મમતા બેનર્જી માટે મુશ્કેલીઓ વધી: પશ્ચિમ બંગાળમાં ‘વાસ્તવિક TMC’ ની લડાઈ વચ્ચે વધુ ૧૨ બેંક ખાતાઓ ફ્રીઝ, ₹૧,૦૦૦ કરોડથી વધુનું ભંડોળ શંકાના દાયરામાં
પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં હાલમાં ભારે ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. સત્તાધારી તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) ની અંદર આંતરિક વિખવાદ હવે ચરમસીમાએ પહોંચ્યો છે. મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી અને હરીફ નેતા ઋતાબ્રત બેનર્જીના જૂથો વચ્ચે “વાસ્તવિક તૃણમૂલ કોંગ્રેસ” કોણ છે અને પક્ષના પ્રતીક તેમજ ઓળખ પર કોનો અધિકાર છે, તે બાબતે કાનૂની અને રાજકીય જંગ છેડાયો છે. આ સત્તા સંઘર્ષની વચ્ચે પક્ષના નાણાકીય વ્યવહારો પર કાયદાકીય સકંજો કસાતા મમતા બેનર્જીની મુશ્કેલીઓમાં મોટો વધારો થયો છે. રાજ્ય પોલીસે તાજેતરમાં જ પક્ષ સાથે જોડાયેલા વધુ ૧૨ બેંક ખાતાઓને ફ્રીઝ કરી દીધા છે, જેના કારણે બંગાળના રાજકીય વર્તુળોમાં ભારે ખળભળાટ મચી ગયો છે.
૧૨ નવા બેંક ખાતાઓ ફ્રીઝ: નાણાકીય લેવડદેવડ પર રોક
રાજ્ય પોલીસ વિભાગ દ્વારા લેવાયેલા આ આકરા પગલાને કારણે તૃણમૂલ કોંગ્રેસની મુશ્કેલીઓ બેવડાઈ ગઈ છે. મળતી માહિતી મુજબ, પોલીસે ખાનગી અને જાહેર ક્ષેત્રની વિવિધ બેંકોને સત્તાવાર વિનંતી મોકલીને આ ૧૨ વધારાના ખાતાઓમાંથી થતા તમામ વ્યવહારો તાત્કાલિક અસરથી અટકાવી દીધા છે. પોલીસના આદેશ બાદ બેંક સત્તાવાળાઓએ આ ખાતાઓને સસ્પેન્ડ એટલે કે ફ્રીઝ કરી દીધા છે.
આ નવા ૧૨ ખાતાઓ ઉપરાંત અગાઉ પણ ૩ ખાતાઓ ફ્રીઝ કરવામાં આવ્યા હતા, જેનો અર્થ એ થાય કે અત્યાર સુધીમાં કુલ ૧૫ બેંક ખાતાઓ કાનૂની તપાસના દાયરામાં આવી ચૂક્યા છે. પોલીસ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ તમામ ૧૫ ખાતાઓમાં થઈને અંદાજે ₹૧,૦૦૦ કરોડથી વધુની માતબર રકમ જમા છે. હાલમાં જ ફ્રીઝ કરાયેલા ૧૨ ખાતાઓના સંદર્ભમાં પોલીસે સંબંધિત બેંકો પાસેથી તમામ વિગતવાર સ્ટેટમેન્ટ્સ અને ટ્રાન્ઝેક્શનની માહિતી મંગાવી છે જેથી ભંડોળના સ્ત્રોત સુધી પહોંચી શકાય.
વિવાદની શરૂઆત: ધારાસભ્યની ફરિયાદ અને આંતરિક સત્તાયુદ્ધ
આ સમગ્ર વિવાદની પાછળ પક્ષનો આંતરિક અસંતોષ જવાબદાર હોવાનું મનાય છે. ઋતાબ્રત બેનર્જીના જૂથ સાથે સંકળાયેલા તૃણમૂલ કોંગ્રેસના એક ધારાસભ્યએ પક્ષના અમુક બેંક ખાતાઓમાં મોટા પાયે શંકાસ્પદ અને ગેરકાયદેસર વ્યવહારો થઈ રહ્યા હોવાની લેખિત ફરિયાદ પોલીસમાં નોંધાવી હતી. આ ફરિયાદમાં આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે પક્ષના ભંડોળનો દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે અને અજ્ઞાત સ્ત્રોતોમાંથી મોટી રકમ ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી રહી છે.
આ ફરિયાદના પ્રાથમિક પુરાવાના આધારે પોલીસે શરૂઆતમાં ત્રણ મુખ્ય ખાતાઓ પર રોક લગાવી દીધી હતી. પરંતુ તપાસ જેમ જેમ આગળ વધી, તેમ તેમ અન્ય ૧૨ ખાતાઓની કડીઓ પણ સામે આવી, જેના કારણે પોલીસે વ્યાપક કાર્યવાહી કરીને તમામ સંબંધિત ખાતા ફ્રીઝ કરી દીધા. આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે પક્ષની અંદર સત્તા મેળવવાની લડાઈ હવે માત્ર સંગઠન પૂરતી મર્યાદિત નથી રહી, પરંતુ તે નાણાકીય અસ્કયામતો પર કબ્જો મેળવવાની કાનૂની લડાઈમાં ફેરવાઈ ગઈ છે.
કોલકાતા હાઈકોર્ટનો વચગાળાનો આદેશ અને કડક શરતો
એક તરફ જ્યારે પોલીસ ખાતાઓ ફ્રીઝ કરી રહી હતી, ત્યારે બીજી તરફ મમતા બેનર્જી જૂથે આ કાનૂની સકંજા સામે કોલકાતા હાઈકોર્ટના દરવાજા ખખડાવ્યા હતા. શરૂઆતમાં ફ્રીઝ કરાયેલા ત્રણ ખાતાઓ (જેમાં અંદાજે ₹૪૪૦ કરોડની રકમ હતી) અંગે સુનાવણી કરતા હાઈકોર્ટના ન્યાયાધીશ સૌગત ભટ્ટાચાર્યએ તૃણમૂલ કોંગ્રેસને આંશિક રાહત આપી હતી. કોર્ટે આદેશ આપ્યો હતો કે પક્ષ પોતાનું રોજિંદું કામકાજ ચલાવવા માટે હાલ પૂરતું આ ત્રણ ખાતાઓનું સંચાલન ચાલુ રાખી શકે છે.
જો કે, અદાલતે આ રાહત આપવાની સાથે ખૂબ જ કડક શરતો અને નિયંત્રણો પણ લાદ્યા છે:
ખાસ અધિકારીની નિમણૂક: બેંક વ્યવહારો પારદર્શક રહે અને ભંડોળનો દુરુપયોગ ન થાય તે માટે હાઈકોર્ટે નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ સુબ્રત તાલુકદારની ખાસ નિરીક્ષક (સ્પેશિયલ ઓફિસર) તરીકે નિમણૂક કરી છે. તેઓ આગામી ૩૦ સપ્ટેમ્બર સુધી આ પદ પર રહીને ખાતાની પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખશે.
મર્યાદિત સત્તાઓ: પક્ષ વતી માત્ર બે અધિકૃત સહીકર્તાઓ (Authorized Signatories) જ આ ખાતાઓમાંથી નાણાં ઉપાડી કે ટ્રાન્સફર કરી શકશે.
દૈનિક અહેવાલ અને સહ-સહી: પક્ષે થતા તમામ દૈનિક ખર્ચની વિગતો ખાસ અધિકારીને આપવી પડશે. એટલું જ નહીં, કોઈપણ મહત્વપૂર્ણ વ્યવહાર માટે નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ સુબ્રત તાલુકદારની સહ-સહી (Co-sign) હોવી અનિવાર્ય રહેશે.
ગુરુવારે હાઈકોર્ટ તરફથી આ ત્રણ ખાતા અંગે મળેલી વચગાળાની રાહતથી મમતા જૂથે થોડો શ્વાસ લીધો જ હતો, ત્યાં પોલીસે વધુ ૧૨ ખાતાઓ ફ્રીઝ કરીને મમતા બેનર્જીના નેતૃત્વ હેઠળની સંગઠનાત્મક પાંખ પર દબાણ વણબોલ્યું વધારી દીધું છે.
એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) ની એન્ટ્રી: કૌભાંડની આશંકા
આ મામલો માત્ર રાજ્ય પોલીસની તપાસ પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો. નાણાકીય હેરાફેરી અને મની લોન્ડરિંગની આશંકાઓને જોતા કેન્દ્રીય એજન્સી એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) પણ આ વિવાદમાં કૂદી પડી છે. સત્તાવાર સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કરોડો રૂપિયાના આ શંકાસ્પદ વ્યવહારો પાછળ મોટું આર્થિક કૌભાંડ હોવાના સંકેતો મળી રહ્યા છે.
ED ના અધિકારીઓ હાલમાં પક્ષના જૂના હિસાબો અને તાજેતરમાં ફ્રીઝ કરાયેલા તમામ ખાતાઓની ગતિવિધિઓ પર ઝીણવટભરી નજર રાખી રહ્યા છે. એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે કે પશ્ચિમ બંગાળમાં અગાઉ સામે આવેલા વિવિધ સરકારી ભરતી કૌભાંડો અથવા અન્ય ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓમાંથી મેળવેલી રકમ (Proceeds of Crime) ને આ બેંક ખાતાઓ દ્વારા પક્ષના ભંડોળ તરીકે રૂપાંતરિત કરવામાં આવી હોઈ શકે છે. જો ED ને આ અંગે કોઈ પાકા પુરાવા મળશે, તો મમતા બેનર્જી અને તેમના પક્ષના ટોચના નેતાઓ માટે કાનૂની મુશ્કેલીઓનો નવો દોર શરૂ થઈ શકે છે.
મમતા બેનર્જી અને પક્ષ માટે રાજકીય અસરો
આ નાણાકીય કટોકટી અને આંતરિક જૂથવાદ મમતા બેનર્જી માટે અત્યંત નાજુક સમયે સામે આવ્યા છે. ₹૧,૦૦૦ કરોડ જેવી વિશાળ રકમના ખાતાઓ ફ્રીઝ થઈ જવાથી પક્ષની રોજબરોજની રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ, સંગઠનાત્મક ખર્ચ અને આગામી ચૂંટણીલક્ષી આયોજનો પર વિપરીત અસર પડી શકે છે. આ ઉપરાંત, વિપક્ષી દળોને પણ મમતા સરકાર અને તૃણમૂલ કોંગ્રેસને ભ્રષ્ટાચારના મુદ્દે ઘેરવા માટે એક નવું અને ધારદાર હથિયાર મળી ગયું છે.
“વાસ્તવિક TMC” કોણ છે તેની લડાઈ હવે માત્ર જનતાની વચ્ચે જ નહીં, પરંતુ અદાલતો, પોલીસ સ્ટેશનો અને કેન્દ્રીય એજન્સીઓની ઓફિસો સુધી પહોંચી ગઈ છે. ઋતાબ્રત બેનર્જીનું જૂથ કાનૂની મોરચે મમતા બેનર્જીને પછડાટ આપવા માટે તમામ પ્રયાસો કરી રહ્યું છે, જ્યારે બીજી તરફ મમતા બેનર્જી પોતાના પક્ષ પરનો અંકુશ જાળવી રાખવા માટે કાનૂની નિષ્ણાતોની મદદ લઈ રહ્યા છે.
