EPS પેન્શન: 19 નવેમ્બરે ખાનગી કર્મચારીઓ માટે આવી શકે છે મોટા સમાચાર, લઘુત્તમ પેન્શન ₹3,000 કરવાની માંગ તેજ
ખાનગી ક્ષેત્રમાં નોકરી કરતા કર્મચારીઓ અને નિવૃત્ત પેન્શનરો માટે EPS પેન્શનનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO)ની આગામી બેઠકમાં પેન્શન સંબંધિત અનેક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર ચર્ચા થવાની શક્યતા છે. ખાસ કરીને લઘુત્તમ પેન્શનમાં વધારો, ઉચ્ચ EPS પેન્શનના બાકી દાવાઓ અને કર્મચારીઓ માટે પગાર મર્યાદામાં ફેરફાર જેવા મુદ્દાઓ પર સૌની નજર રહેશે.
19 નવેમ્બર, 2026ના રોજ નવી દિલ્હીમાં EPFOની સર્વોચ્ચ નિર્ણય લેતી સંસ્થા સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ટ્રસ્ટીઝ (CBT)ની બેઠક યોજાવાની છે. આ બેઠકમાં પેન્શનરો અને કર્મચારી સંગઠનો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી માંગણીઓ પર વિચારણા થઈ શકે છે. જો આ મુદ્દાઓ પર સકારાત્મક નિર્ણય લેવામાં આવે તો લાંબા સમયથી પેન્શન વધારાની રાહ જોઈ રહેલા કર્મચારીઓ અને નિવૃત્ત લોકોને રાહત મળવાની આશા ઊભી થઈ શકે છે.
જોકે, બેઠકમાં ચર્ચા થવી અને પેન્શન વધારાનો અંતિમ નિર્ણય લેવો એ બંને અલગ બાબતો છે. તેથી 19 નવેમ્બરથી જ તમામ પેન્શનરોને વધેલી રકમ મળવાનું શરૂ થઈ જશે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
લઘુત્તમ પેન્શન ₹1,000થી વધારી ₹3,000 કરવાની માંગ
EPS-95 હેઠળ મળતા લઘુત્તમ માસિક પેન્શનની રકમમાં વધારો કરવાની માંગ લાંબા સમયથી કરવામાં આવી રહી છે. હાલમાં પાત્ર પેન્શનરોને મળતું લઘુત્તમ પેન્શન ₹1,000 છે. પેન્શનરોના સંગઠનો આ રકમ વધારીને ઓછામાં ઓછી ₹3,000 કરવાની માંગ કરી રહ્યાં છે.
તેમનું કહેવું છે કે મોંઘવારી, દવાઓનો ખર્ચ, ઘરખર્ચ અને રોજિંદી જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખતાં હાલની પેન્શન રકમ પૂરતી નથી. નિવૃત્તિ પછી નિયમિત આવકનો આધાર નબળો હોય તેવા લોકો માટે આ રકમમાં વધારો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
નેશનલ કોન્ફેડરેશન ઓફ પેન્શનર્સ એસોસિએશન્સ (NCPA) દ્વારા CBT સમક્ષ કુલ 22 માંગણીઓ રજૂ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે. તેમાંની કેટલીક મુખ્ય માંગણીઓ ઉચ્ચ EPS પેન્શન અને પેન્શનના દાવાઓના ઝડપી નિકાલ સાથે સંબંધિત છે.

ઉચ્ચ EPS પેન્શન માટે પગાર મર્યાદા વધારવાની માંગ
પેન્શનરોના સંગઠનો દ્વારા પગારની મર્યાદામાં પણ ફેરફાર કરવાની માંગ કરવામાં આવી છે. હાલમાં EPS માટે લાગુ પડતી માસિક પગાર મર્યાદા ₹15,000 છે. તેને વધારીને ₹25,000 કરવાની માંગ રજૂ કરવામાં આવી છે.
જો આ માંગ પર વિચારણા થાય તો ભવિષ્યમાં વધુ કર્મચારીઓને પેન્શન સંબંધિત લાભોની ગણતરીમાં ફેરફારનો લાભ મળી શકે છે. જોકે, આ માટે સરકાર અને EPFO દ્વારા નિયમોમાં જરૂરી ફેરફાર તથા અમલીકરણની પ્રક્રિયા નક્કી કરવી પડશે.
ઉચ્ચ પેન્શન માટે અરજી કરી ચૂકેલા કર્મચારીઓના બાકી દાવાઓનો ઝડપથી નિકાલ કરવાની પણ માંગ છે. સંગઠનોનું કહેવું છે કે ઘણા કર્મચારીઓ લાંબા સમયથી પોતાના દાવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવાની રાહ જોઈ રહ્યા છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશનો સંપૂર્ણ અમલ કરવાની માંગ
ઉચ્ચ EPS પેન્શનનો મુદ્દો સુપ્રીમ કોર્ટના 4 નવેમ્બર, 2022ના નિર્ણય બાદ વધુ મહત્વનો બન્યો હતો. આ નિર્ણયમાં પાત્ર કર્મચારીઓને નિર્ધારિત શરતોને આધીન રહીને પેન્શનની ગણતરી માટે વાસ્તવિક પગારના આધારે યોગદાન આપવાનો વિકલ્પ આપવામાં આવ્યો હતો.
પરંતુ પેન્શનરોના સંગઠનોનો આક્ષેપ છે કે આ નિર્ણયનો લાભ મેળવવા માટે અરજી કરનારા કેટલાક કર્મચારીઓને હજુ પણ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. કેટલીક અરજીઓ નામંજૂર થતી હોવાની અને દાવાઓની પ્રક્રિયામાં વિલંબ થતો હોવાની ફરિયાદો પણ કરવામાં આવી છે.
NCPAની માંગ છે કે EPFO સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશનું સંપૂર્ણ પાલન કરે. આ ઉપરાંત, વિવિધ હાઈકોર્ટ દ્વારા કર્મચારીઓના પક્ષમાં આપવામાં આવેલા સંબંધિત ચુકાદાઓને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવે. પેન્શનરોનું કહેવું છે કે કાયદાકીય રીતે પાત્ર કર્મચારીઓને લાંબી પ્રક્રિયામાં અટવાઈ રહેવું ન પડે તે માટે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા બનાવવી જોઈએ.

18 જાન્યુઆરી, 2025નો પરિપત્ર પાછો ખેંચવાની માંગ
EPFO દ્વારા 18 જાન્યુઆરી, 2025ના રોજ જાહેર કરવામાં આવેલા પરિપત્રને લઈને પણ વિવાદ જોવા મળી રહ્યો છે. NCPA આ પરિપત્ર પાછો ખેંચવાની માંગ કરી રહ્યું છે. સંગઠનના જણાવ્યા પ્રમાણે, આ પરિપત્રને કારણે મુક્તિ પ્રાપ્ત સંસ્થાઓના કેટલાક કર્મચારીઓના ઉચ્ચ પેન્શનના દાવાઓમાં મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ રહી છે.
મુક્તિ પ્રાપ્ત સંસ્થાઓ એટલે એવી સંસ્થાઓ, જ્યાં કર્મચારીઓના ભવિષ્ય નિધિનું સંચાલન EPFOની સામાન્ય વ્યવસ્થાથી અલગ ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે. આવા કર્મચારીઓના પેન્શન સંબંધિત દાવાઓમાં અન્ય કર્મચારીઓની જેમ સમાન નિયમો લાગુ થવા જોઈએ તેવી માંગ કરવામાં આવી છે.
સંગઠનનું માનવું છે કે EPS-95 યોજના અને સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈઓને આંતરિક પરિપત્ર દ્વારા મર્યાદિત ન કરવી જોઈએ. આથી CBTની બેઠકમાં આ મુદ્દા પર પણ ચર્ચા થાય તેવી અપેક્ષા છે.
EPFOના ₹11 લાખ કરોડના ભંડોળનો મુદ્દો પણ ચર્ચામાં
પેન્શન વધારાની માંગ સાથે EPFOના નાણાકીય સંસાધનોનો મુદ્દો પણ સામે આવ્યો છે. NCPAના દાવા પ્રમાણે, EPFO પાસે આશરે ₹11 લાખ કરોડનું ભંડોળ છે અને તેમાં દર વર્ષે નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ થઈ રહી છે.
સંગઠનનો સવાલ છે કે જો કર્મચારીઓ ઉચ્ચ પેન્શન મેળવવા માટે વધારાનું યોગદાન અને તેના પર લાગુ પડતું વ્યાજ ચૂકવવા તૈયાર હોય, તો તેમના દાવાઓના નિકાલમાં મુશ્કેલી શા માટે ઊભી થઈ રહી છે?
કેટલાક કર્મચારીઓના ઉચ્ચ પેન્શનના દાવાઓમાં ભંડોળની અછત અથવા અન્ય વહીવટી કારણો દર્શાવવામાં આવતા હોવાની પણ ફરિયાદ કરવામાં આવી છે. NCPA ઇચ્છે છે કે આ તમામ મુદ્દાઓની સ્પષ્ટતા કરવામાં આવે અને પાત્ર કર્મચારીઓને નિયમો મુજબ લાભ આપવામાં આવે.
જોકે, EPFOના કુલ ભંડોળનો આંકડો અને પેન્શન યોજનાની નાણાકીય જવાબદારીઓ અલગ બાબતો છે. તેથી માત્ર કુલ ભંડોળના આધારે પેન્શન વધારાનો નિર્ણય થઈ શકે એવું માનવું યોગ્ય નથી.
19 નવેમ્બરની બેઠક બાદ શું બદલાઈ શકે છે?
19 નવેમ્બરની CBT બેઠક પર દેશભરના ખાનગી કર્મચારીઓ અને નિવૃત્ત પેન્શનરોની નજર રહેશે. આ બેઠકમાં પેન્શન સંબંધિત માંગણીઓ પર ચર્ચા થાય અને સંબંધિત મુદ્દાઓ આગળની કાર્યવાહી માટે લેવામાં આવે તેવી શક્યતા છે.
ખાસ કરીને ત્રણ મુદ્દાઓ મહત્વના રહેશે:
લઘુત્તમ માસિક પેન્શન ₹1,000થી વધારી ₹3,000 કરવાની માંગ.
ઉચ્ચ EPS પેન્શન માટે પાત્ર કર્મચારીઓના બાકી દાવાઓનો ઝડપી નિકાલ.
EPS માટેની પગાર મર્યાદા ₹15,000થી વધારી ₹25,000 કરવાની માંગ.
આ ઉપરાંત, 2025ના પરિપત્ર અંગે પુનર્વિચાર અને સુપ્રીમ કોર્ટના આદેશના અમલીકરણનો મુદ્દો પણ મહત્વનો છે.
શું તમામ ખાનગી કર્મચારીઓનું પેન્શન વધશે?
આ સૌથી મહત્વનો સવાલ છે. હાલની માંગણીઓ અને બેઠકની અપેક્ષાઓને ધ્યાનમાં રાખીને એવું કહી શકાય નહીં કે 19 નવેમ્બરથી તમામ ખાનગી કર્મચારીઓનું પેન્શન વધી જશે. પેન્શન વધારવા માટે સત્તાવાર મંજૂરી, જરૂરી નિયમોમાં ફેરફાર અને અમલીકરણની પ્રક્રિયા જરૂરી રહેશે.
ઉચ્ચ EPS પેન્શનનો લાભ પણ દરેક કર્મચારીને આપમેળે મળતો નથી. તેના માટે સંબંધિત પાત્રતા માપદંડો પૂર્ણ કરવા, જરૂરી દસ્તાવેજો રજૂ કરવા અને EPFO દ્વારા નિર્ધારિત પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે.
હાલમાં કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો માટે સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે CBTની બેઠકમાં કયા મુદ્દાઓ પર સહમતિ બને છે અને ત્યારબાદ EPFO અથવા સરકાર તરફથી શું સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવે છે.
જો પેન્શનરોની માંગણીઓ અંગે કોઈ સકારાત્મક નિર્ણય અથવા નીતિગત ફેરફાર થાય તો લાંબા સમયથી રાહ જોઈ રહેલા લોકોને રાહત મળી શકે છે. જોકે, અંતિમ નિર્ણય અને સત્તાવાર પરિપત્ર જાહેર ન થાય ત્યાં સુધી પેન્શન વધારાને લઈને કોઈ ચોક્કસ દાવો કરવો વહેલો ગણાશે.
