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, OPEC+ એ દેશોનું એક શક્તિશાળી સંગઠન છે જે દુનિયાના એક મોટા હિસ્સામાં કાચા તેલના સપ્લાયને નિયંત્રિત કરે છે. જેમાં સાઉદી અરેબિયા, રશિયા, ઈરાક, કુવૈત જેવા દેશો સામેલ છે. આ દેશોએ સાથે મળીને નિર્ણય કર્યો છે કે ઓગસ્ટ ૨૦૨૬થી બજારમાં કાચું તેલ થોડું વધારે મોકલવામાં આવશે.
આ નિર્ણય અચાનક લેવામાં આવ્યો નથી. એપ્રિલ ૨૦૨૩થી આ દેશો સ્વેચ્છાએ ઉત્પાદનમાં કાપ મૂકી રહ્યા હતા, જેથી તેલના ઘટતા ભાવોને ટેકો મળી શકે. હવે, બજારને ધીમે ધીમે સામાન્ય સ્થિતિમાં લાવવા માટે તેઓ આ કાપમાં થોડી છૂટછાટ આપી રહ્યા છે.
કયો દેશ કેટલું તેલ વધારશે?
ઉત્પાદન વધારવાની આ યોજનામાં દરેક દેશનો પોતાનો ક્વોટા નક્કી છે:
-
સાઉદી અરેબિયા અને રશિયા: આ બંને દેશો સૌથી વધુ, એટલે કે પ્રતિદિન ૬૨-૬૨ હજાર બેરલ વધારાનું ઉત્પાદન કરશે.
-
ઈરાક: પ્રતિદિન ૨૬ હજાર બેરલ.
-
કુવૈત: પ્રતિદિન ૧૬ હજાર બેરલ.
-
કઝાકિસ્તાન, અલ્જેરિયા અને ઓમાન: આ દેશો અનુક્રમે ૧૦ હજાર, ૬ હજાર અને ૫ હજાર બેરલ પ્રતિદિન વધારો કરશે.
ઓગસ્ટ સુધીમાં સાઉદી અરેબિયાનું લક્ષ્ય ૧.૦૪ કરોડ બેરલ પ્રતિદિન અને રશિયાનું લક્ષ્ય ૯૮.૮૭ લાખ બેરલ પ્રતિદિન સુધી પહોંચવાનું છે. આ ડેટા સ્પષ્ટ કરે છે કે આ દેશો વૈશ્વિક માંગ અને પુરવઠાને સંતુલિત કરવાના પૂરા પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
ભારત માટે આ સમાચાર કેટલા મહત્વના છે?
ભારત જેવા દેશો માટે આ નિર્ણય મોટી રાહત સમાન ગણી શકાય. તમને કદાચ ખબર હશે કે, ભારત તેની જરૂરિયાતનું ૮૫ ટકાથી વધુ કાચું તેલ વિદેશથી ખરીદે છે. જ્યારે આપણે આટલું વધુ તેલ આયાત કરીએ છીએ, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારની નાની હલચલ પણ આપણા ‘આયાત બિલ’ (Import Bill) પર ભારે પડે છે.
જ્યારે OPEC+ ઉત્પાદન વધારે છે, ત્યારે બજારમાં તેલની ઉપલબ્ધતા વધે છે. જો માંગ સ્થિર રહે અને પુરવઠો વધે, તો તેલના ભાવ નીચે આવી શકે છે. જો કાચા તેલના ભાવ ઘટે, તો સરકાર પર વિદેશી મુદ્રાનો બોજ ઘટે છે અને તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓની પડતર કિંમત ઓછી થાય છે. જોકે, આપણે એ ન ભૂલવું જોઈએ કે ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલની અંતિમ કિંમત માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય કાચા તેલ પર નિર્ભર નથી હોતી. તેમાં ટેક્સ, પરિવહનનો ખર્ચ અને રિફાઈનિંગ ખર્ચ જેવા ઘણા અન્ય પરિબળો પણ જોડાયેલા હોય છે. તેમ છતાં, એમ કહેવું ખોટું નહીં હોય કે આ પગલું મોંઘવારીના મોરચે રાહતની એક કિરણ લાવી શકે છે.
શું આગળ પણ ઉત્પાદન વધતું રહેશે?
OPEC+ એ ખૂબ સાવચેતીપૂર્વક પોતાનું વલણ રાખ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ કોઈ નક્કી કરેલો કાયમી રસ્તો નથી. જો ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક માંગ નબળી પડે અથવા બજારમાં ખૂબ વધારે અસ્થિરતા આવે, તો આ દેશો ઉત્પાદનને પાછું ઘટાડવાનો કે રોકવાનો નિર્ણય પણ લઈ શકે છે. તેઓ બજારની દરેક સ્થિતિ પર ઝીણવટભરી નજર રાખી રહ્યા છે અને આ જ કારણે દર મહિને સમીક્ષા બેઠક કરવાનો નિર્ણય લેવાયો છે.
સાથે જ, જે દેશોએ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓમાં તેમના નક્કી કરેલા ક્વોટા કરતા વધુ તેલ કાઢ્યું હતું, તેમને હવે તેની ભરપાઈ કરવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. એટલે કે, શિસ્ત જાળવી રાખવા માટે એક મોનિટરિંગ કમિટી (JMMC) પણ કામ કરશે. હવે સૌની નજર ૨ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ના રોજ થનારી આગામી બેઠક પર ટકેલી છે, જે નક્કી કરશે કે આવનારા મહિનાઓમાં તેલના ભાવ કઈ દિશામાં જશે.
કુલ મળીને, OPEC+ નો આ નિર્ણય વૈશ્વિક ઉર્જા સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ એક સંતુલિત પગલું ગણી શકાય. આ નિર્ણય ન તો બજારને સંપૂર્ણપણે ખોલી રહ્યો છે કે ન તો ખૂબ વધારે નિયંત્રિત કરી રહ્યો છે. ભારત માટે આ એક સકારાત્મક સંકેત છે. હાલમાં, આપણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના આંકડાઓ અને સરકારી નીતિઓ પર નજર રાખવી પડશે, કારણ કે સામાન્ય માણસની થાળીથી લઈને પેટ્રોલ પંપના ભાવ સુધી, કાચા તેલની આ ચાલ દરેકને પ્રભાવિત કરે છે.
