સાહેબની મોટી ચૂક કે તમારી લાપરવાહી? જો ખાતામાં બે વાર રિફંડ આવ્યું હોય તો આ ના કરતા નહીં તો પસ્તાશો!
ગયા વર્ષે જમીનના વેચાણ બાદ એડવાન્સ ટેક્સ ભર્યો હોય અને તેના પરિણામે ઇન્કમ ટેક્સ રિફંડ મેળવવાને પાત્ર બન્યા હોવ, પરંતુ ભૂલથી આ રિફંડ એકને બદલે બે વખત બેંક ખાતામાં જમા થઈ જાય, તો તે કોઈપણ કરદાતા માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે. ખાસ કરીને જ્યારે એક રિફંડ એ જ બેંક ખાતામાં આવ્યું હોય જ્યાં જમીન વેચાણની રકમ જમા થઈ હતી અને બીજું રિફંડ અન્ય કોઈ ખાતામાં દેખાતું હોય. આ પ્રકારની પરિસ્થિતિમાં ગભરાવાને બદલે ખૂબ જ સમજદારીપૂર્વક અને કાયદાકીય પ્રક્રિયાને અનુસરીને પગલાં લેવા જરૂરી છે. વધારાની રકમ સરકારને સમયસર પરત કરવી જેટલી જરૂરી છે, તેટલું જ જરૂરી એ પણ છે કે આ પરત કરેલી રકમ ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગના રેકોર્ડમાં યોગ્ય રીતે નોંધાય, જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ ટેક્સ ડિમાન્ડ કે વ્યાજની નોટિસ ન આવે.

સૌથી પહેલા ખાતરી કરો કે શું ખરેખર બે વખત રિફંડ આવ્યું છે?
કોઈપણ નિર્ણય લેતા પહેલા એ તપાસવું અત્યંત જરૂરી છે કે આ ખરેખર એક જ રિફંડ બે અલગ-અલગ બેંક ખાતામાં જમા થવાનો કિસ્સો છે કે પછી કંઈક બીજું જ છે. ઘણીવાર એવું બનતું હોય છે કે બીજા બેંક ખાતામાં જમા થયેલી રકમ કોઈ અન્ય વ્યવહાર સાથે જોડાયેલી હોય અથવા જમીન ખરીદનાર દ્વારા કાપવામાં આવેલા ટીડીએસ (TDS) નું રિફંડ કે અન્ય કોઈ સમાયોજન હોય. સામાન્ય નિયમ મુજબ, ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગ દ્વારા રિફંડ માત્ર એ જ એક બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવે છે જે કરદાતા દ્વારા પોર્ટલ પર નોમિનેટ (પસંદ) અને પ્રી-વેલિડેટ કરવામાં આવ્યું હોય. અન્ય કોઈ ખાતામાં આપમેળે રિફંડ જવાની શક્યતા નહિવત હોય છે.
ઇન્કમ ટેક્સ પોર્ટલ પર રિફંડ સ્ટેટસ કેવી રીતે તપાસવું?
તમારા ખાતામાં બે વાર રિફંડ જમા થયું છે કે નહીં તેની સચોટ ખાતરી કરવા માટે તમારે ઇન્કમ ટેક્સના સત્તાવાર ઈ-ફાઈલિંગ પોર્ટલ પર લોગ-ઈન કરવું જોઈએ. પોર્ટલ પર ગયા બાદ ‘ફાઈલ્ડ રિટર્ન્સ’ (Filed Returns) ટેબમાં જઈને ‘સ્ટેટસ ઓફ ઇન્કમ ટેક્સ રિફંડ’ (Status of Income Tax Refund) વિકલ્પ પસંદ કરો. અહીં તમને તમારા રિટર્ન સામે મંજૂર થયેલા રિફંડની સંપૂર્ણ વિગતો જોવા મળશે. જો ખરેખર બે વાર રિફંડ ઇશ્યૂ થયું હશે, તો ત્યાં એક જ રકમની બે અલગ-અલગ એન્ટ્રીઓ દેખાશે. દરેક મંજૂર થયેલા રિફંડની સામે એક અલગ અને યુનિક UTR (Unique Transaction Reference) નંબર લખેલો હશે, અને તેની સાથે કયા બેંક ખાતામાં (સુરક્ષાના કારણોસર ખાતાના અમુક અંકો છુપાયેલા હશે) તે રકમ જમા કરવામાં આવી છે તેની માહિતી પણ હશે.
ફોર્મ 26AS અને AIS માં માહિતીની ચકાસણી
રિફંડ સ્ટેટસ તપાસ્યા બાદ તમારે પોર્ટલ પર ઉપલબ્ધ ‘ફોર્મ 26AS’ અને ‘એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ’ (AIS) પણ ચોક્કસપણે ડાઉનલોડ કરીને તપાસવા જોઈએ. આ બંને દસ્તાવેજોમાં નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન તમને સરકાર તરફથી ચૂકવવામાં આવેલા કુલ રિફંડની સત્તાવાર નોંધ હોય છે. આ ચકાસણી પરથી તમને સ્પષ્ટ ચિત્ર મળી જશે કે ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગના ચોપડે તમને એક જ રિફંડ અપાયું છે કે ખરેખર બે અલગ-અલગ બેંક ખાતામાં બે વખત રિફંડ ચૂકવવામાં આવ્યું છે.
વધારાની રકમ પરત કરતી વખતે શું સાવચેતી રાખવી?
જો તપાસના અંતે એવું સાબિત થાય કે ભૂલથી તમને બે વખત રિફંડ મળી ગયું છે, તો વધારાની રકમ વહેલી તકે પરત કરવી હિતાવહ છે. જો તમે આ રકમ તમારી પાસે રાખી મૂકશો, તો ઇન્કમ ટેક્સ કાયદાની જોગવાઈઓ મુજબ તેના પર ભારે વ્યાજ ચૂકવવું પડી શકે છે. પરંતુ અહીં સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે તમે જે પૈસા પરત ભરો છો, તેની યોગ્ય એન્ટ્રી ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગની સિસ્ટમમાં થવી જોઈએ. જો સિસ્ટમમાં આ જમા રકમ યોગ્ય રીતે અપડેટ નહીં થાય, તો વિભાગના કોમ્પ્યુટર રેકોર્ડમાં એવું દેખાશે કે તમારી પાસે વધારાના પૈસા બાકી છે અને ભવિષ્યમાં ફરીથી તે જ રકમ માટે ડિમાન્ડ નોટિસ નીકળી શકે છે.

આઉટસ્ટેન્ડિંગ ડિમાન્ડ તપાસવી અને એસેસિંગ ઓફિસરનો સંપર્ક
વધારાનું રિફંડ પરત કરવા માટે કોઈ પણ ચલણ ભરતા પહેલા, ઇન્કમ ટેક્સ પોર્ટલ પર ‘આઉટસ્ટેન્ડિંગ ડિમાન્ડ’ (Outstanding Demand) ટેબ તપાસો. ઘણીવાર વિભાગની સિસ્ટમ ભૂલ પકડી પાડે છે અને વધારાના રિફંડને પરત લેવા માટે સામેથી ડિમાન્ડ ઊભી કરી દે છે. જો ત્યાં ડિમાન્ડ દેખાતી હોય, તો તમે સીધા તે ડિમાન્ડ સામે ઓનલાઇન પેમેન્ટ કરી શકો છો.
પરંતુ જો પોર્ટલ પર કોઈ આઉટસ્ટેન્ડિંગ ડિમાન્ડ દેખાતી ન હોય, તો તમારે તમારા વિસ્તારના ‘જ્યુરિસ્ડિક્શનલ એસેસિંગ ઓફિસર’ (Jurisdictional Assessing Officer – AO) ને લેખિતમાં અરજી કરવી જોઈએ. આ પત્રમાં તમારે જમીન વેચાણ, એડવાન્સ ટેક્સ અને બે વખત મળેલા રિફંડની તમામ હકીકતો સ્પષ્ટ રીતે જણાવવી જોઈએ અને બેંક સ્ટેટમેન્ટ તેમજ UTR નંબરના પુરાવા જોડવા જોઈએ. તમારે અધિકારીને વિનંતી કરવી જોઈએ કે તેઓ સિસ્ટમમાં રેક્ટિફિકેશન ઓર્ડર (સુધારા હુકમ) પસાર કરે, જેથી વધારાના રિફંડની રકમ પરત કરવા માટે સત્તાવાર ડિમાન્ડ ઊભી થઈ શકે. એકવાર આ ડિમાન્ડ પોર્ટલ પર દેખાવા લાગે, ત્યારબાદ તમે નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં તે રકમ ભરી શકો છો.
વ્યાજ બચાવવા માટેનો વૈકલ્પિક અને ઝડપી રસ્તો
એસેસિંગ ઓફિસર દ્વારા ઓર્ડર પસાર થાય અને ડિમાન્ડ ઊભી થાય તે પ્રક્રિયામાં ઘણીવાર ઘણો સમય નીકળી જતો હોય છે, અને ત્યાં સુધીમાં બાકી રકમ પર વ્યાજનો મીટર ચાલુ રહે છે. જો તમે આ સમય બચાવવા અને સંભવિત વ્યાજના ભારણને ઓછું કરવા માંગતા હોવ, તો એક સરળ વૈકલ્પિક રસ્તો પણ છે. તમે સંબંધિત એસેસમેન્ટ યર (Assessment Year) માટે ‘ટેક્સ ઓન રેગ્યુલર એસેસમેન્ટ’ (Tax on Regular Assessment – ચલણ કોડ 400) હેઠળ વધારાની રિફંડ જેટલી રકમ વહેલી તકે ઓનલાઇન ભરી શકો છો.
આ રીતે પૈસા ભર્યા બાદ તરત જ ચલણની નકલ સાથે તમારા એસેસિંગ ઓફિસરને લેખિતમાં જાણ કરવી જરૂરી છે. તેમને જણાવો કે ડબલ ટેક્સ રિફંડની રકમ તમે સરકારી તિજોરીમાં જમા કરાવી દીધી છે, જેથી તેઓ પોતાના રેકોર્ડમાં તેની નોંધ લઈ શકે અને ભવિષ્યમાં કોઈ ગેરસમજ કે નોટિસ ઊભી ન થાય. આમ, યોગ્ય ચકાસણી અને સમયસરના પગલાંથી તમે કોઈપણ વધારાના આર્થિક બોજ વિના આ સમસ્યાનો સુખદ ઉકેલ લાવી શકો છો.
