ધ્યપૂર્વમાં લશ્કરી અને રાજકીય ગતિવિધિઓ તીવ્ર, ઈરાન અને યમન મોરચે નવા વળાંક
મધ્યપૂર્વ (Middle East) ક્ષેત્રમાં ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ અને લશ્કરી ગતિવિધિઓ ફરી એકવાર અત્યંત નાજુક તબક્કે પહોંચી ગઈ છે. એક તરફ ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને છેલ્લા સાત મહિનાથી ખાલી પડેલા દેશના સંરક્ષણ મંત્રાલયની કમાન સોંપવા માટે મેહરદાદ અખલાગીના નામને સત્તાવાર મંજૂરી આપી દીધી છે. તો બીજી તરફ, યમનમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત સરકારી દળોએ ઈરાન સમર્થિત હુથી બળવાખોરો સામે ‘યમન ડોન’ નામના એક વિશાળ લશ્કરી ઓપરેશનની જાહેરાત કરીને લાલ સમુદ્રના કિનારે મહાયુદ્ધના એંધાણ આપ્યા છે.
ઈરાનના નવા સંરક્ષણ મંત્રી: મેહરદાદ અખલાગી કોણ છે?
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધની શરૂઆત અને પ્રારંભિક એરસ્ટ્રાઈક દરમિયાન ઈરાનના સંરક્ષણ મંત્રી બ્રિગેડિયર જનરલ અઝીઝ નાસિરઝાદેહનું કરુણ મોત થયું હતું. ત્યારથી ઈરાનનું સંરક્ષણ મંત્રાલય કાયમી વડા વિના ચાલી રહ્યું હતું અને અનેક લશ્કરી કમાન્ડરો કામચલાઉ ધોરણે જવાબદારી સંભાળી રહ્યા હતા. સાત મહિનાના લાંબા સમયગાળા બાદ ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયાને આ મહત્વપૂર્ણ પદ માટે મેહરદાદ અખલાગીના નામનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે.
અર્ધ-સત્તાવાર સમાચાર એજન્સી તસ્નીમના અહેવાલ મુજબ, મેહરદાદ અખલાગી તાજેતરમાં ઈરાનના સંરક્ષણ મંત્રાલયમાં વરિષ્ઠ કારોબારી હોદ્દા પર ફરજ બજાવી ચૂક્યા છે અને અગાઉ એરોસ્પેસ ઈન્ડસ્ટ્રીઝ ઓર્ગેનાઈઝેશનના ચીફ ઓપરેટિંગ ઓફિસર (COO) તરીકે પણ મહત્વની સેવાઓ આપી છે. ઈરાની સંસદની સંબંધિત તકનીકી સમિતિ હવે અખલાગીની યોજનાઓની સમીક્ષા કરશે, ત્યારબાદ સંસદમાં મતદાન યોજાશે.
યમનમાં “યમન ડોન” ઓપરેશન: હુથીઓ સામે સરકારી સેનાનો મોટો પ્રહાર
બીજી તરફ, યમનમાં સાઉદી અરેબિયા સમર્થિત સરકારી દળોએ હુથી બળવાખોરો સામે “યમન ડોન” (Yemen Dawn) નામનું આક્રમક લશ્કરી અભિયાન શરૂ કર્યું છે. યમનની સેનાએ દાવો કર્યો છે કે તેણે ધુબાબ જિલ્લા અને બાબ અલ-મંડેબ નજીકના અનેક મહત્વપૂર્ણ વ્યૂહાત્મક સ્થળો પર ફરીથી નિયંત્રણ મેળવી લીધું છે. સરકારી સબા ન્યૂઝ એજન્સીના રિપોર્ટ મુજબ, તાઈઝ પ્રાંતના પશ્ચિમમાં આવેલું અત્યંત મહત્વનું બંદર શહેર ‘મોખા’ પણ સરકારી દળોના કબજા હેઠળ આવી ગયું છે.
જોકે, હુથી જૂથે સરકારી સેનાના આ તમામ દાવાઓને સરેરાશ ફગાવી દીધા છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, સપ્ટેમ્બર મહિના દરમિયાન ઈરાન સમર્થિત હુથી બળવાખોરોએ લાલ સમુદ્રના પશ્ચિમી કિનારે અને અનેક ટાપુઓ પર પોતાનું વર્ચસ્વ જમાવ્યું હતું, જેના કારણે બાબ અલ-મંડેબના યમન વાળા ભાગ પર તેમનું મજબૂત નિયંત્રણ સ્થપાયું હતું.
બાબ અલ-મંડેબ અને મોખા બંદર શા માટે આટલું મહત્વનું છે?
યમનમાં ચાલી રહેલા આ સશસ્ત્ર સંઘર્ષમાં ‘મોખા’ શહેર વૈશ્વિક વેપારની દ્રષ્ટિએ કેન્દ્રસ્થાને છે. મોખા બંદર બાબ અલ-મંડેબ જળડમરૂમધ્ય (Bab al-Mandeb Strait) થી ઉત્તર તરફ માત્ર ૭૫ કિલોમીટરના અંતરે આવેલું છે. આ જળમાર્ગ લાલ સમુદ્રને એડનના અખાત અને હિંદ મહાસાગર સાથે જોડે છે.
વિશ્વના મોટાભાગના તેલ ટેન્કરો અને કોમર્શિયલ કાર્ગો જહાજો આ જ માર્ગેથી પસાર થાય છે. તેથી, આ ચોક્કસ ક્ષેત્ર પર જેનો કબજો હોય તે આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ ટ્રાફિક અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનને સીધી રીતે પ્રભાવિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
અમેરિકા સામે ઈરાનનો આકરો વિરોધ અને રાજકીય નિવેદનબાજી
બાબ અલ-મંડેબ અને લાલ સમુદ્રમાં વધી રહેલી સશસ્ત્ર હલચલ પર ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા મોજતબા ખામેનીના વરિષ્ઠ સલાહકાર અને મેજર જનરલ યાહ્યા રહીમ સફાવીએ આકરું નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે આ સમગ્ર પરિસ્થિતિને મધ્યપૂર્વ ક્ષેત્રમાં અમેરિકાની મોટી રાજકીય અને લશ્કરી હાર ગણાવી છે.
ઈરાની કમાન્ડરે દાવો કર્યો હતો કે અમેરિકા ખાડી વિસ્તારમાં સુરક્ષા અને સ્થિરતા જાળવવામાં સંપૂર્ણ રીતે નિષ્ફળ ગયું છે. આ ક્ષેત્રમાં પોતાના વિશાળ લશ્કરી થાણાઓ ઊભા કરવા અને અબજો ડોલરના શસ્ત્રો ખર્ચવા છતાં અમેરિકી પ્રશાસન અહીંની ક્ષેત્રીય સુરક્ષા સ્થિતિ પર કોઈ નિયંત્રણ મેળવી શક્યું નથી.
