યુરોપિયન કોર્ટમાં કાનૂની લડાઈ હાર્યો નીરવ મોદી, પંજાબ નેશનલ બેંક કૌભાંડના મુખ્ય આરોપીના પ્રત્યાર્પણનો માર્ગ સાફ
ભારતના બેંકિંગ ઇતિહાસના સૌથી મોટા કૌભાંડોમાંના એક એવા પંજાબ નેશનલ બેંક (PNB) ના હજારો કરોડ રૂપિયાના ફ્રોડ અને મની લોન્ડરિંગ કેસના મુખ્ય આરોપી અને ભાગેડુ હીરા વેપારી નીરવ મોદીને લઈને વૈશ્વિક કાનૂની મોરચેથી ભારતીય તપાસ એજન્સીઓ માટે ખૂબ જ મોટા અને રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. ભાગેડુ નીરવ મોદીના ભારત પ્રત્યાર્પણનો માર્ગ હવે કાનૂની રીતે સંપૂર્ણપણે સાફ થઈ ગયો છે, કારણ કે તે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની છેલ્લી કાનૂની લડાઈ પણ હારી ગયો છે. યુકેની સ્થાનિક અદાલતો બાદ, યુરોપિયન કોર્ટ ઓફ હ્યુમન રાઇટ્સ (ECHR) માં અપીલ કરીને ભારત પાછા ફરવાનું ટાળવાની તેની છેલ્લી આશા પણ હવે તદ્દન ઠગારી નીવડી છે.
કાનૂની દાવપેચનો અંત અને વહીવટી પ્રક્રિયા શરૂ
સુત્રો અને સત્તાવાર દસ્તાવેજોના હવાલાથી સામે આવેલા મીડિયા અહેવાલો અનુસાર, નીરવ મોદીએ ભારત આવવાથી બચવા માટે કાયદાના પુસ્તકના તમામ સંભવિત રસ્તાઓ અને દાવપેચ અજમાવી લીધા છે, પરંતુ હવે તેની પાસે કોઈ કાનૂની વિકલ્પ બચ્યો નથી. યુકે (બ્રિટન) સરકાર હવે તેને ભારત મોકલવા માટેની પ્રત્યાર્પણ પ્રક્રિયાને અંતિમ ઓપ આપવા તરફ આગળ વધશે. રાજદ્વારી સૂત્રોનું કહેવું છે કે તમામ જટિલ કાનૂની અવરોધો દૂર થઈ ગયા હોવાથી હવે માત્ર થોડી વહીવટી અને ટેકનિકલ ઔપચારિકતાઓ જ બાકી રહી છે, જેને ટૂંક સમયમાં પૂર્ણ કરીને નીરવ મોદીને ગમે ત્યારે ભારત લાવવામાં આવી શકે છે.
એપ્રિલ ૨૦૨૬ નો આંચકો અને બ્રિટિશ હાઈકોર્ટનો કડક વલણ
આ સમગ્ર મામલાની કાનૂની કડીઓ પર નજર કરીએ તો, એપ્રિલ ૨૦૨૬ માં યુકે હાઈકોર્ટે નીરવ મોદીને તેના પ્રત્યાર્પણ વિરુદ્ધ અપીલ કરવાનો કે તેને પડકારવાનો કાનૂની અધિકાર નકારી કાઢ્યો હતો. નીરવ મોદી અને તેના વકીલો તરફથી એવી દલીલ કરવામાં આવી રહી હતી કે ભારતીય જેલોની સ્થિતિ માનવીય નથી અને ત્યાં તેને માનસિક કે શારીરિક ત્રાસ (ટોર્ચર) નો સામનો કરવો પડી શકે છે. જો કે, બ્રિટિશ હાઈકોર્ટે જેલની સુરક્ષા અને સુવિધાઓ અંગે ભારત સરકાર દ્વારા આપવામાં આવેલા સત્તાવાર આશ્વાસનો અને ખાતરીઓને પૂરતી તેમજ સંતોષકારક માની હતી. બ્રિટિશ અદાલતે નીરવ મોદીની ત્રાસ આપવાની વાતોને સંપૂર્ણપણે અવગણી કાઢી હતી.
ECHR ની ગુપ્ત પ્રક્રિયા અને અંતિમ ચુકાદો
યુકે હાઈકોર્ટમાંથી આંચકો લાગ્યા બાદ, નીરવ મોદીએ પોતાના માનવાધિકારોનો હવાલો આપીને સ્ટ્રાસબર્ગ સ્થિત યુરોપિયન કોર્ટ ઓફ હ્યુમન રાઇટ્સ (ECHR) નો સંપર્ક કર્યો હતો અને ત્યાં એક વિશેષ અરજી દાખલ કરી હતી. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ECHR કોર્ટે આ આખી પ્રક્રિયા અત્યંત ગુપ્ત રાખી હતી અને મોદીની અરજી અંગે કોઈ વિગતો જાહેર કરી ન હતી. નિયમ અનુસાર, આ આંતરરાષ્ટ્રીય અદાલત પોતાના પેન્ડિંગ કેસોની માહિતી સાર્વજનિક કરતી નથી. પરંતુ, હવે ત્યાંથી પણ તેની અરજી ફગાવી દેવામાં આવી હોવાના અહેવાલો છે, જેના કારણે બ્રિટિશ સત્તાવાળાઓ માટે નીરવ મોદીને ભારતની કેન્દ્રીય તપાસ બ્યુરો (CBI) અને એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) ને સોંપવા માટે જરૂરી તમામ દસ્તાવેજોની આપ-લે કરવાનો માર્ગ મોકળો બન્યો છે.
માર્ચ ૨૦૧૯ થી લંડનની જેલમાં કેદ
ઉલ્લેખનીય છે કે, હીરાના વેપારના બહાને ભારતની સરકારી બેંક સાથે અબજો રૂપિયાની છેતરપિંડી કરીને દેશ છોડી ભાગી ગયેલા નીરવ મોદીની માર્ચ ૨૦૧૯ માં લંડન ખાતેથી ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી લઈને અત્યાર સુધી તે લંડનની કુખ્યાત વેન્ડ્સવર્થ જેલમાં બંધ છે. ભારતમાં સીબીઆઈ અને ઈડી તેની સામે ચાલી રહેલા ફોજદારી કેસોમાં સઘન પૂછપરછ કરવા માટે લાંબા સમયથી રાહ જોઈ રહ્યા છે. યુકેના ગૃહ મંત્રાલય અને ત્યાંના વહીવટી તંત્ર દ્વારા અંતિમ મંજૂરી મળતાની સાથે જ ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓની એક વિશેષ ટીમ લંડન રવાના થશે અને નીરવ મોદીને કસ્ટડીમાં લઈને ભારત પરત ફરશે. ભારતીય કાનૂની અને રાજદ્વારી વર્તુળો આ સફળતાને આર્થિક ગુનેગારો સામેની લડાઈમાં એક ઐતિહાસિક સીમાચિહ્નરૂપ ગણાવી રહ્યા છે.
