પશ્ચિમ બંગાળનું બદલાતું રાજકીય ગણિત: રાજ્યસભાની ખાલી પડેલી ત્રણ બેઠકો અને ટી.એમ.સી. માટેના પડકારો
પશ્ચિમ બંગાળના રાજકીય આકાશમાં અત્યારે વાદળો ઘેરાયેલા છે. એક તરફ લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ પછીના પરિણામોની અસર વર્તાઈ રહી છે, તો બીજી તરફ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) માં સર્જાયેલી આંતરિક ખેંચતાણ અને નેતાઓના રાજીનામાએ રાજ્યના રાજકારણને હચમચાવી દીધું છે. ખાસ કરીને રાજ્યસભાના ત્રણ સાંસદો – સુખેન્દુ શેખર રોય, સુષ્મિતા દેવ અને પ્રકાશ ચિક બરાઈકના રાજીનામા પછી ખાલી પડેલી બેઠકો પર 24 જુલાઈએ યોજાનારી પેટાચૂંટણીએ રાજકીય ગરમાવો વધારી દીધો છે.
રાજીનામાનો સિલસિલો અને આંતરિક કકળાટ
આ સમગ્ર પ્રકરણની શરૂઆત આઠ જૂનના રોજ થઈ, જ્યારે મમતા બેનર્જીના અત્યંત નજીકના અને પક્ષના વરિષ્ઠ નેતા ગણાતા સુખેન્દુ શેખર રોયે રાજ્યસભા અને પક્ષમાંથી રાજીનામું આપ્યું. તેમનું રાજીનામું TMC માટે એક મોટો આંચકો હતો, કારણ કે તેમણે માત્ર રાજીનામું જ નહોતું આપ્યું, પરંતુ પાર્ટીના આંતરિક લોકશાહી અને કાર્યપ્રણાલી પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમણે પોતાની રાજીનામાની ચિઠ્ઠીમાં આર.જી. કર મેડિકલ કોલેજની ઘટના, મહિલાઓની સુરક્ષા અને પક્ષમાં ભ્રષ્ટાચારના મુદ્દાઓને ભારપૂર્વક રજૂ કર્યા હતા. તેમણે સીધો આરોપ લગાવ્યો હતો કે પક્ષમાં નિષ્ઠાવાન કાર્યકરોને બદલે દાગી નેતાઓને મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે, જે પક્ષના મૂળભૂત સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે.
ત્યારબાદ, દસ જૂનના રોજ સુષ્મિતા દેવના પક્ષ છોડવાના નિર્ણયે રાજકીય વર્તુળોમાં ફરી ચર્ચા જગાવી. એક સમયે કોંગ્રેસના કદાવર નેતા સંતોષ મોહન દેવની પુત્રી અને મહિલા કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ રહી ચૂકેલા સુષ્મિતા દેવનું TMC માં આવવું અને પછી એટલી જ ઝડપથી બહાર નીકળવું, એ તેમની રાજકીય મહત્વાકાંક્ષાઓ દર્શાવે છે. તેમના રાજીનામા બાદ તરત જ અસમની મુલાકાત અને ત્યાંના મુખ્યમંત્રી હિમંતા બિસ્ત સરમા સાથેની મુલાકાતે અટકળોનું બજાર ગરમ કર્યું છે કે શું તેઓ હવે ભાજપના પ્લેટફોર્મ પરથી નવી રાજકીય ઇનિંગ શરૂ કરશે?
છેલ્લે, અગિયાર જૂને પ્રકાશ ચિક બરાઈકે રાજીનામું આપીને આ યાદી પૂર્ણ કરી. રસપ્રદ વાત એ છે કે સુખેન્દુ શેખર અને સુષ્મિતા દેવની જેમ તેમણે કોઈ આકરા નિવેદનો ન આપ્યા અને શાંતિપૂર્વક પક્ષમાંથી વિદાય લીધી, જે દર્શાવે છે કે TMC ની અંદર બધું બરાબર નથી ચાલી રહ્યું.
સુષ્મિતા દેવ: એક રાજકીય પ્રવાસ
સુષ્મિતા દેવનું વ્યક્તિત્વ પશ્ચિમ બંગાળ અને અસમ બંને રાજ્યોના રાજકારણને પ્રભાવિત કરનારું રહ્યું છે. ૨૦૧૪માં સિલચરથી સાંસદ બન્યા બાદ તેમણે રાષ્ટ્રીય સ્તરે પોતાની ઓળખ બનાવી હતી. ૨૦૨૧માં તેમણે કોંગ્રેસને અલવિદા કહીને મમતા બેનર્જીના હાથ મજબૂત કરવાનું પસંદ કર્યું હતું. મમતા બેનર્જીએ તેમને રાજ્યસભામાં મોકલીને તેમનું સન્માન કર્યું હતું, પરંતુ થોડા જ વર્ષોમાં આ સંબંધોમાં તિરાડ પડી. સુષ્મિતાનું આગમન અને વિદાય એ વાતનું પ્રમાણ છે કે આજે પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં પક્ષો વચ્ચેની વફાદારી ખૂબ જ ક્ષણભંગુર બની ગઈ છે.
પેટાચૂંટણી અને 24 જુલાઈનું ગણિત
ચૂંટણી પંચે આ ત્રણેય બેઠકો માટે 24 જુલાઈની તારીખ જાહેર કરી છે. વિધાનસભાના ગણિતને જોતા, આ બેઠકો TMC માટે ફરીથી જીતવી અઘરી નથી, કારણ કે તેમની પાસે વિધાનસભામાં સ્પષ્ટ બહુમતી છે. જોકે, આ ચૂંટણી માત્ર બેઠકો જીતવા પૂરતી સીમિત નથી. આ ચૂંટણી એક ‘પરીક્ષા’ છે. શું મમતા બેનર્જી પોતાના જૂના અને વફાદાર કાર્યકરોને તક આપશે કે પછી કોઈ નવા ગણિત સાથે નવા ચહેરાઓને આગળ કરશે?
ભાજપ અને અન્ય વિરોધ પક્ષો માટે આ એક સુવર્ણ તક છે. તેઓ આ ત્રણ રાજીનામાને પક્ષની અંદરના અસંતોષ તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે. લોકો વચ્ચે જઈને તેઓ એવો સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ કરશે કે TMC નું જહાજ ડૂબી રહ્યું છે.
બંગાળના રાજકારણ પર શું થશે અસર?
રાજ્યસભાની આ ચૂંટણીઓ માત્ર દિલ્હી પહોંચવા માટેની સીડી નથી, પરંતુ તે બંગાળના આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીઓના સમીકરણો પણ નક્કી કરશે. જો TMC પોતાના આંતરિક અસંતોષને કાબૂમાં ન લાવી શકે, તો આવનારા સમયમાં વધુ નેતાઓ પક્ષ છોડી શકે છે. બીજી તરફ, જો તેઓ આ પેટાચૂંટણીમાં મજબૂત ઉમેદવારો ઉતારીને ફરીથી વિજય મેળવે છે, તો મમતા બેનર્જીનું નેતૃત્વ ફરી એકવાર મજબૂત સાબિત થશે.
લોકશાહીમાં સંસદ એ માત્ર કાયદા બનાવવા માટેનું સ્થળ નથી, પરંતુ તે જનતાના અવાજને કેન્દ્ર સરકાર સુધી પહોંચાડવાનું માધ્યમ છે. આ ત્રણ બેઠકો પર જે પણ ઉમેદવાર આવશે, તેમની પાસે રાજ્યના હિતોનું રક્ષણ કરવાની મોટી જવાબદારી હશે. ખાસ કરીને જ્યારે રાજ્ય સરકાર અને કેન્દ્ર સરકાર વચ્ચે તણાવ હોય, ત્યારે રાજ્યસભાના સાંસદોની ભૂમિકા ખૂબ જ મહત્વની બની જાય છે.
આજે પશ્ચિમ બંગાળનું રાજકારણ એક મહત્વના વળાંક પર છે. મમતા બેનર્જીની TMC સામે હવે એક સાથે અનેક મોરચે લડાઈ છે. પોતાના જ પક્ષના નેતાઓનો અસંતોષ, વિરોધ પક્ષોનો આક્રમક અભિગમ અને રાજ્યની જનતાની અપેક્ષાઓ—આ બધા વચ્ચે 24 જુલાઈની ચૂંટણી એક અત્યંત મહત્વની કડી સાબિત થશે.
રાજનીતિમાં શબ્દો અને નિર્ણયો હંમેશા ગૂંજતા રહે છે. રાજીનામું આપનાર સાંસદોના આરોપો સાચા છે કે પક્ષની રણનીતિ, તેનો નિર્ણય તો સમય જ કરશે. પરંતુ એક વાત ચોક્કસ છે કે આ ઘટનાક્રમ બાદ બંગાળના રાજકીય માહોલમાં ગરમાવો વધી ગયો છે અને દરેકની નજર હવે તૃણમૂલ કોંગ્રેસના આગામી પગલાં પર છે.
