બાંગ્લાદેશના કાર્યક્રમમાં ભારતનો ખોટો નકશો બતાવાતા વિવાદ; ભારતીય રાજદ્વારીએ આપ્યો જડબાતોડ જવાબ
બાંગ્લાદેશની રાજધાની ઢાકામાં આયોજિત એક આંતરરાષ્ટ્રીય વિદેશ નીતિ સેમિનારમાં તે સમયે ભારે ચર્ચા જાગી જ્યારે એક ભારતીય મહિલા રાજદ્વારીએ મંચ પર દર્શાવવામાં આવેલા ભારતના ખોટા નકશા સામે સખત વાંધો ઉઠાવ્યો. ભારતીય ઉચ્ચ આયોગના દ્વિતીય સચિવ પૂજા ઝાએ પ્રોટોકોલની પરવા કર્યા વિના તુરંત જ પ્રેઝન્ટેશન અટકાવ્યું અને સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ભારપૂર્વક કહ્યું કે, “જમ્મુ અને કાશ્મીર ભારતનો અભિન્ન ભાગ છે.”
આ ઘટના બાદ સેમિનારમાં હાજર તમામ લોકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા હતા. ભારતીય રાજદ્વારીના આ આકરા વલણ સામે નકશો રજૂ કરનાર વક્તાએ આખરે નમતું જોખવું પડ્યું હતું અને પોતાની ભૂલ સ્વીકારી ‘મુદ્દો નોંધવામાં આવ્યો’ હોવાનું જણાવ્યું હતું.
સેમિનારમાં શું બન્યું હતું?
બાંગ્લાદેશ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ટરનેશનલ એન્ડ સ્ટ્રેટેજિક સ્ટડીઝ (BIISS) દ્વારા ઢાકામાં “રિબિલ્ડિંગ ટ્રસ્ટ, રિન્યુઇંગ રિજનલ ઇન્ટિગ્રેશન: પાથવેઝ ફોર રિવાઇટલાઇઝિંગ સાર્ક” વિષય પર એક વિદેશ નીતિ સેમિનારનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ કાર્યક્રમમાં ભારતમાં બાંગ્લાદેશના ભૂતપૂર્વ હાઇ કમિશનર અહેમદ તારિક કરીમ પોતાનું પ્રેઝન્ટેશન આપી રહ્યા હતા. આ સેમિનારમાં મુખ્ય અતિથિ તરીકે બાંગ્લાદેશના વિદેશ રાજ્ય મંત્રી શમા ઓબેદ પણ ઉપસ્થિત હતા.
પ્રેઝન્ટેશન દરમિયાન સ્ક્રીન પર દક્ષિણ એશિયાનો એક નકશો દર્શાવવામાં આવ્યો, જેમાં ભારતનો મોટો ભૌગોલિક હિસ્સો ગણાતા જમ્મુ અને કાશ્મીરને પાકિસ્તાનના ભાગ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યું હતું. આ ગંભીર તથ્યાત્મક ભૂલ સેમિનારમાં હાજર ભારતીય હાઇ કમિશનના દ્વિતીય સચિવ પૂજા ઝાના ધ્યાને આવી હતી.
‘આ તથ્યપૂર્ણ રીતે ખોટું છે’: ભારતીય રાજદ્વારીનો સણસણતો જવાબ
પોતાના દેશના સાર્વભૌમત્વ અને સીમાઓનું સન્માન જાળવવા પૂજા ઝાએ પ્રેઝન્ટેશનને અધવચ્ચે જ અટકાવ્યું. તેમણે મક્કમ અવાજે કહ્યું:
“અહીં દર્શાવેલ ભારતનો નકશો ખોટો છે. જમ્મુ અને કાશ્મીર ભારતનો અભિન્ન ભાગ છે, અને મને લાગે છે કે અહીં રજૂ કરાયેલ નકશો સાચો નથી.”
ભારતીય રાજદ્વારીના આ અણધાર્યા વિરોધથી પ્રેઝન્ટેશન આપી રહેલા રાજદૂત તારિક કરીમ અચકાઈ ગયા હતા. તેમણે પરિસ્થિતિને થાળે પાડવાનો પ્રયાસ કરતા બચાવમાં સ્પષ્ટતા કરી કે, આ નકશાનો ઉપયોગ “ફક્ત પ્રતિનિધિત્વ હેતુઓ” (representational purposes) માટે કરવામાં આવ્યો હતો અને તે “વાસ્તવિક સીમાઓ દર્શાવતો નથી”.
જો કે, પૂજા ઝા આ પ્રકારની ઢીલી સ્પષ્ટતાથી સંતુષ્ટ ન થયા. તેમણે વધુ દબાણપૂર્વક વળતો જવાબ આપતાં કહ્યું:
“હું સમજું છું, સાહેબ, પરંતુ જમ્મુ અને કાશ્મીર ભારતનો અભિન્ન ભાગ છે, અને અહીં તેને ખોટી રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યો છે. તેથી હું ફક્ત તે બાબત તરફ ધ્યાન દોરવા માંગતી હતી.”
આ તીખી પ્રતિક્રિયા બાદ રાજદૂત કરીમે પૂજા ઝાને પૂછ્યું કે શું તેઓ ભારતથી છે? જેના જવાબમાં પૂજા ઝાએ પોતાનો સંપૂર્ણ રાજદ્વારી પરિચય આપ્યો. ભારતીય અધિકારીના દ્રઢ વલણ સામે આખરે પૂર્વ હાઇ કમિશનર સહમત થયા અને ટૂંકમાં “મુદ્દો નોંધ્યો” (Point noted) તેમ કહીને પોતાનું ભાષણ આગળ વધાર્યું હતું.
Indian diplomat: The map of India you are using is incorrect. Jammu and Kashmir is an integral part of India
Ex-Bangladesh Diplomat: This is a representational map
Indian diplomat: I understand. But J&K is a part of India and it is misrepresented here pic.twitter.com/ldizmgygv7
— Shashank Mattoo (@MattooShashank) July 10, 2026
સાર્ક (SAARC) ને પુનર્જીવિત કરવા બાંગ્લાદેશ સક્રિય
આ વિવાદ વચ્ચે, સેમિનારમાં દક્ષિણ એશિયાઈ પ્રાદેશિક સહયોગ સંગઠન (SAARC) ની પ્રાસંગિકતા અને ભવિષ્ય અંગે પણ મહત્વની ચર્ચાઓ થઈ હતી. બાંગ્લાદેશના વિદેશ રાજ્ય મંત્રી શમા ઓબેદે પોતાના સંબોધનમાં સ્વીકાર્યું કે સાર્ક દેશો વચ્ચે સંભાવનાઓ અને વાસ્તવિક કામગીરી વચ્ચે ઘણો મોટો તફાવત છે, જેને દૂર કરવાની તાતી જરૂર છે.
ઓબેદે સાર્કને વધુ મજબૂત અને પ્રભાવશાળી બનાવવા માટે કેટલાક મહત્વના પગલાંઓ સૂચવ્યા હતા:
અમલીકરણ ક્ષમતા: સંગઠનની નિર્ણયો લેવાની અને તેનો અમલ કરવાની ક્ષમતા મજબૂત થવી જોઈએ.
નાણાકીય શક્તિ: સાર્ક અંતર્ગત પ્રોજેક્ટ્સ માટે વધુ ભંડોળ અને નાણાકીય સ્થિરતા હોવી જરૂરી છે.
વ્યવહારુ સંસ્કૃતિ: માત્ર બેઠકો કરવાને બદલે પરિણામલક્ષી ફોલો-અપ (અનુવર્તી) ની સંસ્કૃતિ કેળવવી પડશે.
