કારમાં પરિવાર સાથે મુસાફરી કરો છો? વીમાના નવા નિયમોમાં પરિવારને જ નહીં મળે સુરક્ષા!
કાર અને ટુ-વ્હીલર માલિકો માટે વીમાના નિયમોમાં એક મોટો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. આગામી ૧૫ ડિસેમ્બર ૨૦૨૬થી દેશમાં મોટર વીમાનું નવું ચાર-સ્તરીય (ફોર-લેયર) માળખું અમલમાં આવી રહ્યું છે. આ નવી વ્યવસ્થાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગ્રાહકોને એ સમજવામાં સરળતા કરી આપવાનો છે કે તેમની વીમા પોલીસીમાં કઈ બાબતો આવરી લેવામાં આવી છે અને કઈ નહીં. પરંતુ તેની સાથે જ, વાહન ખરીદનારાઓએ હવે એવું માનીને ચાલવું નહીં ચાલે કે તેમના વાહનમાં મુસાફરી કરતી દરેક વ્યક્તિ આપમેળે વીમા સુરક્ષા હેઠળ આવી જાય છે.

ભારતીય વીમા નિયમનકારી અને વિકાસ સત્તામંડળ (IRDAI) એ ૨ નવેમ્બર ૨૦૨૬ના રોજ એક પરિપત્ર બહાર પાડીને તમામ જનરલ ઇન્શ્યોરન્સ કંપનીઓને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ મોટર પોલીસીને ચાર અલગ-અલગ વિભાગોમાં વહેંચે. આ વિભાગોમાં થર્ડ-પાર્ટી જવાબદારી, મુસાફરો પ્રત્યેની કાયદાકીય જવાબદારી, પર્સનલ એક્સિડન્ટ (વ્યક્તિગત અકસ્માત) સુરક્ષા અને વાહનને થતા નુકસાનના કવરનો સમાવેશ થાય છે. આમાંથી માત્ર થર્ડ-પાર્ટી લાયેબિલિટી અને વાહન માલિક માટે પર્સનલ એક્સિડન્ટ કવર જ ફરજિયાત છે, જ્યારે બાકીના વિકલ્પો વૈકલ્પિક રાખવામાં આવ્યા છે. જે પરિવારો નિયમિતપણે એકસાથે કારમાં મુસાફરી કરે છે તેમના માટે આ ફેરફાર સમજવો અત્યંત જરૂરી છે, કારણ કે મુસાફરો માટેના કાયદાકીય જવાબદારી કવરમાંથી વાહન માલિકના નજીકના પરિવારજનો એટલે કે માતા-પિતા, જીવનસાથી અને બાળકોને બાકાત રાખવામાં આવ્યા છે.
નવા માળખાના ચાર મુખ્ય વિભાગો: શું ફરજિયાત અને શું વૈકલ્પિક?
નવી માર્ગદર્શિકા મુજબ, પ્રાઈવેટ કાર અને ટુ-વ્હીલરની વીમા પોલીસી હવે નીચે મુજબના ચાર સ્પષ્ટ વિભાગોમાં વહેંચાયેલી રહેશે:
વિભાગ ૧: થર્ડ-પાર્ટી લાયેબિલિટી કવર (ફરજિયાત) મોટર વ્હીકલ એક્ટ હેઠળ આ કવર લેવું દરેક વાહન માલિક માટે કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત છે. જો તમારા વાહનથી અકસ્માત થાય અને કોઈ ત્રીજા પક્ષ (થર્ડ પાર્ટી) નું મૃત્યુ થાય, શારીરિક ઈજા પહોંચે અથવા તેમની મિલકતને નુકસાન થાય, તો તે અંગેની કાયદાકીય જવાબદારી આ વિભાગ હેઠળ આવરી લેવામાં આવે છે. જોકે, આ વિભાગ તમારા પોતાના વાહનને થયેલા નુકસાનની ભરપાઈ કરતો નથી કે વાહનમાં બેઠેલા મુસાફરોને સંપૂર્ણ સુરક્ષા આપતો નથી.
વિભાગ ૨: મુસાફરો પ્રત્યેની કાયદાકીય જવાબદારી (વૈકલ્પિક) આ વિભાગ પ્રાઈવેટ કારમાં મુસાફરી કરતા પેસેન્જર્સ, ટુ-વ્હીલર પર પાછળ બેસનાર (પિલિયન રાઇડર) અને વીમાધારકના કર્મચારીઓ પ્રત્યેની વાહન માલિકની કાયદાકીય જવાબદારીને આવરી લે છે. પરંતુ અહીં સૌથી મહત્વની શરત એ છે કે આ કવરમાં વાહન માલિક પોતે અને તેમના નજીકના પરિવારજનો (માતા-પિતા, પતિ/પત્ની અને સંતાનો) નો સમાવેશ થતો નથી. તેથી, જો કોઈ એવું વિચારે કે આ વિકલ્પ પસંદ કરવાથી તેમના પરિવારને અકસ્માત સામે સુરક્ષા મળી જશે, તો તે તેમની મોટી ભૂલ સાબિત થઈ શકે છે. આ કવર વાહનની રજિસ્ટર્ડ સીટિંગ કેપેસિટી મુજબ જ મળે છે. જે લોકો વારંવાર મિત્રો, ઓફિસના સાથીદારો કે અન્ય મુસાફરો સાથે પ્રવાસ કરતા હોય તેમના માટે આ વિકલ્પ ખૂબ ઉપયોગી છે.
વિભાગ ૩: પર્સનલ એક્સિડન્ટ (વ્યક્તિગત અકસ્માત) કવર આ વિભાગના બે મુખ્ય ભાગ પાડવામાં આવ્યા છે. પ્રથમ ભાગમાં વાહનના માલિક-ડ્રાઈવર માટે પર્સનલ એક્સિડન્ટ કવર ફરજિયાત છે. જ્યારે બીજા ભાગમાં વાહનમાં બેઠેલા અન્ય મુસાફરો, પિલિયન રાઇડર્સ અને માલિક સિવાયના અન્ય ડ્રાઈવર માટેનું કવર વૈકલ્પિક રાખવામાં આવ્યું છે. મુસાફરોની કાયદાકીય જવાબદારી (વિભાગ ૨) થી વિપરીત, પર્સનલ એક્સિડન્ટ કવર અકસ્માતમાં મૃત્યુ અથવા કાયમી અપંગતાના કિસ્સામાં નિર્ધારિત આર્થિક વળતર ચૂકવે છે. જે પરિવારો પોતાના સભ્યોની આર્થિક સુરક્ષા ઈચ્છે છે, તેમણે પોલીસી લેતી વખતે આ વૈકલ્પિક કવર ખાસ પસંદ કરવું જોઈએ.
વિભાગ ૪: ઓન-ડેમેજ (OD) કવર (વૈકલ્પિક) આ વિભાગ હેઠળ અકસ્માત, ચોરી કે કુદરતી આફતમાં તમારા પોતાના વાહનને થયેલા નુકસાનનું વળતર મળે છે. પોલીસીની શરતો, ડિડક્ટિબલ્સ અને વાહનની આઈડીવી (IDV – ઇન્શ્યોર્ડ ડિકલેર્ડ વેલ્યુ) ના આધારે સમારકામનો ખર્ચ, તૂટેલા પાર્ટ્સ બદલવાનો ખર્ચ અથવા વાહન સંપૂર્ણ નાશ પામે તો તેની કિંમત ચૂકવવામાં આવે છે. જે ગ્રાહકો માત્ર થર્ડ-પાર્ટી વીમો લે છે, તેમને પોતાના વાહનના નુકસાન બદલ કોઈ વળતર મળતું નથી.

મુસાફરો માટેના બંને કવર વચ્ચેનો તફાવત સમજવો કેમ જરૂરી છે?
ગ્રાહકો ઘણીવાર વિભાગ ૨ (ઓક્યુપન્ટ લાયેબિલિટી) અને વિભાગ ૩ (પર્સનલ એક્સિડન્ટ) વચ્ચે ગૂંચવાઈ જતા હોય છે, પરંતુ બંનેનો હેતુ સાવ અલગ છે. ઓક્યુપન્ટ લાયેબિલિટી કવર વાહન માલિકને મુસાફરોના મૃત્યુ કે ઈજા બદલ ઊભા થતા કાયદાકીય દાવાઓ સામે રક્ષણ આપે છે. બીજી તરફ, પર્સનલ એક્સિડન્ટ કવર અકસ્માતનો ભોગ બનનાર વ્યક્તિ કે તેમના પરિવારને સીધું આર્થિક વળતર પૂરું પાડે છે.
આનો સીધો અર્થ એ થાય છે કે એક કવર લેવાથી બીજું કવર આપમેળે મળી જતું નથી. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ પરિવાર પોતાની કારમાં મુસાફરી કરી રહ્યો હોય અને અકસ્માતમાં પરિવારના કોઈ સભ્યને કાયમી અપંગતા આવે, તો માત્ર ઓક્યુપન્ટ લાયેબિલિટી કવર હોવાથી પરિવારની આર્થિક જરૂરિયાતો પૂરી થશે નહીં. તેના માટે મુસાફરોનું વૈકલ્પિક પર્સનલ એક્સિડન્ટ કવર અલગથી ખરીદવું અનિવાર્ય છે.
જૂના પોલીસીધારકો પણ વચ્ચેથી ઉમેરી શકશે મુસાફર સુરક્ષા
IRDAI એ એવા ગ્રાહકોને પણ મોટી રાહત આપી છે જેમની પાસે પહેલેથી જ થર્ડ-પાર્ટી વીમા પોલીસી છે. નવા નિયમ મુજબ, આવા ગ્રાહકો પોલીસીના ચાલુ સમયગાળા દરમિયાન પણ મુસાફરો કે પિલિયન રાઇડર્સ માટે કાયદાકીય જવાબદારીનું કવર ઉમેરી શકશે. આ માટે તેમણે પોતાની જૂની પોલીસી રદ કરાવવાની કોઈ જરૂર રહેશે નહીં. ગ્રાહકો જે કંપનીની પોલીસી ધરાવે છે તેનો સીધો સંપર્ક કરીને વધારાનું પ્રીમિયમ ચૂકવીને આ સુરક્ષા મેળવી શકે છે. જોકે, આ વધારાનું કવર વીમા કંપની દ્વારા જારી કરાયેલા એન્ડોર્સમેન્ટમાં દર્શાવેલી તારીખ અને સમયથી જ અમલમાં આવશે, અગાઉ બનેલા કોઈ અકસ્માત પર તે લાગુ પડશે નહીં.
સહી કરતા પહેલા પ્રીમિયમનું બ્રેક-અપ જરૂર તપાસો
પારદર્શિતા વધારવા માટે વીમા કંપનીઓએ હવે ગ્રાહકોને એક સ્ટાન્ડર્ડ ઓપ્શન ફોર્મ આપવું પડશે, જેમાં ચારેય વિભાગોની સ્પષ્ટ સમજૂતી હશે. ગ્રાહક ઓનલાઇન પોલીસી ખરીદે કે ઓફલાઇન, તેણે પોતે કયા કવર પસંદ કરવા છે તે સ્પષ્ટપણે જણાવવું પડશે. આ ઉપરાંત, પોલીસી વેચતી વખતે કંપનીએ ગ્રાહકને ‘કસ્ટમર ઇન્ફર્મેશન શીટ’ (CIS) આપવી ફરજિયાત રહેશે. પોલીસી શેડ્યૂલમાં દરેક વિભાગનું કવરેજ અને તેનું અલગ-અલગ પ્રીમિયમ દર્શાવવામાં આવશે, જેથી ગ્રાહકને ખબર પડે કે તે કઈ સુવિધા માટે કેટલા પૈસા ચૂકવી રહ્યો છે. નોંધનીય છે કે થર્ડ-પાર્ટી વીમાના દરો સરકારના વર્તમાન નિયમો મુજબ જ નક્કી થશે, જ્યારે ઓન-ડેમેજ કવરનું પ્રીમિયમ નક્કી કરવાની છૂટ વીમા કંપનીઓ પાસે રહેશે.
