તમારા બેન્ક ખાતા પર ખતરો? ૨૭ વર્ષ જૂની સિસ્ટમ તોડી નાખે છે આ ઘાતક AI, નિર્મલા સીતારમણે લીધો મોટો નિર્ણય!
ભારતીય બેન્કિંગ અને નાણાકીય ક્ષેત્રને ટેક્નોલોજીના સંભવિત જોખમોથી સુરક્ષિત રાખવા માટે કેન્દ્ર સરકાર આગામી સોમવાર, ૧૩ જુલાઈના રોજ એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ હાઈ-લેવલ બેઠક યોજવા જઈ રહી છે. કેન્દ્રીય નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણની અધ્યક્ષતામાં યોજાનારી આ બેઠકમાં દેશની તમામ જાહેર ક્ષેત્રની બેન્કો (PSBs) અને પ્રમુખ નાણાકીય સંસ્થાઓના વડાઓ હાજર રહેશે. આ બેઠકમાં પશ્ચિમ એશિયાના સંકટ (West Asia crisis) ની ભારતીય અર્થતંત્ર પર અસરોની સમીક્ષા કરવાની સાથે-સાથે સૌથી મોટો મુદ્દો આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, ખાસ કરીને ‘Mythos AI’ ના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ઉભા થયેલા સુરક્ષા પડકારો અને તેનાથી ભારતીય બેન્કોની સજ્જતા અંગે ચર્ચા કરવાનો રહેશે.
શું છે આ ‘Mythos AI’ અને તેનાથી બેન્કોને શું ખતરો છે?
ટેક્નોલોજીની દુનિયામાં આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) જેટલી ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે, તેની સાથે સાયબર સિક્યોરિટીના જોખમો પણ એટલા જ ગંભીર બની રહ્યા છે. વિશ્વની અગ્રણી AI સંસ્થા ‘એન્થ્રોપિક’ (Anthropic) દ્વારા વિકસિત કરવામાં આવેલ ‘માયથોસ’ (Mythos) મોડલ અત્યારે સમગ્ર વિશ્વની નાણાકીય પ્રણાલીઓ માટે ચિંતાનો વિષય બન્યું છે. અહેવાલો અનુસાર, એન્થ્રોપિકે પોતે સ્વીકાર્યું છે કે Mythos AI સાયબર સિક્યોરિટીના કામોમાં માણસો કરતાં પણ વધુ ઝડપી અને સચોટ પરિણામો આપી શકે છે.
આ મોડલ એટલું શક્તિશાળી છે કે તે ઓપરેટિંગ સિસ્ટમ્સ અને વેબ બ્રાઉઝર્સમાં રહેલી ૨૭ વર્ષ જૂની ખામીઓ (Vulnerabilities) અને બગ્સ (Bugs) ને શોધીને તેનો દુરુપયોગ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જો આ ટેક્નોલોજી કોઈ ખોટા હાથોમાં અથવા સાયબર ગુનેગારો પાસે પહોંચી જાય, તો બેન્કોના કરોડો ગ્રાહકોના ડેટા અને નાણાકીય ટ્રાન્ઝેક્શન સિસ્ટમને સેકન્ડોમાં ઠપ કરી શકાય છે. આ રિપોર્ટેડ બ્રીચ (ડેટા લીક કે સુરક્ષા ખામી) ના કારણે ભારતીય નાણાકીય ક્ષેત્રને કેટલું નુકસાન થઈ શકે છે, તેનું મૂલ્યાંકન નાણા મંત્રાલય અને રિઝર્વ બેન્ક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) સંયુક્ત રીતે કરી રહ્યા છે.
નાણામંત્રીની અગાઉની બેઠક અને ગંભીરતા
આ કોઈ પહેલીવાર નથી જ્યારે સરકાર AI ના જોખમો પર ચર્ચા કરી રહી છે. આ પહેલા એપ્રિલ મહિનામાં પણ નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણે વરિષ્ઠ બેન્કિંગ અધિકારીઓ સાથે એક બેઠક યોજી હતી. તે બેઠકમાં પણ એન્થ્રોપિકના માયથોસ મોડલને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે નાણાકીય સુરક્ષા સિસ્ટમ પર ઉભા થયેલા જોખમોની તપાસ કરવામાં આવી હતી.
અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, અગાઉની બેઠકોમાં બેન્કોને તેમની સિસ્ટમ્સ, ગ્રાહકોના ગોપનીય ડેટા અને ડિજિટલ ફાઇનાન્સિયલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને સંભવિત સાયબર હુમલાઓ સામે મજબૂત કરવા માટે પ્રોએક્ટિવ (અગાઉથી જ સતર્ક) પગલાં લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવ્યા હતા. સોમવારની બેઠકમાં દેશની પ્રમુખ બેન્કોના વરિષ્ઠ એક્ઝિક્યુટિવ્સ ઉપરાંત, આરબીઆઈ (RBI) ના ટોચના અધિકારીઓ અને ઈલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઈન્ફોર્મેશન ટેક્નોલોજી મંત્રાલય (MeitY) ના પ્રતિનિધિઓ પણ હાજર રહેશે જેથી આઈટી સુરક્ષાનું એક મજબૂત કવચ તૈયાર કરી શકાય.
પશ્ચિમ એશિયા સંકટ અને આર્થિક પગલાંની સમીક્ષા
Mythos AI ઉપરાંત, સોમવારની હાઈ-લેવલ બેઠકનો બીજો મુખ્ય એજન્ડા પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલી ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તંગદિલી છે. પશ્ચિમ એશિયાના સંકટને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવો અને સપ્લાય ચેઈન પર મોટી અસરો પડી રહી છે. નાણામંત્રી નિર્મલા સીતારમણ આ સંકટની ભારતીય બજારો અને બેન્કિંગ સિસ્ટમ પર થનારી અસરોને રોકવા માટે મંત્રાલય દ્વારા અગાઉ જાહેર કરવામાં આવેલા પગલાં અને વ્યૂહરચનાઓની સમીક્ષા કરશે. સરકાર એ સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે વૈશ્વિક અસ્થિરતા વચ્ચે પણ ભારતની આર્થિક ગતિ ધીમી ન પડે.
વિદેશી ભંડોળ અને ડિપોઝિટ્સ પર નજર
બેઠકમાં બેન્કોની નાણાકીય સ્થિતિને મજબૂત રાખવા માટે વિદેશી ભંડોળની આવક અંગે પણ મહત્વપૂર્ણ ચર્ચા થશે. નાણામંત્રી આ બેઠકમાં નીચે મુજબના ત્રણ મુખ્ય પાસાઓ પર બેન્કોના પરફોર્મન્સની સમીક્ષા કરી શકે છે:
-
FCNR(B) ડિપોઝિટ્સ: ફોરેન કરન્સી નોન-રેસિડેન્ટ (બેન્ક) ડિપોઝિટ્સ, એટલે કે બિન-નિવાસી ભારતીયો (NRIs) દ્વારા વિદેશી ચલણમાં ભારતીય બેન્કોમાં જમા કરાતી રકમ.
-
OFCBs: ઓવરસીઝ ફોરેન કરન્સી બોરોઈંગ્સ (વિદેશી ચલણમાં કરાતી લોન).
-
ECBs: એક્સટર્નલ કોમર્શિયલ બોરોઈંગ્સ (બાહ્ય વ્યાપારી ધિરાણ).
આ ત્રણેય માધ્યમો ભારતમાં વિદેશી હૂંડિયામણ (Foreign Exchange) નો પ્રવાહ જાળવી રાખવા માટે અત્યંત મહત્વના છે. બદલાતા વૈશ્વિક સંજોગોમાં ભારતીય કંપનીઓ અને બેન્કો વિદેશમાંથી કેટલું ભંડોળ મેળવી રહી છે તેની સમીક્ષા આ બેઠકમાં કરવામાં આવશે.
ડિજિટલ યુગમાં બેન્કો માટે સુરક્ષા સૌથી મોટો પડકાર
આજનું ભારત ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ અને ઓનલાઈન બેન્કિંગમાં વિશ્વમાં મોખરે છે. યુપીઆઈ (UPI) થી લઈને નેટ બેન્કિંગ સુધીની સુવિધાઓએ સામાન્ય માણસનું જીવન સરળ બનાવ્યું છે, પરંતુ તેની સાથે જ સાયબર ક્રાઈમ અને એડવાન્સ AI ટૂલ્સ દ્વારા થતી છેતરપિંડીનું જોખમ પણ વધ્યું છે. જો Mythos AI જેવી એડવાન્સ સિસ્ટમ્સ બેન્કોના સિક્યોરિટી ફાયરવોલને તોડવામાં સફળ થાય, તો તે આખા દેશના અર્થતંત્રને હચમચાવી શકે છે.
નાણા મંત્રાલયની આ આગામી બેઠક દર્શાવે છે કે સરકાર ટેક્નોલોજીના આ નકારાત્મક પાસાઓ પ્રત્યે કેટલી ગંભીર છે. સોમવારની આ બેઠક બાદ રિઝર્વ બેન્ક અને નાણા મંત્રાલય તરફથી ભારતીય બેન્કો માટે સાયબર સુરક્ષાના નવા અને વધુ કડક દિશાનિર્દેશો (Guidelines) જાહેર કરવામાં આવે તેવી પૂરેપૂરી સંભાવના છે, જેથી ભારતના નાણાકીય માળખાને અભેદ્ય બનાવી શકાય.
