ઓનલાઈન પેમેન્ટની બોલબાલા વચ્ચે ચોંકાવનારો રિપોર્ટ: 59% ભારતીયોએ પસંદ કર્યો આ રસ્તો!
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી ભારતમાં એવું માનવામાં આવતું હતું કે હવે તમામ આર્થિક લેવડદેવડ સંપૂર્ણપણે ડિજિટલ જ થઈ જશે. પરંતુ તાજેતરમાં બહાર આવેલા ‘ધ ગ્રેટ ઈન્ડિયન વૉલેટ 4.0 – 2026’ (The Great Indian Wallet 4.0 – 2026) રિપોર્ટના આંકડા કંઈક અલગ જ વાર્તા કહી રહ્યા છે. ભારતીય ગ્રાહકોના ડિજિટલ વર્તનમાં એક અણધાર્યો અને ચોંકાવનારો ફેરફાર જોવા મળ્યો છે. એક તરફ જ્યાં લોન લેવા માટે લોકો ડિજિટલ માધ્યમો પર વધુ ભરોસો મૂકી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ દર મહિને ભરાતા યુટિલિટી બિલો (જેમ કે લાઈટ બિલ, પાણીનું બિલ વગેરે) માટે લોકો ફરીથી પરંપરાગત ઑફલાઈન રસ્તાઓ તરફ વળ્યા છે.
આ ફેરફાર એટલા માટે પણ ખાસ છે કારણ કે બિલ પેમેન્ટ્સને હંમેશાં ડિજિટલ નાણાકીય સેવાઓના પાયા તરીકે જોવામાં આવતું હતું. વર્ષોથી ચાલી આવતી “ડિજિટલ-ફર્સ્ટ” ની માનસિકતામાં આ એક મોટો અને અણધાર્યો બદલાવ છે.
બિલ પેમેન્ટ્સમાં મોટો ઉલટફેર: ઑફલાઈન માધ્યમ બન્યું પહેલી પસંદ
રિપોર્ટના ડેટા અનુસાર, સૌથી ઝડપી અને મોટો તફાવત બિલ પેમેન્ટ્સ ક્ષેત્રે જોવા મળ્યો છે.
વર્ષ 2025 માં: માત્ર 43% લોકો બિલ ચુકવણી માટે ઑફલાઈન માધ્યમોનો ઉપયોગ કરતા હતા, જ્યારે 54% લોકો ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ્સ પસંદ કરતા હતા.
વર્ષ 2026 માં: આ આંકડો સંપૂર્ણપણે ઉલટાઈ ગયો છે! હવે 59% લોકો ઑફલાઈન માધ્યમથી બિલ ચૂકવવાનું પસંદ કરી રહ્યા છે, જ્યારે ઓનલાઈન પસંદગી ઘટીને માત્ર 39% પર આવી ગઈ છે.
આ રિવર્સલ પાછળ કોઈ એક જ કારણ જવાબદાર નથી. રિપોર્ટ સૂચવે છે કે ઘરોની દિનચર્યામાં થયેલા ફેરફારો અને તાજેતરમાં લાગુ થયેલા ‘જીએસટી 2.0’ (GST 2.0) ને કારણે થયેલા ભાવફેરફારો આમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે. ગ્રાહકો હવે પોતાના માસિક ખર્ચાઓને વધુ સાવધાનીપૂર્વક અને પ્રત્યક્ષ રીતે મેનેજ કરવા માગે છે.
બીજી તરફ લોન લેવા માટે ડિજિટલ માધ્યમો વધુ લોકપ્રિય બન્યા
જોકે, આ ફેરફાર તમામ નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓમાં એકસરખો નથી. બિલ પેમેન્ટ્સથી વિપરીત, ડિજિટલ માધ્યમો દ્વારા લોન મેળવવાની લોકપ્રિયતામાં સતત વધારો થઈ રહ્યો છે.
વર્ષ 2026 માં, 51% ગ્રાહકોએ લોન લેવા માટે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ્સ (જેમ કે મોબાઈલ એપ્સ અને વેબસાઈટ્સ) ને પ્રથમ પસંદગી આપી હતી, જે 2025 માં 50% હતી. આ ઉપરાંત, લોન માટે કયું માધ્યમ પસંદ કરવું તે અંગે અસમંજસમાં હોય તેવા ગ્રાહકોનું પ્રમાણ 10% થી ઘટીને 9% થયું છે. આ દર્શાવે છે કે ઓનલાઈન લોન પ્રક્રિયા પ્રત્યે ગ્રાહકોની સ્પષ્ટતા અને વિશ્વાસ વધ્યા છે.
રિટેલ શોપિંગમાં ‘હાઈબ્રિડ’ મોડલનો દબદબો
દૈનિક ખરીદી અને રિટેલ પેમેન્ટ્સની વાત કરીએ તો, ભારતીય બજારે હવે એક વાસ્તવિક ‘હાઈબ્રિડ’ (ઓનલાઈન અને ઑફલાઈન બંનેનું મિશ્રણ) સ્વરૂપ ધારણ કરી લીધું છે.
વર્ષ 2025 માં રિટેલ પેમેન્ટ્સ માટે 46% લોકો ઑફલાઈન અને 51% લોકો ઓનલાઈન માધ્યમ વાપરતા હતા. પરંતુ 2026 માં આ બંને આંકડા 49% અને 49% ની સરખી સપાટી પર આવી ગયા છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે રિટેલ ક્ષેત્રે ઓનલાઈન અને ઑફલાઈન બંને માધ્યમો વચ્ચે કાંટે કી ટક્કર છે અને ગ્રાહકો પોતાની સુવિધા મુજબ બંનેનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
વિવિધ નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓ માટે પસંદગીનું માધ્યમ (સરખામણી કોષ્ટક)
| નાણાકીય પ્રવૃત્તિ (Activity) | ઑફલાઈન (2025) | ઓનલાઈન (2025) | ઑફલાઈન (2026) | ઓનલાઈન (2026) |
| રિટેલ પેમેન્ટ્સ (Retail Payments) | 46% | 51% | 49% | 49% |
| લોન લેવી (Taking Loans) | 40% | 50% | 40% | 51% |
| બિલ પેમેન્ટ્સ (Bill Payments) | 43% | 54% | 59% | 39% |
(સ્રોત: ધ ગ્રેટ ઈન્ડિયન વૉલેટ 4.0 – 2026)
દૈનિક ખરીદીમાં હજુ પણ ભૌતિક દુકાનોનો જ દબદબો
નાણાકીય લેવડદેવડ સિવાય, રોજિંદી જરૂરિયાતોની સામગ્રી ખરીદવામાં ભારતીયો આજે પણ સ્થાનિક દુકાનો અને ભૌતિક સ્ટોર્સ (Physical Shopping) પર જ વધુ ભરોસો મૂકે છે.
કરિયાણું (Grocery) અને દવાઓ (Medicine) ખરીદવા માટે આજે પણ 82% ગ્રાહકો ઑફલાઈન સ્ટોર્સ અથવા નજીકની દુકાનોએ જઈને જ ખરીદી કરવાનો આગ્રહ રાખે છે. સ્પર્શ કરીને ચીજવસ્તુ ચકાસવાની ટેવ અને તાત્કાલિક ડિલિવરીની જરૂરિયાતને કારણે આ ક્ષેત્રમાં ઓનલાઈન એપ્સ હજુ સુધી મોટા પાયે ઘૂસણખોરી કરી શકી નથી.
