કોણ છે જનરલ સૈયદ આમિર રઝા? પાકિસ્તાનમાં આસિમ મુનીર પછીના સૌથી શક્તિશાળી લશ્કરી અધિકારી
પાકિસ્તાનની રાજકીય અને સૈન્ય સત્તાના ગલિયારામાં અત્યારે જો કોઈ એક નામ સૌથી વધુ ચર્ચામાં હોય, તો તે જનરલ સૈયદ આમિર રઝાનું છે. દેશના ૨૭મા બંધારણીય સુધારા બાદ પાકિસ્તાનની સૈન્ય વ્યવસ્થામાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો અને મહત્વપૂર્ણ ફેરબદલ કરવામાં આવ્યો છે. આ ફેરબદલ હેઠળ જનરલ રઝા દેશના બીજા સૌથી શક્તિશાળી લશ્કરી અધિકારી બનીને ઉભરી આવ્યા છે.
નવા બંધારણીય સુધારા બાદ જનરલ આમિર રઝાને પાકિસ્તાનના પ્રથમ ‘કમાન્ડર ઓફ નેશનલ સ્ટ્રેટેજિક કમાન્ડ’ (CNSC) તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. આ મહત્વપૂર્ણ પોસ્ટ મળવાની સાથે જ તેઓ દેશના આર્મી ચીફ અને ‘ચીફ ઓફ ડિફેન્સ ફોર્સિસ’ ફિલ્ડ માર્શલ આસિમ મુનીર પછીના બીજા ક્રમના સૌથી તાકાતવર અધિકારી બની ગયા છે.
પરમાણુ હથિયારો અને સામરિક સુરક્ષાની સીધી જવાબદારી
મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ નવા હોદ્દાની સાથે જ દેશના તમામ પરમાણુ અને સામરિક (Strategic) શસ્ત્રોનું સીધું નિયંત્રણ, સુરક્ષા અને નિરીક્ષણ હવે જનરલ આમિર રઝાના હાથમાં આવી ગયું છે.
આ અગાઉ પરમાણુ શસ્ત્રોની સુરક્ષા અને કમાનની જવાબદારી ‘જોઇન્ટ ચીફ્સ ઓફ સ્ટાફ કમિટી’ (CJCSC) પાસે હતી. પરંતુ નવા ૨૭મા બંધારણીય સુધારા દ્વારા આ જૂની કમિટીને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દેવામાં આવી છે. તેના સ્થાને નવી ન્યુક્લિયર કમાન્ડ તૈયાર કરવામાં આવી છે, જે હવે સંપૂર્ણપણે જનરલ આમિર રઝાના સીધા નિયંત્રણ હેઠળ કામ કરશે. આનો અર્થ એ થયો કે દેશના પરમાણુ બટનનો ઉપયોગ અને તેની વ્યૂહરચના ઘડવામાં જનરલ રઝાની ભૂમિકા નિર્ણાયક રહેશે.
કોણ છે જનરલ સૈયદ આમિર રઝા? (લશ્કરી કારકિર્દી અને શિક્ષણ)
જનરલ સૈયદ આમિર રઝા પાકિસ્તાની સેનાના એક અત્યંત શિસ્તબદ્ધ, અનુભવી અને ઉચ્ચ શિક્ષિત અધિકારી માનવામાં આવે છે. તેમની લશ્કરી અને શૈક્ષણિક પૃષ્ઠભૂમિ નીચે મુજબ છે:
સૈન્ય કારકિર્દીની શરૂઆત: તેમણે પોતાની લશ્કરી કારકિર્દીની શરૂઆત વર્ષ ૧૯૮૮માં કરી હતી. તેઓ ઓફિસર્સ ટ્રેનિંગ સ્કૂલ (OTS), મંગલાના ૨૨મા કોર્સમાંથી પાસ આઉટ થઈને પાકિસ્તાન આર્મીની પ્રતિષ્ઠિત ‘૬ઠ્ઠી લાન્સર્સ’ (6th Lancers) રેજિમેન્ટમાં સામેલ થયા હતા.
ઉચ્ચ શિક્ષણ અને ડિગ્રીઓ: તેમણે લશ્કરી વહીવટ અને વ્યૂહરચનાનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો છે. તેમણે ક્વેટાની ‘કમાન્ડ એન્ડ સ્ટાફ કોલેજ’ અને ઇસ્લામાબાદની ‘નેશનલ ડિફેન્સ યુનિવર્સિટી’ (NDU) માંથી ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવ્યું છે. આ ઉપરાંત, તેમણે બ્રિટનની પ્રખ્યાત નોટિંગહામ યુનિવર્સિટી (University of Nottingham) માંથી પણ ઉચ્ચ અભ્યાસ કર્યો છે.
આસિમ મુનીરના સૌથી ભરોસાપાત્ર વ્યૂહરચનાકાર
સૈન્ય વર્તુળોમાં જનરલ રઝાને સેના પ્રમુખ આસિમ મુનીરના સૌથી ખાસ, વફાદાર અને ભરોસાપાત્ર ‘સ્ટ્રેટેજિસ્ટ’ (વ્યૂહરચનાકાર) ગણવામાં આવે છે.
૯ મેની હિંસા બાદ સંકટમોચકની ભૂમિકા: ૯ મે ૨૦૨૩ના રોજ પાકિસ્તાનના પૂર્વ વડાપ્રધાન ઇમરાન ખાનની ધરપકડ બાદ સમગ્ર દેશમાં હિંસક રમખાણો ફાટી નીકળ્યા હતા. પ્રદર્શનકારીઓએ લાહોર સ્થિત કોર કમાન્ડર હાઉસ (ઝીણા હાઉસ) માં તોડફોડ અને આગચંપી કરી હતી. આ ગંભીર કટોકટી અને અશાંતિના સમયે પરિસ્થિતિને વહાલપૂર્વક અને મજબૂતીથી કાબૂમાં લેવા માટે આસિમ મુનીરે જનરલ રઝા પર વિશ્વાસ મૂકીને તેમને તાત્કાલિક લાહોર (IV કોર) ના કમાન્ડર બનાવ્યા હતા.
ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ (CGS): લાહોરમાં પરિસ્થિતિ સામાન્ય બનાવ્યા બાદ તેમની વફાદારી અને કાર્યકુશળતાથી પ્રભાવિત થઈને તેમને સેનામાં અત્યંત મહત્વપૂર્ણ ગણાતી ‘ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ’ (CGS) ની પોસ્ટ સોંપવામાં આવી હતી.
૪-સ્ટાર જનરલ અને પરમાણુ કમાન: હવે તેમની ઉત્કૃષ્ટ સેવાઓની કદરરૂપે તેમને ૪-સ્ટાર જનરલનું પ્રમોશન આપીને દેશની સૌથી સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ પરમાણુ કમાનની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.
પાકિસ્તાન અને પ્રદેશ માટે આ નિમણૂકના રાજકીય માયના
જનરલ આમિર રઝાની આ નવી અને શક્તિશાળી પદવી માત્ર એક લશ્કરી પ્રમોશન નથી, પરંતુ પાકિસ્તાનના રાજકારણમાં સેનાની પકડ વધુ મજબૂત થવાનો સ્પષ્ટ સંકેત છે.
૧. સેનાની એકહથ્થુ સત્તા: બંધારણીય સુધારા દ્વારા પરમાણુ શસ્ત્રોનું નિયંત્રણ નાગરિક સરકાર કે સંયુક્ત સમિતિ પાસેથી લઈને સીધું સેનાના બે મુખ્ય અધિકારીઓ (આસિમ મુનીર અને આમિર રઝા) ના હાથમાં આપી દેવાયું છે.
૨. આંતરિક સુરક્ષા પર મજબૂત પકડ: દેશમાં વધી રહેલા બળવા અને રાજકીય અસ્થિરતા વચ્ચે આસિમ મુનીરે પોતાના સૌથી ખાસ માણસને પરમાણુ અને સામરિક કમાન્ડર બનાવીને સેના પર પોતાનો સંપૂર્ણ દબદબો બનાવી રાખ્યો છે.
