આગામી સંકટ સામે ભારત તૈયાર! પૃથ્વીના પેટાળમાં છુપાવવામાં આવશે લાખો ટન કાચું તેલ, જાણો શું છે પ્લાન
ભારતની અગ્રણી સરકારી તેલ અને કુદરતી ગેસ કંપની, ઓઇલ એન્ડ નેચરલ ગેસ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (ONGC) દ્વારા દેશની ઉર્જા સુરક્ષાને મજબૂત કરવા માટે એક અત્યંત મોટો અને ઐતિહાસિક નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. કંપનીના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સે કર્ણાટકના મંગલુરુમાં વ્યૂહાત્મક તેલ ભંડાર એટલે કે ‘સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ’ (Strategic Petroleum Reserves – SPR) ના વિકાસ માટે સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી આપી દીધી છે. આ પ્રોજેક્ટ આગામી સમયમાં વૈશ્વિક કટોકટી દરમિયાન ભારત માટે સંજીવની સમાન સાબિત થઈ શકે છે.
રાષ્ટ્રીય મહત્વ ધરાવતો મેગા પ્રોજેક્ટ
૯ જુલાઈ, ૨૦૨૬ ના રોજ યોજાયેલી ઓએનજીસી (ONGC) ની બોર્ડ બેઠકમાં આ મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય પર મહોર મારવામાં આવી હતી. બોર્ડના નિર્ણય અનુસાર, કંપની મંગલુરુમાં (ફેઝ-૧ એક્સ્ટેંશન અંતર્ગત) ૧.૭૫ MMT (મિલિયન મીટ્રિક ટન) ની વિશાળ ક્ષમતા ધરાવતું સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ વિકસાવશે. આ પ્રોજેક્ટ દેશની સુરક્ષા અને અર્થતંત્ર સાથે સીધો જોડાયેલો હોવાથી તેને ‘રાષ્ટ્રીય મહત્વનો પ્રોજેક્ટ’ (Project of National Importance) જાહેર કરવામાં આવ્યો છે. આ સમગ્ર વિકાસ કાર્ય કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય (MoP&NG) ના સીધા નિર્દેશો અને માર્ગદર્શન હેઠળ હાથ ધરવામાં આવી રહ્યું છે.
પ્રોજેક્ટની મુખ્ય વિગતો અને રૂપરેખા
આ મેગા પ્રોજેક્ટને વધુ સરળતાથી સમજવા માટે તેની મુખ્ય વિગતો નીચે મુજબના કોષ્ટકમાં આપવામાં આવી છે:
| પ્રોજેક્ટનું પાસું | વિગતવાર માહિતી |
| પ્રોજેક્ટનું સત્તાવાર નામ | સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) – ફેઝ-૧ એક્સ્ટેંશન |
| પ્રોજેક્ટનું સ્થળ | મંગલુરુ (કર્ણાટક) |
| પ્રસ્તાવિત સંગ્રહ ક્ષમતા | ૧.૭૫ MMT (મિલિયન મીટ્રિક ટન) |
| પ્રોજેક્ટની શ્રેણી | રાષ્ટ્રીય મહત્વનો પ્રોજેક્ટ |
| નિયામક અને માર્ગદર્શક સંસ્થા | પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય (MoP&NG) |
| મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય | દેશની ઉર્જા સુરક્ષા મજબૂત કરવી અને વ્યાવસાયિક ઉપયોગ |
સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) શું છે અને તે કેમ જરૂરી છે?
સામાન્ય ભાષામાં સમજીએ તો, સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ એટલે કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઈલ) નો એવો વિશાળ સંગ્રહ અથવા અનામત જથ્થો, જેનો ઉપયોગ સામાન્ય દિવસોમાં કરવામાં આવતો નથી. આ ભંડારને પૃથ્વીના પેટાળમાં અથવા મોટી ગુફાઓમાં અત્યંત સુરક્ષિત રીતે રાખવામાં આવે છે. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય કોઈ પણ કટોકટીની સ્થિતિ — જેમ કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે યુદ્ધ ફાટી નીકળવું, ભૌગોલિક-રાજકીય તણાવ (Geopolitical Tensions) થવો કે દરિયાઈ માર્ગો બંધ થવાને કારણે સપ્લાય ચેઈનમાં મોટો અવરોધ ઊભો થવો — ત્યારે દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલની અછત ન સર્જાય તે જોવાનો છે.
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૦ ટકાથી વધુ ક્રૂડ ઓઈલ વિદેશોમાંથી આયાત કરે છે. આવી સ્થિતિમાં વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવોની અસ્થિરતા અને પુરવઠાના જોખમો સામે લડવા માટે આવા રિઝર્વ દેશ માટે ‘સુરક્ષા કવચ’ (Safety Cushion) તરીકે કામ કરે છે. મંગલુરુમાં આ ક્ષમતાના વિસ્તરણથી ભારતની તેલ સંગ્રહ કરવાની તાકાતમાં બહુ મોટો વધારો થશે.
આત્મનિર્ભર ભારત અને ઉર્જા સુરક્ષા તરફ મજબૂત કદમ
ONGC નો આ પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ માત્ર તેલનો સંગ્રહ કરવા પૂરતો સીમિત નથી, પરંતુ તે વ્યાવસાયિક દ્રષ્ટિએ પણ ભારતને મજબૂત બનાવશે. કટોકટી સિવાયના સમયમાં તેનો વ્યૂહાત્મક રીતે વ્યાવસાયિક ઉપયોગ (Commercial Utilization) પણ થઈ શકશે, જે દેશની આર્થિક સ્થિતિને સ્થિર રાખવામાં મદદ કરશે. ઓએનજીસીનું આ પગલું વડાપ્રધાનના ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ ના વિઝનને સાકાર કરવા અને ઉર્જા ક્ષેત્રે ભારતની આત્મનિર્ભરતા વધારવા તરફનું એક સચોટ અને અત્યંત પ્રશંસનીય કદમ છે. વૈશ્વિક સ્તરે તેલના બજારમાં ગમે તેટલી ઉથલપાથલ થાય, પણ આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થયા પછી ભારત પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતોને વધુ સારી રીતે હેન્ડલ કરી શકશે.
