EPFOને મોટો ઝટકો! રિલાયન્સ કેપિટલમાં ફસાયા કર્મચારીઓના PFના ₹3,308 કરોડ, ₹1,816 કરોડનું નુકસાન
દેશના કરોડો કર્મચારીઓના ભવિષ્ય માટે બચત કરવામાં આવતા પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) સાથે જોડાયેલા એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO)ને રિલાયન્સ કેપિટલમાં કરેલા રોકાણને કારણે અંદાજે ₹1,816 કરોડનું નુકસાન થયું છે. આ મામલો સામે આવ્યા બાદ EPFOના રોકાણ અને કર્મચારીઓના ભવિષ્યના ભંડોળની સુરક્ષાને લઈને ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
મળતી માહિતી મુજબ, EPFOએ વર્ષ 2013 અને 2014 દરમિયાન રિલાયન્સ કેપિટલ લિમિટેડ (RCL)ના નોન-કન્વર્ટિબલ ડિબેન્ચર્સમાં ₹2,500 કરોડનું રોકાણ કર્યું હતું. આ રોકાણ પર સમય જતાં ₹808.67 કરોડનું વ્યાજ પણ એકત્ર થયું હતું. આમ, મુદ્દલ અને વ્યાજ મળીને કુલ બાકી રકમ ₹3,308.67 કરોડ થઈ હતી.
પરંતુ કંપનીની નાણાકીય સ્થિતિ ખરાબ થતાં તે પોતાની જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરવામાં નિષ્ફળ રહી હતી. ત્યારબાદ કંપની સામે નાદારીની પ્રક્રિયા શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ EPFOને તેની બાકી રકમનો માત્ર એક ભાગ જ પાછો મળ્યો છે. પરિણામે આશરે ₹1,816.22 કરોડની રકમ વસૂલ થઈ શકી નથી.
આ મામલો ખાસ એટલા માટે મહત્વનો છે, કારણ કે EPFOમાં જમા થતી રકમ લાખો કર્મચારીઓની વર્ષોની મહેનત અને નિવૃત્તિ પછીની આર્થિક સુરક્ષા સાથે જોડાયેલી છે.
રિલાયન્સ કેપિટલમાં EPFOએ કેટલા કરોડનું રોકાણ કર્યું હતું?
રિલાયન્સ કેપિટલમાં EPFOનું રોકાણ 2013 અને 2014 દરમિયાન કરવામાં આવ્યું હતું. આ રોકાણ કંપનીના નોન-કન્વર્ટિબલ ડિબેન્ચર્સ (NCDs)માં થયું હતું. NCD એટલે એવી નાણાકીય વ્યવસ્થા, જેમાં કંપની રોકાણકારો પાસેથી નાણાં મેળવે છે અને તેના બદલામાં નિર્ધારિત શરતો મુજબ વ્યાજ ચૂકવવાની જવાબદારી સ્વીકારે છે.
EPFOએ આ માધ્યમથી કુલ ₹2,500 કરોડનું રોકાણ કર્યું હતું. શરૂઆતમાં આ રોકાણમાંથી વ્યાજની આવક મળવાની અપેક્ષા હતી, પરંતુ ત્યારબાદ કંપનીની આર્થિક સ્થિતિમાં બગાડ થતાં ચુકવણીમાં મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ હતી.
કંપનીએ નાણાકીય જવાબદારીઓ સમયસર પૂર્ણ ન કરતાં ડિફોલ્ટની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. આ દરમિયાન મૂળ રોકાણ ઉપરાંત ₹808.67 કરોડનું વ્યાજ પણ બાકી રહ્યું હતું. આમ, EPFOની કુલ બાકી રકમ ₹3,308.67 કરોડ સુધી પહોંચી હતી.
₹1,492 કરોડ પાછા મળ્યા, છતાં ₹1,816 કરોડનું નુકસાન
રિલાયન્સ કેપિટલ સામેની નાદારી પ્રક્રિયા દરમિયાન કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ હરાજી અને વસૂલાતની કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયામાં EPFOને ₹1,492.45 કરોડ પાછા મળ્યા હતા.
પરંતુ EPFOની કુલ બાકી રકમની સરખામણીમાં આ વસૂલાત ઓછી સાબિત થઈ હતી. કુલ ₹3,308.67 કરોડમાંથી ₹1,492.45 કરોડ મળતાં આશરે ₹1,816.22 કરોડની રકમ બાકી રહી ગઈ હતી.
આ નુકસાનમાં ₹1,007.55 કરોડની મૂળ મૂડી અને ₹808.67 કરોડના વ્યાજનો સમાવેશ થાય છે. એટલે કે, EPFOને માત્ર વ્યાજની આવક જ ગુમાવવી પડી નથી, પરંતુ મૂળ રોકાણનો પણ મોટો હિસ્સો પાછો મળ્યો નથી.
આ ઘટનાથી EPFOના રોકાણ સંબંધિત જોખમો અને નાણાકીય સંસ્થાઓમાં કરવામાં આવતા રોકાણની સમીક્ષાનું મહત્વ ફરી ચર્ચામાં આવ્યું છે.
પૈસા પાછા મળવાની આશા કેમ ઓછી છે?
EPFOએ બાકી રકમ વસૂલવા માટે કાનૂની પ્રક્રિયાનો સહારો લીધો હતો. જોકે, રિલાયન્સ કેપિટલની નાદારી અને રિઝોલ્યુશન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ EPFOના કાનૂની સલાહકારોએ વધુ રકમ વસૂલવા માટે કાનૂની રસ્તો ઉપલબ્ધ ન હોવાનું જણાવ્યું છે.
આ સ્થિતિને કારણે EPFO માટે બાકી રહેલા ₹1,816.22 કરોડ પાછા મેળવવાની શક્યતા ઓછી થઈ ગઈ છે. કંપનીની નાદારી પ્રક્રિયા હેઠળ લેણદારોના દાવાઓનો નિકાલ થઈ ચૂક્યો હોવાથી હવે વધારાની વસૂલાત કરવી મુશ્કેલ બની છે.
આ મામલો EPFOના સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ટ્રસ્ટીઝ (CBT) સમક્ષ પણ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. ટ્રસ્ટીઓને જણાવવામાં આવ્યું છે કે હાલની કાનૂની સ્થિતિમાં બાકી રકમ વસૂલવા માટે કોઈ અસરકારક વિકલ્પ દેખાતો નથી. આથી કર્મચારીઓની નિવૃત્તિ માટેની બચતનું સંચાલન કરતી સંસ્થાના રોકાણ અંગે ગંભીર સવાલો ઊભા થયા છે.
CBIએ પણ શરૂ કરી તપાસ, અનિલ અંબાણી સામે FIR
આ મામલે તપાસનો વ્યાપ વધારતાં સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન (CBI)એ ઓગસ્ટ 2026માં રિલાયન્સ કેપિટલ અને તેના પૂર્વ ચેરમેન અનિલ અંબાણી સામે FIR નોંધાવી હતી.
EPFOની ફરિયાદના આધારે નોંધાયેલી FIRમાં કથિત નાણાકીય ગેરરીતિ, છેતરપિંડી, ગુનાહિત કાવતરું અને ભંડોળના દુરુપયોગ જેવા આરોપોની તપાસ કરવામાં આવી રહી છે.
તપાસ એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED)ની તપાસ અને BDO India LLP દ્વારા કરવામાં આવેલા ટ્રાન્ઝેક્શન ઓડિટમાં કેટલીક શંકાસ્પદ નાણાકીય લેવડદેવડ સામે આવી હતી. તેમાં અનિયમિત ધિરાણ, ભંડોળ અન્યત્ર વાળવું અને રોકાણની સુરક્ષાને અસર પહોંચાડવા જેવા મુદ્દાઓનો સમાવેશ થાય છે.
CBI તપાસમાં આ વ્યવહારો પાછળ જવાબદાર વ્યક્તિઓ અને સંસ્થાઓની ભૂમિકા તપાસવામાં આવી રહી છે. જોકે, આ તમામ આરોપો તપાસ હેઠળ છે અને તેમને સાબિત થયેલા ગુના તરીકે ગણવા યોગ્ય નથી. અનિલ અંબાણીના પ્રવક્તાએ પણ કોઈપણ ગેરરીતિમાં સંડોવણી હોવાનો ઇનકાર કર્યો છે.
શું કર્મચારીઓના PF ખાતામાંથી પૈસા કપાશે?
આ સમાચાર વાંચ્યા પછી સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે શું EPFOના આ નુકસાનની અસર સામાન્ય કર્મચારીઓના PF ખાતા પર પડશે? શું કર્મચારીઓની જમા થયેલી રકમમાંથી કોઈ કપાત કરવામાં આવશે?
અહીં એક મહત્વની વાત સમજવી જરૂરી છે. રિલાયન્સ કેપિટલમાં થયેલું નુકસાન EPFOના રોકાણ પોર્ટફોલિયો સાથે સંબંધિત છે. તેનો અર્થ એવો નથી કે દરેક કર્મચારીના વ્યક્તિગત PF ખાતામાંથી ₹1,816 કરોડના નુકસાનનો હિસ્સો કાપવામાં આવશે.
કર્મચારીઓના PF ખાતામાં જમા થયેલી રકમ અને EPFOના વિવિધ નાણાકીય રોકાણોની વ્યવસ્થા અલગ રીતે સંચાલિત થાય છે. આથી આ ઘટનાને કારણે વ્યક્તિગત ખાતામાંથી સીધી કપાત થશે એવો કોઈ નિર્ણય જાહેર થયો નથી.
જોકે, આ નુકસાનને કારણે ભવિષ્યમાં PF પર મળતા વ્યાજદર પર કોઈ અસર થશે કે નહીં તે અંગે પણ સવાલો ઊભા થઈ શકે છે. પરંતુ માત્ર આ એક રોકાણના નુકસાનના આધારે વ્યાજદરમાં ઘટાડો થશે એવું કહી શકાય નહીં. PFનો વ્યાજદર નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા અલગ છે અને તેના માટે સત્તાવાર નિર્ણય જરૂરી છે.
EPFOના રોકાણ પર ફરી ઊભા થયા સવાલો
EPFO દેશના કરોડો કર્મચારીઓની નિવૃત્તિ બચતનું સંચાલન કરે છે. કર્મચારીઓ દર મહિને પોતાના પગારમાંથી PFમાં યોગદાન આપે છે અને નોકરીદાતાઓ પણ નિયમ મુજબ યોગદાન કરે છે.
આ રકમનો ઉપયોગ ભવિષ્યમાં કર્મચારીઓને આર્થિક સુરક્ષા આપવા માટે કરવામાં આવે છે. તેથી EPFO દ્વારા કરવામાં આવતા રોકાણમાં સુરક્ષા, પારદર્શિતા અને જોખમનું યોગ્ય મૂલ્યાંકન ખૂબ જરૂરી છે.
રિલાયન્સ કેપિટલનો આ મામલો બતાવે છે કે સુરક્ષિત ગણાતા કોર્પોરેટ ડિબેન્ચર્સમાં પણ નાણાકીય જોખમ હોઈ શકે છે. હવે તપાસમાં શું બહાર આવે છે અને EPFO ભવિષ્યમાં રોકાણની નીતિમાં કયા ફેરફારો કરે છે તેના પર સૌની નજર રહેશે.
