લંડનમાં ‘મિલિયન માર્ચ’: પાકિસ્તાનની વધતી મુશ્કેલીઓ વચ્ચે PoKમાં આઝાદીની જંગ
તાજેતરમાં લંડનના રસ્તાઓ એક એવા ઐતિહાસિક પ્રદર્શનના સાક્ષી બન્યા, જેણે માત્ર બ્રિટનની રાજનીતિ જ નહીં, પરંતુ દક્ષિણ એશિયાના ભૂ-રાજકીય સમીકરણોને પણ હચમચાવી દીધા છે. પાકિસ્તાની હાઈ કમિશનની બહાર હજારોની સંખ્યામાં કાશ્મીરીઓ અને તેમના સમર્થકો એકઠા થયા હતા અને જોતજોતામાં આ વિસ્તાર ‘PoKની આઝાદી’ના નારાઓથી ગુંજી ઉઠ્યો હતો. આ ‘મિલિયન માર્ચ’એ દુનિયાનું ધ્યાન ફરી એકવાર એ વિસ્તાર તરફ ખેંચ્યું છે, જેને આપણે ‘પાકિસ્તાન અધિકૃત કાશ્મીર’ (PoK) તરીકે ઓળખીએ છીએ.
પ્રદર્શનનું કેન્દ્ર: શું માંગી રહ્યા છે આ લોકો?
આ કોઈ સામાન્ય પ્રદર્શન નહોતું. લંડનના સેન્ટ્રલ વિસ્તારમાં જમા થયેલી આ ભીડ મુખ્યત્વે એવા કાશ્મીરી મૂળના લોકોની હતી, જેઓ PoKમાં રહેતા પોતાના પરિવારોની દુર્દશાથી પરેશાન છે. પ્રદર્શનકારીઓનું સ્પષ્ટ કહેવું હતું કે દાયકાઓથી પાકિસ્તાને માત્ર તેમના વિસ્તાર પર ગેરકાયદેસર કબજો જ નથી કર્યો, પરંતુ ત્યાંના લોકોને તેમના પાયાના અધિકારોથી પણ વંચિત રાખ્યા છે.
હાથમાં પ્લેકાર્ડ્સ અને ઝંડા લઈને આ લોકોએ એકસૂરે અવાજ ઉઠાવ્યો—’PoKને આઝાદ કરો’. પ્રદર્શનકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં PoKમાં મોંઘવારી, બેરોજગારી અને વહીવટી દમન એટલી હદે વધી ગયું છે કે ત્યાંની જનતા હવે સહન કરવાની સ્થિતિમાં નથી. વીજળીની ભારે અછત, ઊંચા ટેક્સ અને સ્થાનિક સંસાધનોની લૂંટને કારણે ત્યાંના લોકોમાં ભારે રોષ જોવા મળી રહ્યો છે.
શા માટે થઈ આ ‘મિલિયન માર્ચ’?
લંડન જેવા વૈશ્વિક મંચને પસંદ કરવા પાછળ એક મોટી વ્યૂહરચના હતી. આયોજકોનું માનવું છે કે પાકિસ્તાન સરકાર સ્થાનિક સ્તરે તેમના અવાજને દબાવી દે છે, ત્યાંનું મીડિયા સત્ય બતાવતું નથી અને ઈન્ટરનેટ સેવાઓને વારંવાર ઠપ્પ કરી દેવામાં આવે છે. આવા સંજોગોમાં, દુનિયાના સૌથી લોકશાહી દેશોમાંના એક, બ્રિટનની રાજધાનીમાં આ માર્ચ કરીને તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયનું ધ્યાન ખેંચવા માંગતા હતા.
પ્રદર્શનકારીઓએ આરોપ લગાવ્યો કે પાકિસ્તાને PoKને માત્ર એક ‘બફર ઝોન’ તરીકે વાપર્યું છે અને ત્યાંના વિકાસના નામે માત્ર ખોખલા વાયદા કર્યા છે. ‘મિલિયન માર્ચ’નો મુખ્ય એજન્ડા એ હતો કે PoKના લોકોને પણ ગરિમાપૂર્ણ જીવન જીવવાનો હક છે, જે તેમને પાકિસ્તાનના શાસન હેઠળ રહીને નથી મળી રહ્યો.
પાકિસ્તાની હાઈ કમિશન બહારનો તણાવ
પાકિસ્તાની હાઈ કમિશન સામે જ્યારે આ હજારો લોકો એકઠા થયા, ત્યારે સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક કરી દેવામાં આવી હતી. પ્રદર્શનકારીઓએ માત્ર આઝાદીના નારા જ નહીં, પરંતુ ‘કાશ્મીર પર પાકિસ્તાનનો ગેરકાયદેસર કબજો ખતમ કરો’ જેવા પોસ્ટરો પણ લહેરાવ્યા હતા. સ્થાનિક પોલીસને ભીડને નિયંત્રિત કરવામાં ભારે મુશ્કેલી પડી હતી. આ દ્રશ્ય જોઈને સૌ કોઈ આશ્ચર્યચકિત હતા કે પાકિસ્તાનના પોતાના જ કબજા હેઠળના કાશ્મીરના લોકો તેના વિરુદ્ધ આટલા આકરા કેવી રીતે થઈ ગયા છે.
ભૂ-રાજકીય અસર: ભારત અને પાકિસ્તાન માટે શું અર્થ છે?
આ માર્ચ ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે ચાલી રહેલા કાશ્મીર વિવાદને એક નવા વળાંક પર લઈ આવે છે. ભારતનું વલણ હંમેશા સ્પષ્ટ રહ્યું છે કે PoK ભારતનો અભિન્ન અંગ છે. હવે જ્યારે ત્યાંના સ્થાનિક લોકો જ પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ રસ્તા પર છે, ત્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પાકિસ્તાન માટે બચાવ કરવો વધુ મુશ્કેલ બની ગયો છે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ વિરોધ પ્રદર્શન PoKની અંદર ઉકળી રહેલા વ્યાપક અસંતોષનું પ્રતિબિંબ છે. જો પાકિસ્તાને સમયસર ત્યાંના લોકોની જરૂરિયાતો પર ધ્યાન નહીં આપ્યું, તો આવનારા સમયમાં આ ‘આઝાદીની માંગ’ એક મોટા જન-આંદોલનનું સ્વરૂપ લઈ શકે છે.
આવનારો સમય શું કહે છે?
લંડનની આ ‘મિલિયન માર્ચ’ માત્ર એક દિવસનું પ્રદર્શન નથી, પરંતુ આ એ દર્દ અને ગૂંગળામણની અભિવ્યક્તિ છે જે વર્ષોથી PoKની ગલીઓમાં દબાયેલી હતી. જ્યારે કોઈ વિસ્તારના લોકો પોતાની ઓળખ અને અસ્તિત્વ માટે હજારો માઈલ દૂર જઈને અવાજ ઉઠાવે છે, ત્યારે આ સંદેશ સ્પષ્ટ છે—જબરદસ્તીથી થોપાયેલું શાસન કાયમ માટે ટકી શકતું નથી.
શું આ માર્ચ PoKના લોકો માટે કોઈ બદલાવ લાવશે? તે તો આવનારો સમય જ કહેશે, પરંતુ એટલું નક્કી છે કે હવે PoKની જનતા ચૂપ બેસવાની નથી. તેમણે પોતાની વાત દુનિયાના સૌથી મોટા મંચોમાંના એક પર કહી દીધી છે, અને હવે દડો આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાય અને પાકિસ્તાનના પાલામાં છે.
