પુરુષોમાં હાર્ટ એટેકનું જોખમ સ્ત્રીઓ કરતાં કેમ વધુ હોય છે? જાણો ડોક્ટર્સનો અભિપ્રાય અને બચવાના ઉપાયો
આજની આધુનિક અને ભાગદોડ ભરેલી જિંદગીમાં સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત સમસ્યાઓ ઝડપથી વધી રહી છે, જેમાં હૃદયરોગ સૌથી મોટો પડકાર બનીને ઉભરી આવ્યો છે. એક સમય હતો જ્યારે હાર્ટ એટેકને માત્ર મોટી ઉંમરના લોકોની બીમારી માનવામાં આવતી હતી. પરંતુ આજકાલ 25 થી 40 વર્ષના યુવાનો પણ તેનો ભોગ બની રહ્યા છે, જે ખરેખર ચિંતાજનક બાબત છે. તબીબી સંશોધનો અને હોસ્પિટલોના આંકડા દર્શાવે છે કે સ્ત્રીઓની સરખામણીમાં પુરુષોમાં હાર્ટ એટેક આવવાની શક્યતા ઘણી વધારે હોય છે.
આખરે એવા કયા કારણો છે જે પુરુષોના હૃદયને વધુ નબળું પાડી રહ્યા છે? આ પાછળ કયા જૈવિક અને જીવનશૈલી સંબંધિત પરિબળો જવાબદાર છે? ચાલો આ વિષય પર વિગતવાર ચર્ચા કરીએ અને જાણીએ કે ડોક્ટરો આ અંગે શું સલાહ આપે છે.
૧. હોર્મોનલ તફાવત: કુદરતી સુરક્ષા કવચ
ડોકટરોના મતે, પુરુષો અને સ્ત્રીઓ વચ્ચે હાર્ટ એટેકના જોખમમાં મોટો તફાવત હોવાનું મુખ્ય કારણ હોર્મોન્સ છે. કુદરતે સ્ત્રીઓને એક ખાસ સુરક્ષા કવચ આપ્યું છે જેને એસ્ટ્રોજન (Estrogen) હોર્મોન કહેવામાં આવે છે.
એસ્ટ્રોજનની ભૂમિકા: આ હોર્મોન સ્ત્રીઓના શરીરમાં નસોની લવચીકતા જાળવી રાખે છે અને લોહીના ભ્રમણને સરળ બનાવે છે. તે શરીરમાં ‘ખરાબ’ કોલેસ્ટ્રોલ (LDL) ને ઘટાડવામાં અને ‘સારા’ કોલેસ્ટ્રોલ (HDL) ને વધારવામાં મદદ કરે છે.
પુરુષો પાસે આ સુરક્ષા નથી: પુરુષોના શરીરમાં આ હોર્મોન હોતું નથી, જેના કારણે નાની ઉંમરે પણ તેમની ધમનીઓમાં બ્લોકેજ થવાનું જોખમ વધી જાય છે. જો કે, મેનોપોઝ (માસિક ધર્મ બંધ થવો) પછી સ્ત્રીઓમાં પણ આ હોર્મોન ઓછું થઈ જાય છે અને ત્યારબાદ તેમનું જોખમ પુરુષો જેટલું જ થઈ જાય છે.
૨. માનસિક તણાવ અને જવાબદારીઓનો બોજ
આજના સમયમાં ક્રોનિક સ્ટ્રેસ એટલે કે લાંબા સમયનો તણાવ હૃદયનો સૌથી મોટો દુશ્મન બની ગયો છે. પુરુષો સામાન્ય રીતે ઘરની આર્થિક જવાબદારીઓ, નોકરી કે વ્યવસાયની સ્પર્ધા, કરિયરનું દબાણ અને કૌટુંબિક ચિંતાઓથી વધુ ઘેરાયેલા રહે છે.
સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે પુરુષો ઘણીવાર પોતાનો તણાવ કોઈની સાથે શેર કરી શકતા નથી અને અંદર જ મૂંઝાતા રહે છે. જ્યારે શરીર સતત તણાવમાં રહે છે, ત્યારે કોર્ટિસોલ અને એડ્રેનાલિન જેવા સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ મુક્ત થાય છે. આ હોર્મોન્સ બ્લડ પ્રેશર વધારે છે અને હૃદયના ધબકારા અનિયમિત કરે છે, જે લાંબે ગાળે હાર્ટ એટેકનું કારણ બને છે.
૩. વ્યસન અને બિનઆરોગ્યપ્રદ આદતો
આપણા સમાજમાં સ્ત્રીઓની સરખામણીએ પુરુષોમાં ધૂમ્રપાન (સિગારેટ, બીડી), ગુટખા અને દારૂનું સેવન કરવાનું પ્રમાણ ઘણું વધારે જોવા મળે છે.
ધૂમ્રપાનની અસર: સિગારેટમાં રહેલું નિકોટિન અને અન્ય ઝેરી તત્વો રક્તવાહિનીઓને સાંકડી અને કડક બનાવે છે. આનાથી લોહી ગંઠાઈ જવાની (Blood Clotting) પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે.
દારૂનું સેવન: વધુ પડતો આલ્કોહોલ સીધી રીતે હૃદયના સ્નાયુઓને નબળા પાડે છે અને હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા નોતરે છે. આ વ્યસનો હૃદયરોગના જોખમને બમણું કરી દે છે.
૪. ખરાબ ખાનપાન અને બેઠાડું જીવનશૈલી
આજની પેઢીમાં બહારનું ખાવાનું ચલણ ખૂબ વધી ગયું છે. પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, ફાસ્ટ ફૂડ, તળેલી વસ્તુઓ, ચીઝ, માખણ અને વધુ પડતી ખાંડ-મીઠા વાળો આહાર પુરુષોની દિનચર્યાનો ભાગ બની ગયો છે. ઓફિસમાં કલાકો સુધી એક જ જગ્યાએ બેસીને કામ કરવું અને કોઈપણ પ્રકારની શારીરિક પ્રવૃત્તિ કે કસરત ન કરવી એ જોખમમાં વધારો કરે છે. આ ખરાબ લાઈફસ્ટાઈલના કારણે પુરુષોમાં પેટની આસપાસ ચરબી જમા થાય છે (સ્થૂળતા), જે સીધી હૃદયની બીમારીઓ સાથે જોડાયેલી છે.
૫. સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે બેદરકારી અને નિયમિત ચેકઅપનો અભાવ
ડોક્ટર્સ એક મહત્વની બાબત એ નોંધે છે કે પુરુષો પોતાના સ્વાસ્થ્ય પ્રત્યે ખૂબ જ બેદરકાર હોય છે. તેઓ શરીરમાં થતા નાના-મોટા ફેરફારો અથવા સામાન્ય દુખાવાને અવગણે છે. હાઈ બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ અને હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ જેવા રોગોને ‘સાયલન્ટ કિલર’ કહેવામાં આવે છે કારણ કે શરૂઆતમાં તેના કોઈ લક્ષણો દેખાતા નથી. પુરુષો સમયસર હેલ્થ ચેકઅપ કરાવતા નથી, જેથી જ્યારે નસો ૭૦-૮૦% બ્લોક થઈ જાય ત્યારે જ સીધો હાર્ટ એટેક આવે છે.
હૃદયને મજબૂત અને સુરક્ષિત રાખવાના સોનેરી ઉપાયો
- નિયમિત હેલ્થ સ્ક્રીનિંગ: ૩૦ વર્ષની ઉંમર પછી વર્ષમાં એકવાર લિપિડ પ્રોફાઇલ (કોલેસ્ટ્રોલ), બ્લડ શુગર અને બ્લડ પ્રેશરની તપાસ ચોક્કસ કરાવો.
- વ્યસનોને કહો અલવિદા: હૃદયને બચાવવા માટે ધૂમ્રપાન અને દારૂના સેવનનો સંપૂર્ણ ત્યાગ કરવો એ જ એકમાત્ર આખરી વિકલ્પ છે.
- રોજિંદી કસરત: અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછા ૫ દિવસ ૩૦ મિનિટ માટે ઝડપથી ચાલવું (Brisk Walk), સાયકલિંગ, સ્વિમિંગ કે યોગા અવશ્ય કરો.
- આહારમાં સુધારો: ભોજનમાં લીલા પાંદડાવાળા શાકભાજી, તાજા ફળો, કઠોળ, ઓટ્સ અને આખા અનાજનો સમાવેશ કરો. તેલ, ઘી અને મેંદાથી બનેલી વસ્તુઓનો વપરાશ નહિવત કરો.
- માનસિક શાંતિ: તણાવ મુક્ત રહેવા માટે ધ્યાન (Meditation) કરો, સંગીત સાંભળો, પરિવાર સાથે ગુણવત્તાયુક્ત સમય વિતાવો અને ૭ થી ૮ કલાકની ગાઢ ઊંઘ લો.
