બેન્જામિન નેતન્યાહુ, જે.ડી. વેન્સ અને ભારતની મિત્રતા: રાજદ્વારી સંબંધોનો એક નવો અધ્યાય
આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણના રંગમંચ પર જ્યારે બે મિત્ર દેશોના નેતાઓ વચ્ચે મતભેદો સર્જાય, ત્યારે તે સમગ્ર વિશ્વ માટે ચર્ચાનો વિષય બની જાય છે. તાજેતરમાં ઇઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહુ અને અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વેન્સ વચ્ચે થયેલી ટિપ્પણીઓ આ જ પ્રકારનું એક દૃષ્ટાંત પૂરું પાડે છે. આ વિવાદમાં નેતન્યાહુએ ભારતનો જે રીતે ઉલ્લેખ કર્યો છે, તે ભારતની વધતી જતી વૈશ્વિક પ્રતિષ્ઠા અને ઇઝરાયેલ સાથેના તેના ગાઢ સંબંધોનું પ્રતીક છે.
વિવાદની પૃષ્ઠભૂમિ: જે.ડી. વેન્સની સલાહ અને નેતન્યાહુનો પ્રતિભાવ
આ સમગ્ર પ્રકરણની શરૂઆત જૂન મહિનામાં થઈ હતી, જ્યારે ઇઝરાયેલ લેબનોન પર સૈન્ય કાર્યવાહી કરી રહ્યું હતું. તે સમયે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ અને પરમાણુ મુદ્દે મંત્રણાઓ ચાલી રહી હતી. અમેરિકાને એવી આશંકા હતી કે ઇઝરાયેલના હુમલાઓ આ શાંતિ પ્રક્રિયાને જોખમમાં મૂકી શકે છે અને તેનાથી અમેરિકાની વૈશ્વિક છબી પર નકારાત્મક અસર પડી શકે છે.
આ દરમિયાન, જે.ડી. વેન્સે વ્હાઈટ હાઉસમાં એક પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન ઇઝરાયેલના વલણની ટીકા કરી હતી. તેમણે સ્પષ્ટપણે કહ્યું હતું કે, “જો હું ઇઝરાયેલની કેબિનેટનો સભ્ય હોત, તો હું દુનિયામાં બચેલા મારા સૌથી શક્તિશાળી સાથીદાર (અમેરિકા) પર જાહેર મંચ પર હુમલા ન કરત.” આ એક પ્રકારે નેતન્યાહુને આપવામાં આવેલી સખત નસીહત હતી.
જ્યારે એન્કરે જે.ડી. વેન્સના આ નિવેદન વિશે નેતન્યાહુનો અભિપ્રાય માંગ્યો, ત્યારે નેતન્યાહુએ અત્યંત સંયમ અને રાજદ્વારી કુશળતાથી જવાબ આપ્યો. તેમણે વેન્સની ટીકા કરવાને બદલે તેમની સાથેના સારા સંબંધોનો સ્વીકાર કર્યો, પરંતુ સાથે જ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે “સંબંધો સારા હોવાનો અર્થ એ નથી કે હું દરેક બાબતમાં તેમની સાથે સહમત હોઉં.”
‘ભારત સાથેની મિત્રતા’: નેતન્યાહુનો પાવરફુલ જવાબ
આ વાકયુદ્ધમાં નેતન્યાહુએ જે સૌથી મહત્વની વાત કરી તે ભારતનો સંદર્ભ હતો. વેન્સના એ નિવેદન કે ‘ઇઝરાયેલ પાસે એકમાત્ર શક્તિશાળી સાથીદાર છે’, તેના જવાબમાં નેતન્યાહુએ કહ્યું કે, “અમેરિકા જ નહીં, પણ અમારી પાસે દુનિયામાં અન્ય પણ ઘણા મિત્રો છે, જેમ કે ભારત.”
નેતન્યાહુએ ભારત પ્રત્યેનો તેમનો આદર વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, 140 કરોડની વસ્તી ધરાવતા આ દેશમાં ઇઝરાયેલને જે અપાર સમર્થન મળે છે, તે અદભૂત છે. તેમણે સોશિયલ મીડિયા અને ફેસબુકના ઉદાહરણો આપતા કહ્યું કે ભારતમાંથી તેમને સતત સકારાત્મક સંદેશાઓ અને પ્રેમ મળે છે. આ એક એવો રાજદ્વારી સંકેત હતો જેણે દર્શાવ્યું કે ઇઝરાયેલ હવે માત્ર પશ્ચિમી દેશો પર આધારિત નથી.
ભારત-ઇઝરાયેલ સંબંધો: વ્યૂહાત્મક અને ભાવનાત્મક જોડાણ
નેતન્યાહુનો આ ઉલ્લેખ આકસ્મિક નથી. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારત અને ઇઝરાયેલ વચ્ચેના સંબંધો અભૂતપૂર્વ રીતે મજબૂત બન્યા છે.
ટેકનોલોજી અને સંરક્ષણ: ઇઝરાયેલ આજે ભારતનો એક મહત્વનો સંરક્ષણ ભાગીદાર છે. સાયબર સિક્યોરિટી, એઆઈ (AI) અને કૃષિ ક્ષેત્રે બંને દેશો એકબીજાના પૂરક બનીને કામ કરી રહ્યા છે.
જનસંપર્ક: નેતન્યાહુએ જે ‘પબ્લિક ઓપિનિયન’ ની વાત કરી, તે ભારત માટે એક મોટી ઉપલબ્ધિ છે. ભારતીય જનતા ઇઝરાયેલના સંઘર્ષ અને તેની અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની લડાઈને સહાનુભૂતિથી જુએ છે.
પરસ્પર આદર: ભારત એક એવો દેશ છે જેણે હંમેશા ઇઝરાયેલની સાર્વભૌમત્વનું સન્માન કર્યું છે, અને ઇઝરાયેલ પણ ભારતની વૈશ્વિક મહાસત્તા બનવાની ક્ષમતાને સ્વીકારે છે.
રાજદ્વારી સંબંધોના બદલાતા સમીકરણો
નેતન્યાહુએ ઇન્ટરવ્યુમાં એક મહત્વની વાત કહી કે, “ઘણીવાર સંબંધો બહારથી દેખાય છે તેવા હોતા નથી.” તેમણે જણાવ્યું કે ઘણા દેશોના નેતાઓ જાહેરમાં ઇઝરાયેલની ટીકા કરે છે, પરંતુ પડદા પાછળ તેઓ ઇઝરાયેલ પાસે મદદ માંગે છે. તેઓ ઇઝરાયેલની સેના પાસેથી યુદ્ધકૌશલ્ય શીખવા, સાયબર સિક્યોરિટીમાં સહયોગ મેળવવા અને એઆઈ ટેકનોલોજી માટે સંપર્ક કરે છે.
આ નિવેદન એ દર્શાવે છે કે આધુનિક યુગમાં રાષ્ટ્રીય હિતો સૌથી ઉપર છે. કોઈ દેશની જાહેર નીતિ ભલે ગમે તે હોય, પરંતુ ટેકનોલોજી અને સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં ઇઝરાયેલની નિપુણતાને સમગ્ર વિશ્વ સ્વીકારે છે. ભારત આ મામલે ઇઝરાયેલ માટે એક સૌથી વિશ્વસનીય ભાગીદાર બનીને ઉભર્યું છે.
નેતન્યાહુનું આ નિવેદન ભારત માટે ગૌરવની વાત છે. જે દેશના વડાપ્રધાન વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી નેતા ગણાતા અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિઓ સાથેના સંબંધોની વાત કરતા હોય, તેઓ જ્યારે ભારતને ‘મિત્ર’ તરીકે ગણાવે ત્યારે તે ભારતની વધતી જતી રાજદ્વારી તાકાતનું પ્રમાણપત્ર છે.
જે.ડી. વેન્સ સાથેના વિવાદમાં ભારતનો ઉલ્લેખ કરવો એ સાબિત કરે છે કે નેતન્યાહુ સારી રીતે જાણે છે કે ભવિષ્યમાં ભારત-ઇઝરાયેલ સંબંધો માત્ર વ્યૂહાત્મક નથી રહેવાના, પરંતુ તે એક એવી વૈશ્વિક ભાગીદારી બનવાની છે જે બંને દેશોને ટેકનોલોજી અને સુરક્ષામાં અજેય બનાવશે. ટૂંકમાં, રાજકારણના આ ગલિયારાઓમાં શબ્દોના બાણ ભલે ગમે તેટલા તીક્ષ્ણ હોય, પણ નેતન્યાહુના આ નિવેદને એ વાત પર મહોર મારી દીધી છે કે ભારત હવે ઇઝરાયેલ માટે માત્ર એક દેશ નથી, પણ એક ‘સંજીવની મિત્ર’ સમાન છે.
