પેન્શન ચાલુ રાખવું છે? તો 30 નવેમ્બર પહેલાં જીવન પ્રમાણપત્ર જમા કરાવવાનું ભૂલતા નહીં
દેશના કરોડો પેન્શનરો માટે નવેમ્બર મહિનો ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે. દર મહિને મળતું પેન્શન કોઈ પણ પ્રકારના અવરોધ વિના નિયમિતપણે જમા થતું રહે, તે માટે તમામ પાત્ર પેન્શનરોએ દર વર્ષે પોતાનું ‘લાઈફ સર્ટિફિકેટ’ એટલે કે જીવન પ્રમાણપત્ર જમા કરાવવું અનિવાર્ય છે. આ વર્ષે જીવન પ્રમાણપત્ર જમા કરાવવાની અંતિમ તારીખ ૩૦ નવેમ્બર નક્કી કરવામાં આવી છે. જો કોઈ પેન્શનર આ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં પોતાનું પ્રમાણપત્ર સબમિટ કરવામાં ચૂકી જાય, તો ડિસેમ્બર મહિનાથી તેમનું પેન્શન અટકી શકે છે. આજના ડિજિટલ યુગમાં આ પ્રક્રિયા એટલી સરળ બની ગઈ છે કે વૃદ્ધોએ બેંકની લાંબી લાઈનોમાં ઊભા રહેવાની બિલકુલ જરૂર નથી.

જીવન પ્રમાણપત્ર (Life Certificate) શા માટે જરૂરી છે?
સરકારી નિયમો મુજબ, જીવન પ્રમાણપત્ર રજૂ કરવું એ વાતનો સત્તાવાર પુરાવો છે કે જે વ્યક્તિના નામે પેન્શન મંજૂર થયેલું છે, તે હાલમાં હયાત છે. બેંકો, પોસ્ટ ઓફિસ અથવા અન્ય પેન્શન વિતરણ કરતી સંસ્થાઓ દર વર્ષે આ પ્રમાણપત્ર એટલા માટે માંગે છે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે સરકારી તિજોરીમાંથી જતા પેન્શનના નાણાં યોગ્ય અને હકદાર વ્યક્તિના ખાતામાં જ જમા થઈ રહ્યા છે. ઘણીવાર પેન્શનરના અવસાન બાદ પણ પરિવારજનો દ્વારા જાણ કરવામાં ન આવે તો નાણાકીય ગેરરીતિ થવાની શક્યતા રહે છે, જેને રોકવા માટે આ વાર્ષિક ચકાસણી જરૂરી છે.
અગાઉના સમયમાં, વૃદ્ધ અને અશક્ત પેન્શનરોએ નવેમ્બર મહિનો આવતાની સાથે જ બેંકો કે સરકારી કચેરીઓના ધક્કા ખાવા પડતા હતા. કલાકો સુધી લાંબી કતારોમાં ઊભા રહેવું તેમના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ જોખમી બનતું હતું. પરંતુ હવે ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ ઈન્ડિયાની પહેલને કારણે આ આખી પ્રક્રિયા ખૂબ જ ઝડપી અને સરળ બની ગઈ છે.
UMANG એપ દ્વારા ઘરે બેઠા ડિજિટલ લાઈફ સર્ટિફિકેટ બનાવવાની રીત
હવે પેન્શનરોએ પોતાનું જીવન પ્રમાણપત્ર જમા કરાવવા માટે બેંકની શાખામાં રૂબરૂ જવાની કોઈ જરૂર નથી. તેઓ ભારત સરકારની સત્તાવાર ‘UMANG’ (Unified Mobile Application for New-age Governance) એપ્લિકેશનનો ઉપયોગ કરીને ઘરે બેઠા આરામથી ડિજિટલ લાઈફ સર્ટિફિકેટ જનરેટ કરી શકે છે. આ માટે નીચે મુજબના સરળ પગલાં અનુસરવાના રહેશે:
એપ ડાઉનલોડ અને લોગ-ઈન: સૌ પ્રથમ તમારા સ્માર્ટફોનમાં Google Play Store અથવા Apple App Store પરથી UMANG એપ ડાઉનલોડ કરીને ઇન્સ્ટોલ કરો. એપ ખોલ્યા પછી તમારા મોબાઈલ નંબર દ્વારા રજિસ્ટ્રેશન કરો અથવા લોગ-ઈન કરો. તમારા મોબાઈલ પર એક OTP આવશે, જે દાખલ કરીને તમારું વેરિફિકેશન પૂર્ણ કરો.
સર્વિસની પસંદગી: લોગ-ઈન થઈ ગયા પછી, એપના હોમપેજ પર ઉપર આપેલા સર્ચ બોક્સમાં ‘Jeevan Pramaan’ અથવા ‘Life Certificate’ ટાઈપ કરીને સર્ચ કરો. ત્યારબાદ સામે આવતા વિકલ્પોમાંથી સંબંધિત સેવા પર ક્લિક કરો અને ‘Generate Life Certificate’ નો વિકલ્પ પસંદ કરો.
જરૂરી વિગતો ભરો: હવે તમારી સ્ક્રીન પર એક ફોર્મ ખુલશે, જેમાં પેન્શનરે પોતાની પ્રાથમિક અને મહત્વપૂર્ણ વિગતો ભરવાની રહેશે. આમાં તમારો આધાર કાર્ડ નંબર, ચાલુ મોબાઈલ નંબર, પેન્શન પેમેન્ટ ઓર્ડર (PPO) નંબર, પેન્શન આપતી સંસ્થાનું નામ અને બેંક ખાતાની વિગતો ચોકસાઈપૂર્વક દાખલ કરો.
ફેસ ઓથેન્ટિકેશન અથવા બાયોમેટ્રિક: વિગતો ભર્યા પછી, આધાર-આધારિત ફેસ ઓથેન્ટિકેશન (ચહેરાની ઓળખ) અથવા બાયોમેટ્રિક વેરિફિકેશનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવાની રહેશે. જો તમારી પાસે ફિંગરપ્રિન્ટ સ્કેનર ન હોય, તો તમે તમારા સ્માર્ટફોનના કેમેરાનો ઉપયોગ કરીને સરળતાથી ફેસ ઓથેન્ટિકેશન કરી શકો છો. આ માટે ગૂગલ પ્લે સ્ટોર પરથી ‘AadhaarFaceRD’ એપ ઇન્સ્ટોલ કરેલી હોવી જરૂરી છે. કેમેરા સામે જોઈને આંખો પટપટાવવાથી તમારી ઓળખ તરત જ સ્થાપિત થઈ જશે.

પ્રમાણ આઈડી (Pramaan ID) અને તેની ઉપયોગિતા
જેવું તમારું વેરિફિકેશન સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થશે, કે તરત જ સ્ક્રીન પર તમારું ‘ડિજિટલ લાઈફ સર્ટિફિકેટ’ જનરેટ થઈ જશે. આ સાથે જ તમારા રજિસ્ટર્ડ મોબાઈલ નંબર પર SMS દ્વારા એક યુનિક ‘Pramaan ID’ પણ મોકલવામાં આવશે. આ આઈડીને ખૂબ જ સાચવીને રાખવો જોઈએ, કારણ કે ભવિષ્યમાં જો તમારે તમારા સર્ટિફિકેટનું સ્ટેટસ ચેક કરવું હોય કે તેની નકલ ડાઉનલોડ કરવી હોય, તો આ આઈડી કામ લાગશે. સૌથી મોટી રાહતની વાત એ છે કે આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ તમારે પ્રમાણપત્રની પ્રિન્ટ કઢાવીને બેંકમાં આપવા જવાની કોઈ જરૂર નથી. તમારું ડિજિટલ સર્ટિફિકેટ સીધું જ ઓનલાઈન માધ્યમથી સંબંધિત પેન્શન વિતરણ એજન્સી સુધી પહોંચી જાય છે.
ઓનલાઈન પ્રક્રિયા ન ફાવતી હોય તો અન્ય સુવિધાજનક વિકલ્પો
જે વડીલો સ્માર્ટફોનનો ઉપયોગ નથી કરતા અથવા જેમને ઓનલાઈન પ્રક્રિયા કરવામાં મુશ્કેલી પડે છે, તેમના માટે પણ સરકારે ઘણા ઉત્તમ વિકલ્પો ઉપલબ્ધ કરાવ્યા છે.
ડોરસ્ટેપ બેંકિંગ અને પોસ્ટ ઓફિસ સેવા: ભારતીય ટપાલ વિભાગ હેઠળ કાર્યરત ‘ઈન્ડિયા પોસ્ટ પેમેન્ટ્સ બેંક’ (IPPB) દ્વારા પેન્શનરોને ઘરે બેઠા લાઈફ સર્ટિફિકેટ બનાવી આપવાની સુવિધા આપવામાં આવે છે. તમારા વિસ્તારનો પોસ્ટમેન ઘરે આવીને બાયોમેટ્રિક ડિવાઈસ દ્વારા તમારું પ્રમાણપત્ર તૈયાર કરી આપે છે. આ ઉપરાંત, દેશની મોટાભાગની સરકારી અને ખાનગી બેંકો પણ ‘ડોરસ્ટેપ બેંકિંગ’ હેઠળ વરિષ્ઠ નાગરિકોના ઘરે જઈને આ કામગીરી કરી આપે છે.
નજીકના સેન્ટરની મુલાકાત: જો તમે ઘરની બહાર નીકળી શકો તેમ હોવ, તો તમારા વિસ્તારના નજીકના ‘કોમન સર્વિસ સેન્ટર’ (CSC), ઈ-ગ્રામ કેન્દ્ર, અથવા કર્મચારી ભવિષ્ય નિધિ સંગઠન (EPFO) ની કચેરીએ જઈને પણ નજીવા દરે તમારું જીવન પ્રમાણપત્ર અપડેટ કરાવી શકો છો.
જો ૩૦ નવેમ્બરની અંતિમ તારીખ ચૂકી જવાય તો શું થાય?
ઘણીવાર બીમારી, મુસાફરી કે અન્ય કોઈ અંગત કારણોસર પેન્શનરો ૩૦ નવેમ્બર સુધીમાં પોતાનું જીવન પ્રમાણપત્ર જમા કરાવી શકતા નથી. આવી સ્થિતિમાં ગભરાવાની બિલકુલ જરૂર નથી. જો નિર્ધારિત તારીખ ચૂકી જવાય, તો ડિસેમ્બર મહિનાનું પેન્શન હંગામી ધોરણે રોકી દેવામાં આવે છે. પરંતુ, તમે જ્યારે પણ તમારું લાઈફ સર્ટિફિકેટ સબમિટ કરશો અને સિસ્ટમમાં તે અપડેટ થઈ જશે, ત્યારબાદના આગામી પેમેન્ટ સાયકલમાં તમારું નિયમિત પેન્શન ફરીથી શરૂ થઈ જશે. એટલું જ નહીં, જેટલા મહિનાનું પેન્શન અટક્યું હશે, તે તમામ બાકી રકમ (એરિયર્સ) પણ તમને પૂરેપૂરી પરત મળી જશે.
