વિશ્વ બેંકનો મોટો ખુલાસો: ભારતના આ 5 રાજ્યો હવે ગરીબ નથી રહ્યા, માથાદીઠ આવકમાં તોડ્યા રેકોર્ડ!
ભારતીય અર્થતંત્ર માટે તાજેતરમાં એક મહત્વપૂર્ણ અને ગર્વ લેવા જેવા સમાચાર સામે આવ્યા છે. મનીકંટ્રોલ (Moneycontrol) ના એક અહેવાલ અનુસાર, ભારતના પાંચ રાજ્યોએ માથાદીઠ આવક (Per Capita Income) ની દ્રષ્ટિએ વિશ્વ બેંક (World Bank) ના ‘અપર-મિડલ ઇન્કમ’ એટલે કે ઉચ્ચ-મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોના સ્તરને પાર કરી લીધો છે. જોકે, એક દેશ તરીકે ભારત હજુ પણ એકંદર ધોરણે ‘લોઅર-મિડલ ઇન્કમ’ (નીચલી-મધ્યમ આવક) ની શ્રેણીમાં આવે છે, પરંતુ આ પાંચ રાજ્યોની સિદ્ધિ દર્શાવે છે કે પ્રાદેશિક સ્તરે ભારત કેટલી ઝડપથી આર્થિક પ્રગતિ કરી રહ્યું છે.
વિશ્વ બેંકનું વર્ગીકરણ અને ભારતની સ્થિતિ
વિશ્વ બેંક દુનિયાભરના દેશોને તેમની માથાદીઠ આવકના આધારે અલગ-અલગ કેટેગરીમાં વહેંચે છે. આ વર્ગીકરણ મુજબ:
-
જે દેશોની માથાદીઠ આવક $1,175 થી ઓછી છે, તેમને ‘ઓછી આવક ધરાવતા દેશો’ (Low-income) ગણવામાં આવે છે.
-
જે દેશોની આવક $1,175 થી $4,635 ની વચ્ચે છે, તેઓ ‘લોઅર-મિડલ ઇન્કમ’ (Lower-middle-income) શ્રેણીમાં આવે છે.
-
$4,636 થી $14,375 સુધીની માથાદીઠ આવક ધરાવતા દેશો ‘અપર-મિડલ ઇન્કમ’ (Upper-middle-income) માં સ્થાન મેળવે છે.
-
જ્યારે $14,375 થી વધુ આવક ધરાવતા દેશો ‘હાઈ-ઇન્કમ’ એટલે કે ઉચ્ચ આવક ધરાવતા સમૃદ્ધ અર્થતંત્રો તરીકે ઓળખાય છે.
આ માપદંડો મુજબ, ભારત એક રાષ્ટ્ર તરીકે હજુ પણ લોઅર-મિડલ શ્રેણીમાં છે, પરંતુ ભારતના પાંચ અગ્રણી રાજ્યોએ $4,635 ના આંકડાને વટાવીને નવો ઈતિહાસ રચ્યો છે.
દિલ્હી સૌથી આગળ: ટોચના 5 રાજ્યોની યાદી
આ યાદીમાં દેશની રાજધાની દિલ્હી સૌથી મોખરે છે. દિલ્હીમાં વસતા લોકોની સરેરાશ આર્થિક સ્થિતિ અન્ય રાજ્યો કરતા ઘણી સારી છે. ચાલો જોઈએ આ પાંચ રાજ્યોની માથાદીઠ આવકના આંકડા શું કહે છે:
1. દિલ્હી (Delhi)
યાદીમાં સૌથી ટોચ પર રહેલા દિલ્હીની માથાદીઠ આવક $6,217 નોંધાઈ છે. આ આંકડો વિશ્વ બેંકના અપર-મિડલ ઇન્કમ બેન્ચમાર્ક કરતાં ઘણો વધારે છે અને તે દિલ્હીના મજબૂત સર્વિસ સેક્ટર અને વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓને આભારી છે.
2. કર્ણાટક (Karnataka)
આઈટી હબ તરીકે જાણીતું કર્ણાટક આ યાદીમાં બીજા ક્રમે છે. બેંગલુરુ જેવા વૈશ્વિક ટેકનોલોજી કેન્દ્રના કારણે કર્ણાટકની માથાદીઠ આવક $5,579 પર પહોંચી ગઈ છે.
3. તેલંગાણા (Telangana)
દક્ષિણ ભારતનું બીજું એક ઝડપથી વિકસતું રાજ્ય તેલંગાણા આ યાદીમાં ત્રીજા સ્થાને છે. ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને ટેકનોલોજી ક્ષેત્રે મેળવેલી પ્રગતિના જોરે તેલંગાણાની માથાદીઠ આવક $5,407 થઈ છે.
4. તમિલનાડુ (Tamil Nadu)
ઉદ્યોગો અને ઉત્પાદન ક્ષેત્રે (Manufacturing) અગ્રેસર તમિલનાડુ $5,329 ની માથાદીઠ આવક સાથે ચોથા ક્રમે છે. તમિલનાડુનું મજબૂત ઔદ્યોગિક માળખું તેના વિકાસની કરોડરજ્જુ રહ્યું છે.
5. ગુજરાત (Gujarat)
વેપાર અને ઉદ્યોગ સાહસિકતા માટે જાણીતું આપણું ગુજરાત આ યાદીમાં પાંચમા ક્રમે સ્થાન મેળવવામાં સફળ રહ્યું છે. ગુજરાતની માથાદીઠ આવક $4,734 નોંધાઈ છે, જે વિશ્વ બેંકના અપર-મિડલ ઇન્કમ વહેંચણીના લઘુત્તમ સ્તર કરતાં વધુ છે.
સાવ નજીકથી ચૂકી ગયેલા ત્રણ મોટા રાજ્યો
અહેવાલમાં એ બાબત પણ સામે આવી છે કે ભારતના અન્ય ત્રણ મોટા રાજ્યો આ યાદીમાં સામેલ થતાં થતાં રહી ગયા છે. તેઓ અપર-મિડલ ઇન્કમ સ્તરની સાવ નજીક પહોંચી ગયા છે અને આગામી સમયમાં ગમે ત્યારે આ લિસ્ટમાં સ્થાન મેળવી શકે છે:
-
મહારાષ્ટ્ર: દેશનું આર્થિક પાટનગર ગણાતું મહારાષ્ટ્ર આ લક્ષ્યાંકથી માત્ર $8 જેટલું જ દુર રહી ગયું. મહારાષ્ટ્રની માથાદીઠ આવક $4,628 નોંધાઈ છે.
-
હરિયાણા: કૃષિ અને દિલ્હીને અડીને આવેલા ગુરુગ્રામ (ગુડગાંવ) જેવા કોર્પોરેટ હબના કારણે હરિયાણાની માથાદીઠ આવક $4,627 રહી, જે બેન્ચમાર્કથી માત્ર $9 ઓછી છે.
-
કેરળ: શિક્ષણ અને વિદેશથી આવતા નાણાં (Remittances) ના કારણે મજબૂત અર્થતંત્ર ધરાવતું કેરળ $26 ના નજીવા અંતરથી ચૂકી ગયું. કેરળની માથાદીઠ આવક $4,610 નોંધાઈ છે.
પ્રાદેશિક અસમાનતા: સિક્કાની બીજી બાજુ
જ્યાં એક તરફ ભારતના કેટલાક રાજ્યો વૈશ્વિક સ્તરે સમૃદ્ધ દેશોની હરોળમાં ઊભા રહી રહ્યા છે, ત્યાં બીજી તરફ દેશના કેટલાક રાજ્યો હજુ પણ આર્થિક પછાતપણાનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ અહેવાલ ભારતની આંતરિક પ્રાદેશિક અસમાનતાના ચિંતાજનક ચિત્રને પણ રજૂ કરે છે.
બિહાર હજુ પણ ભારતનું સૌથી ગરીબ રાજ્ય બનેલું છે, જ્યાં માથાદીઠ આવક માત્ર $984 છે. આ આંકડો વિશ્વ બેંકના લો-ઇન્કમ (ઓછી આવક) ના માપદંડ $1,175 કરતાં પણ ઓછો છે. બિહાર પછી ઉત્તર પ્રદેશ ($1,403) અને ઝારખંડ ($1,470) નો નંબર આવે છે. ચિંતાની વાત એ છે કે બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ અને ઝારખંડની માથાદીઠ આવક આપણા પાડોશી દેશ નેપાળ અને આફ્રિકાના સબ-સહારન વિસ્તારના કેટલાક ગરીબ દેશો કરતાં પણ નીચે છે.
