Truecaller એ ટ્રેઈ (TRAI) પર લગાવ્યો ગંભીર આરોપ: “નવા નિયમોથી સ્કેમર્સ અને ઠગોને થશે મોટો ફાયદો!”
ભારતમાં સ્પામ કોલ્સ અને કસ્ટમર કેર કોલ્સને લઈને લાંબા સમયથી ચાલી રહેલી ખેંચતાણ હવે એક નવા વળાંક પર પહોંચી ગઈ છે. દેશની ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (TRAI) એ ગુરુવારે ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલય (MeitY) ને એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પત્ર લખ્યો છે. આ પત્રમાં ટ્રેઈએ Truecaller જેવી કોલ મેનેજમેન્ટ એપ્સને નિયંત્રિત કરવા અને તેના પર દેખરેખ રાખવા માટેની કાનૂની સત્તાઓ માંગી છે. ટ્રેઈનો હેતુ એ છે કે વિવિધ સરકારી, બેંકિંગ અને માન્ય બિઝનેસ સંસ્થાઓના સત્તાવાર કોલ્સ, જે સામાન્ય રીતે 140 અને 1600 સીરીઝથી શરૂ થાય છે, તેને આ એપ્સ દ્વારા ખોટી રીતે સ્પામ (Spam) તરીકે બ્લોક કરવામાં ન આવે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આઈટી મંત્રાલય હાલમાં ટેલિકોમ વિભાગ (DoT) સાથે ટ્રેઈના આ પ્રસ્તાવ પર ગંભીરતાથી ચર્ચા કરી રહ્યું છે. ટ્રેઈએ આઈટી એક્ટ હેઠળ આ ખાસ નંબર સીરીઝને “અધિકૃત એજન્સી” (Authorised Agency) નો દરજ્જો આપવા માટે મંત્રાલયનો સંપર્ક કર્યો છે. જો સરકાર આ પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી દેશે, તો કોલ આઈડી અને સ્પામ પ્રોટેક્શન આપતી થર્ડ-પાર્ટી એપ્સ પર સરકાર અને રેગ્યુલેટરની પકડ મજબૂત કરવા તરફનું આ પહેલું અને મોટું પગલું સાબિત થશે.
વિવાદનું મુખ્ય કારણ: ૧૪૦ અને ૧૬૦૦ સીરીઝના નંબરો શું છે?
આ સમગ્ર વિવાદની પાછળ ટેલિકોમ કોમ્યુનિકેશનમાં વપરાતી બે વિશિષ્ટ નંબર સીરીઝ જવાબદાર છે. સરકારે અને ટ્રેઈએ વ્યાપારી અને સત્તાવાર હેતુઓ માટે અલગ-અલગ નંબર શ્રેણી નક્કી કરી છે:
-
140 સીરીઝ: આ સીરીઝ મુખ્યત્વે ટેલીમાર્કેટીંગ, પ્રમોશન અને કાયદેસરની બિઝનેસ જાહેરાતો માટે ફાળવવામાં આવી છે.
-
1600 સીરીઝ: આ સીરીઝ ખાસ કરીને બેંકો, નાણાકીય સંસ્થાઓ અને વીમા કંપનીઓ માટે સુરક્ષિત રાખવામાં આવી છે, જેથી ગ્રાહકોને ફ્રોડ કોલ અને અસલી બેંક કોલ વચ્ચેનો તફાવત ખબર પડી શકે.
બુધવારે જ ટ્રેઈએ એક કડક નિર્દેશ જારી કરીને Truecaller જેવી એપ્સને આદેશ આપ્યો હતો કે તેઓ 140 અને 1600 સીરીઝ પરથી આવતા કોલ્સ પર ‘સ્પામ વોર્નિંગ’ (Spam Warning) અથવા લાલ રંગનું નિશાન બતાવવાનું તાત્કાલિક બંધ કરે. ટ્રેઈનું માનવું છે કે આ નંબરો કાયદેસરના વ્યાપારી ઉપયોગ માટે છે, અને જ્યારે એપ્સ તેને સ્પામ તરીકે દર્શાવે છે, ત્યારે ગ્રાહકો મહત્વપૂર્ણ બેંકિંગ એલર્ટ કે જરૂરી બિઝનેસ કોલ્સ પણ ઉઠાવતા નથી.
Truecaller નો વળતો પ્રહાર: “ટ્રેઈના નિયમોથી સ્કેમર્સને ફાયદો થશે”
ટ્રેઈના આ કડક વલણ સામે Truecaller એ પણ આક્રમક વલણ અપનાવ્યું છે અને દેશમાં વધી રહેલા સ્પામ કોલ્સ માટે સીધેસીધું ટ્રેઈને જ જવાબદાર ઠેરવ્યું છે. ટ્રુકોલરે આક્ષેપ કર્યો છે કે રેગ્યુલેટરનો આ નવો આદેશ ગ્રાહકોના વિશ્વાસને સંપૂર્ણપણે તોડી નાખશે અને આનાથી આખરે ઓનલાઈન છેતરપિંડી કરનારા સ્કેમર્સ (Scammers) ને જ મોટો ફાયદો થશે.
Truecaller ના ચીફ એક્ઝિક્યુટિવ ઓફિસર (Rishit Jhunjhunwala) એ આ બાબતે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે, તેમની કંપનીએ હાલ પૂરતા ટ્રેઈના નિર્દેશો સ્વીકારી લીધા છે અને નિર્ધારિત સત્તાવાર નંબર સીરીઝને વ્હાઇટલિસ્ટ (Whitelisting – એટલે કે સ્પામ લિસ્ટમાંથી હટાવવાની પ્રક્રિયા) કરવાનું શરૂ પણ કરી દીધું છે. જો કે, તેમણે એવો સવાલ પણ ઉઠાવ્યો હતો કે શું ટેલિકોમ રેગ્યુલેટર પાસે આવી થર્ડ-પાર્ટી એપ્સને આ પ્રકારની સૂચનાઓ આપવાની કાનૂની સત્તા છે ખરી?
ઋષિત ઝુનઝુનવાલાએ ચિંતા વ્યક્ત કરતા સોશિયલ મીડિયા પર લખ્યું કે, ટ્રેઈના આ નવા નિયમને કારણે આ બંને સીરીઝ (140 અને 1600) માંથી આવતા ૫.૧ કરોડથી વધુ કોલ્સ દરરોજ લોકો દ્વારા ઉપાડવામાં આવતા નથી. તેમણે ઉમેર્યું કે, ટ્રુકોલરને કાનૂની રીતે એવું ફરમાન કરવામાં આવ્યું છે કે અમે અમારા યુઝર્સને એ ન જણાવી શકીએ કે આ કોલ્સ સ્પામ અથવા પ્રમોશનલ છે, જે ગ્રાહકોની સુરક્ષા સાથે સમાધાન કરવા જેવું છે.
ચોંકાવનારા આંકડા: યુઝર્સ જાતે જ કરી રહ્યા છે નંબરો બ્લોક
ટ્રુકોલર દ્વારા શેર કરવામાં આવેલા સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, ભલે ટ્રેઈ આ નંબરોને કાયદેસર ગણાવતી હોય, પરંતુ ભારતીય યુઝર્સ આ નંબરોથી ભારે પરેશાન છે. ડેટા દર્શાવે છે કે:
-
યુઝર્સે અત્યાર સુધીમાં 140 અને 1600 સીરીઝના ૭.૪ કરોડથી વધુ કોલ્સને મેન્યુઅલી (પોતાની જાતે) બ્લોક કર્યા છે.
-
દૈનિક ધોરણે (રોજિંદા ધોરણે), ભારતીય યુઝર્સ 140 સીરીઝના અંદાજે ૪ લાખ કોલ્સ બ્લોક કરે છે.
-
જ્યારે બેંકિંગ ક્ષેત્ર માટેની 1600 સીરીઝના પણ અંદાજે ૧.૨૫ લાખ કોલ્સ રોજ યુઝર્સ દ્વારા બ્લોક કરવામાં આવે છે.
આ આંકડા સ્પષ્ટ કરે છે કે ભલે બેંકો કે માર્કેટિંગ કંપનીઓ આ નંબરોનો કાયદેસર ઉપયોગ કરતી હોય, પણ સામાન્ય જનતા માટે આ સતત આવતા કોલ્સ એક માથાનો દુખાવો બની ગયા છે. યુઝર્સ પોતાની સુરક્ષા અને શાંતિ માટે આ નંબરોને બ્લેકલિસ્ટમાં નાખી રહ્યા છે.
આગામી સમયમાં શું બદલાશે? ગ્રાહકો પર આની અસર
જો આઈટી મંત્રાલય (MeitY) ટ્રેઈની આ માંગણી સ્વીકારી લે છે અને આઈટી એક્ટ હેઠળ Truecaller ને રેગ્યુલેટ કરવાની સત્તા આપી દે છે, તો ડિજિટલ કોમ્યુનિકેશનમાં બહુ મોટો બદલાવ આવશે.
૧. સ્પામ ફિલ્ટર નબળા પડી શકે: જો ટ્રુકોલર ઓફિશિયલ નંબરો પર સ્પામ ટેગ નહીં લગાવી શકે, તો યુઝર્સના ફોન પર સતત લોન, ક્રેડિટ કાર્ડ અને ઇન્શ્યોરન્સ માટેના કોલ્સ આવતા રહેશે અને યુઝર ઓળખી નહીં શકે કે આ ખરેખર જરૂરી કોલ છે કે માર્કેટિંગનો.
૨. ડેટા સેફ્ટી અને નિયમન: Truecaller જેવી વિદેશી મૂળની કંપનીઓ ભારતના કરોડો નાગરિકોનો ડેટા પ્રોસેસ કરે છે. સરકારી નિયંત્રણ આવવાથી ડેટા સિક્યોરિટીના નિયમો વધુ કડક બનશે.
૩. સ્કેમર્સ માટે નવો રસ્તો: સ્કેમર્સ ઘણીવાર સત્તાવાર નંબરો જેવા દેખાતા ફેક નંબરો (Spoofing) નો ઉપયોગ કરીને લોકોને છેતરે છે. જો ઓરિજિનલ સીરીઝ પરથી વોર્નિંગ હટી જશે, તો નકલી અને અસલી વચ્ચેનો તફાવત પારખવો સામાન્ય માણસ માટે અઘરો બની જશે.
હવે આખો બોલ આઈટી મંત્રાલય અને ટેલિકોમ વિભાગના કોર્ટમાં છે. આગામી દિવસોમાં સરકાર આ બંને પક્ષોની દલીલો સાંભળીને શું વચગાળાનો રસ્તો કાઢે છે, તેના પર દેશના કરોડો સ્માર્ટફોન યુઝર્સની સુરક્ષા અને સુવિધાનો આધાર રહેશે.
