રક્ષા ક્ષેત્રે ભારતનો ‘વૈશ્વિક ઉદય’: હથિયારોના આયાતકારથી સપ્લાયર બનવા સુધીનો રોમાંચક પ્રવાસ
એક સમય હતો જ્યારે ભારત પોતાની સંરક્ષણ જરૂરિયાતો માટે વિશ્વના અન્ય દેશો પર નિર્ભર રહેતું હતું. વર્ષો સુધી આપણે હથિયારોના સૌથી મોટા આયાતકાર દેશ તરીકે ઓળખાતા હતા. પરંતુ છેલ્લા એક દાયકામાં સ્થિતિમાં ધરખમ ફેરફાર આવ્યો છે. આજે ભારત માત્ર પોતાની સુરક્ષા માટે જ નહીં, પરંતુ મિત્ર દેશોને સુરક્ષિત રાખવા માટે પણ સજ્જ છે. ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ના સંકલ્પ સાથે આગળ વધી રહેલું ભારત આજે દુનિયાના સંરક્ષણ નકશા પર એક નવો ‘ડિફેન્સ કિંગ’ બનીને ઉભરી રહ્યું છે.
હથિયારોની દુનિયામાં ભારતનો દબદબો
બ્રહ્મોસ, અસ્ત્ર, આકાશ અને આકાશતીર જેવા અત્યાધુનિક સ્વદેશી સંરક્ષણ પ્રણાલીઓએ વિશ્વનું ધ્યાન પોતાની તરફ ખેંચ્યું છે. ફિલિપાઈન્સ, ઈન્ડોનેશિયા, વિયેતનામ અને અન્ય ઘણા દેશો હવે રશિયા કે પશ્ચિમી દેશોને બદલે ભારત તરફ આશાભરી નજરે જોઈ રહ્યા છે. આ બદલાવ પાછળનું મુખ્ય કારણ છે—ભારતીય હથિયારોની ગુણવત્તા, ઓછી કિંમત અને તેની અતૂટ વિશ્વસનીયતા.
બ્રહ્મોસ: દુનિયાની સૌથી ઝડપી સુપરસોનિક મિસાઈલ
બ્રહ્મોસ મિસાઈલ વિશે વાત કરીએ ત્યારે ગર્વ થાય છે. ભારત અને રશિયાની સંયુક્ત ભાગીદારીમાં વિકસિત આ મિસાઈલ આજે દુનિયાની સૌથી ઝડપી સુપરસોનિક ક્રૂઝ મિસાઈલ છે. તેની ખાસિયત એ છે કે તે જમીન, આકાશ અને સમુદ્ર—ત્રણેય જગ્યાએથી લોન્ચ કરી શકાય છે.
ફિલિપાઈન્સે બ્રહ્મોસ ખરીદીને ઈતિહાસ રચ્યો હતો. આજે વિયેતનામ અને ઈન્ડોનેશિયા જેવા દેશો પણ આ મિસાઈલ મેળવવા માટે ઉત્સુક છે. વિયેતનામ સાથેનો આશરે 700 મિલિયન ડોલરનો સોદો ભારતની વધતી જતી રાજદ્વારી તાકાત દર્શાવે છે. હવે તો સાઉદી અરેબિયા, બ્રાઝીલ અને ચિલી જેવા દેશો પણ બ્રહ્મોસની ક્ષમતાઓને નજીકથી જોઈ રહ્યા છે.
અસ્ત્ર: આકાશમાં ભારતની શક્તિનું પ્રદર્શન
અસ્ત્ર એ ભારતની સ્વદેશી ‘એર-ટુ-એર’ મિસાઈલ છે, જેને DRDO દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે. તે એવી મિસાઈલ છે જે દુશ્મનને જોઈ શકાય તેના પહેલા જ તેને નષ્ટ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. સુખોઈ-30 MKI જેવા લડાયક વિમાનો પર તેના સફળ પરીક્ષણોએ તેને વિશ્વભરના એરફોર્સ માટે આકર્ષણનું કેન્દ્ર બનાવ્યું છે. ઈન્ડોનેશિયાનો આ મિસાઈલ ખરીદવાનો નિર્ણય એ સાબિત કરે છે કે ભારતની ટેકનોલોજી હવે વૈશ્વિક સ્તરે સ્વીકૃત છે.
આકાશ: હવાઈ સુરક્ષાનો મજબૂત કિલ્લો
‘આકાશ’ મિસાઈલ સિસ્ટમ ભારતની સરહદોનું રક્ષણ કરવા માટે ખૂબ મહત્વની છે. તે 25 કિમીના ઘેરાવામાં દુશ્મનના ડ્રોન, હેલિકોપ્ટર કે વિમાનોને ગણતરીની સેકન્ડોમાં તોડી પાડવામાં સક્ષમ છે. આર્મેનિયાએ પહેલેથી જ આ સિસ્ટમ ખરીદી લીધી છે, અને ફિલિપાઈન્સ સહિતના અનેક દેશો તેની સાથે સોદાબાજી કરી રહ્યા છે. તેની સૌથી મોટી ખાસિયત છે તેની ‘મોબિલિટી’—એટલે કે તેને ગમે તે જગ્યાએ સરળતાથી તૈનાત કરી શકાય છે.
આકાશતીર: આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સનો કમાલ
ભારત ઈલેક્ટ્રોનિક્સ લિમિટેડ (BEL) દ્વારા વિકસિત ‘આકાશતીર’ એ માત્ર એક સિસ્ટમ નથી, પણ ભારતની ટેકનિકલ કુશળતાનું પ્રતીક છે. આ એક AI-આધારિત કમાન્ડ અને કંટ્રોલ સિસ્ટમ છે. તે અલગ-અલગ રડાર અને વેપન સિસ્ટમને જોડીને એક મજબૂત ડિફેન્સ નેટવર્ક બનાવે છે. આજના સમયમાં જ્યારે ડ્રોન હુમલાઓનું જોખમ વધી રહ્યું છે, ત્યારે આકાશતીર જેવી સિસ્ટમ ખૂબ જ કારગત સાબિત થઈ રહી છે. યુએઈ (UAE) સહિતના ઘણા દેશોએ તેમાં ઊંડો રસ દાખવ્યો છે.
શા માટે દુનિયા ભારતીય હથિયારો પસંદ કરી રહી છે?
આ પ્રશ્નનો જવાબ ખૂબ જ સરળ છે. જ્યારે તમે કોઈ વસ્તુ ખરીદો છો, ત્યારે તમે તેના પ્રદર્શન, કિંમત અને તેના પછી મળતી સુવિધાઓ જુઓ છો. ભારત આ ત્રણેય બાબતોમાં અગ્રેસર છે:
ખર્ચમાં ઘટાડો: ભારતીય સિસ્ટમ્સ પશ્ચિમી દેશોના હથિયારો કરતા સસ્તી છે.
ઓછો નિભાવ ખર્ચ: ભારતીય હથિયારો જાળવવામાં સરળ છે, જેના કારણે અન્ય દેશોનું નાણાકીય ભારણ ઘટે છે.
રાજદ્વારી મૈત્રી: ભારત કોઈ પણ દેશ પર લાદવામાં આવતી શરતો વિના મિત્રતાના આધારે હથિયારોની નિકાસ કરે છે.
આધુનિક ટેકનોલોજી: ભારત આજે AI અને અત્યાધુનિક રડાર ટેકનોલોજીમાં વિશ્વના ટોચના દેશોની હરોળમાં છે.
ભારતનો આગામી મુકામ: વૈશ્વિક ડિફેન્સ હબ
સરકારના ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાનને કારણે દેશમાં રક્ષા ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ક્રાંતિ આવી છે. ખાનગી કંપનીઓ પણ હવે DRDO સાથે મળીને હથિયારો બનાવી રહી છે. આ સહયોગ ભારતને માત્ર સેલ્ફ-રિલાયન્ટ જ નહીં, પણ એક ગ્લોબલ પાવર બનાવવાની દિશામાં આગળ ધપાવી રહ્યો છે.
આગામી વર્ષોમાં ભારતનો રક્ષા નિકાસનો આંકડો અબજો ડોલર સુધી પહોંચશે તે નિશ્ચિત છે. આ માત્ર આર્થિક ફાયદો નથી, પરંતુ દુનિયાના નકશા પર ભારતનો વધતો જતો પ્રભાવ છે. આપણે એવા સમયમાં છીએ જ્યાં ભારતનું હથિયાર માત્ર લોખંડ કે ટેકનોલોજી નથી, તે ભારતના વધતા સામર્થ્યનો અવાજ છે.
ભારત હવે રક્ષણનો આશાસ્પદ સુરક્ષિત સ્તંભ બની રહ્યું છે. જે રીતે આજે ભારતીય ડિફેન્સ સિસ્ટમ્સની માગ વધી રહી છે, તે જોતા એ સ્પષ્ટ છે કે ભારત આવનારા સમયમાં વૈશ્વિક સંરક્ષણ બજારનો ‘કિંગ’ બનવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
