ભારતીય નૌકાદળની તાકાતમાં અભૂતપૂર્વ વધારો: બ્રહ્મોસથી સજ્જ સ્વદેશી યુદ્ધ જહાજ ‘INS મહેન્દ્રગિરી’ દેશની સેવામાં સમર્પિત
ભારતની દરિયાઈ સીમાઓ સુરક્ષિત કરવા અને હિંદ મહાસાગરમાં પોતાના દબદબાને વધુ મજબૂત કરવાના ઈરાદા સાથે ભારતીય નૌકાદળ શનિવારે એક નવો ઈતિહાસ રચવા જઈ રહ્યું છે. અત્યાધુનિક સુવિધાઓ અને ઘાતક શસ્ત્રોથી સજ્જ સ્વદેશી સ્ટીલ્થ ફ્રિગેટ ‘INS મહેન્દ્રગિરી’ (F38) સત્તાવાર રીતે ભારતીય નૌકાદળના કાફલામાં સામેલ થવા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે. વિશાખાપટ્ટનમ ખાતે યોજાનારા આ ભવ્ય અને ગૌરવપૂર્ણ કમિશનિંગ સમારોહમાં દેશના સંરક્ષણ પ્રધાન રાજનાથ સિંહ મુખ્ય મહેમાન તરીકે ઉપસ્થિત રહીને આ યુદ્ધ જહાજ રાષ્ટ્રને સમર્પિત કરશે.
આ યુદ્ધ જહાજનો નૌકાદળમાં સમાવેશ એ માત્ર સેન્ય શક્તિમાં વધારો નથી, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ભારતની વધતી નૌકાદળ સક્ષમતાનું પ્રતીક પણ છે.
પૂર્વી ઘાટની ટેકરીઓ પરથી મળ્યું નામ: અનોખી ઓળખ
આ ભવ્ય યુદ્ધ જહાજનું નામ ઓડિશામાં આવેલી પૂર્વી ઘાટની સુંદર અને જાજરમાન ટેકરીઓ ‘મહેન્દ્રગિરી’ પરથી રાખવામાં આવ્યું છે. આ નામ જહાજની અડગતા, શક્તિ અને વિરાટ વ્યક્તિત્વને દર્શાવે છે. ભારતીય નૌકાદળના ‘વોરશિપ ડિઝાઇન બ્યુરો’ દ્વારા આ જહાજની અદભુત બ્લુપ્રિન્ટ તૈયાર કરવામાં આવી છે અને તેનું નિર્માણ મુંબઈના પ્રખ્યાત માઝગોન ડોક શિપબિલ્ડર્સ લિમિટેડ (MDL) દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. આ જહાજ ભારતીય એન્જિનિયરિંગ અને ટેકનોલોજીની શ્રેષ્ઠતાનું જીવંત ઉદાહરણ છે.
‘આત્મનિર્ભર ભારત’નું સાચું પ્રતિબિંબ: 75% સ્વદેશી ટેકનોલોજી
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ના સપનાને સાકાર કરવામાં INS મહેન્દ્રગિરીએ બહુ મોટું યોગદાન આપ્યું છે. આ યુદ્ધ જહાજના નિર્માણમાં 75% થી વધુ સ્વદેશી સામગ્રી, ઉપકરણો અને અત્યાધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
ભારતના સ્થાનિક ઉદ્યોગો, સૂક્ષ્મ-લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો (MSMEs) તેમજ સંરક્ષણ ક્ષેત્રની ભારતીય કંપનીઓએ આ પ્રોજેક્ટમાં ખભેખભો મિલાવીને કામ કર્યું છે. વિદેશી નિર્ભરતા ઘટાડીને ઘરઆંગણે આટલું શક્તિશાળી જહાજ બનાવવું એ ભારતના સંરક્ષણ ઉત્પાદન ક્ષેત્ર માટે એક ઐતિહાસિક સિદ્ધિ સમાન છે.
અદ્રશ્ય શિકારી: રડારને થાપ આપતી ‘સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજી’
INS મહેન્દ્રગિરીની સૌથી મોટી અને વિશિષ્ટ વિશેષતા તેની સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજી (Stealth Technology) છે. આ ટેકનોલોજીની મદદથી જહાજની સપાટી અને ડિઝાઇન એવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે કે દુશ્મનના રડાર, થર્મલ સેન્સર કે ઇન્ફ્રારેડ ડિટેક્ટર તેને સરળતાથી પકડી શકતા નથી.
સમુદ્રની લહેરો વચ્ચે આ જહાજ અદ્રશ્ય રહીને દુશ્મનની જળસીમાની નજીક પહોંચી શકે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, આ એક એવો ‘અદ્રશ્ય શિકારી’ છે જે સમુદ્રમાં શાંતિથી આગળ વધશે અને દુશ્મનને ભનક પણ લાગવા દીધા વિના તેના પર અચાનક અને આશ્ચર્યજનક ઘાતક હુમલો કરવામાં સક્ષમ છે.
મિસાઇલો અને ઘાતક હથિયારોનું પાવરહાઉસ
પ્રોજેક્ટ 17A (Project 17A) હેઠળ બનાવવામાં આવેલું આ છઠ્ઠું સ્વદેશી યુદ્ધ જહાજ અતિ આધુનિક લડાયક પ્રણાલીઓથી સજ્જ છે. આ જહાજની ખાસિયત એ છે કે તે ત્રણ મોરચે – એટલે કે હવા, જળ સપાટી અને સમુદ્રની અંદર (સબમરીન વિરોધી) એમ ત્રણેય ક્ષેત્રોમાં એકસાથે દુશ્મનોનો ખાતમો કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. તેમાં તૈનાત મુખ્ય હથિયારો નીચે મુજબ છે:
બ્રહ્મોસ સુપરસોનિક મિસાઈલ: આ જહાજ ભારતની સૌથી ઘાતક ‘બ્રહ્મોસ’ સપાટીથી સપાટી પર પ્રહાર કરનારી મિસાઈલ સિસ્ટમથી સજ્જ છે, જે લાંબા અંતરે રહેલા દુશ્મનના જહાજ કે કિનારાના ઠેકાણાઓને પળવારમાં નેસ્તનાબૂદ કરી શકે છે.
બરાક-8 એર ડિફેન્સ સિસ્ટમ: હવામાંથી આવતા દુશ્મનના વિમાનો, ડ્રોન કે મિસાઈલના હુમલાને હવામાં જ તોડી પાડવા માટે આ અત્યાધુનિક મિસાઈલ સિસ્ટમ તૈનાત કરવામાં આવી છે.
આધુનિક સેન્સર અને રડાર: આ જહાજમાં મલ્ટી-ફંક્શન રડાર અને લડાઇ વ્યવસ્થાપન પ્રણાલી (Combat Management System) લગાવવામાં આવી છે, જે ચોતરફ નજર રાખે છે.
સબમરીન વિરોધી શસ્ત્રો: સમુદ્રની અંદર છુપાયેલી દુશ્મનની સબમરીનને શોધવા માટે આધુનિક સોનાર સિસ્ટમ અને તેને નષ્ટ કરવા માટે ટોર્પીડો અને રોકેટ લોન્ચર્સ પણ સામેલ છે.
ભારતીય નૌકાદળ માટે આ કમિશનિંગ કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
INS મહેન્દ્રગિરીનો સમાવેશ પ્રોજેક્ટ 17A કાર્યક્રમ હેઠળ દેશના સંરક્ષણ ઇતિહાસમાં એક મોટો સીમાચિહ્નરૂપ છે. નૌકાદળમાં આ વર્ગના અદ્યતન ફ્રિગેટ્સના જોડાવાથી ભારતની સામુદ્રિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા લોખંડી બની જશે.
આનાથી માત્ર નૌકાદળની પ્રહાર ક્ષમતામાં જ વધારો નથી થતો, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે એક અગ્રણી અને શક્તિશાળી યુદ્ધ જહાજ બનાવનાર રાષ્ટ્ર તરીકે ભારતનું કદ અને પ્રતિષ્ઠા વધુ મજબૂત બને છે. વિશ્વના જૂજ દેશો પાસે જ પોતાની ટેકનોલોજીથી આવા જટિલ અને વિશાળ યુદ્ધ જહાજ બનાવવાની ક્ષમતા છે, અને ભારત હવે આ યાદીમાં ગર્વભેર ટોચ પર સ્થાન મેળવી રહ્યું છે.
વૈશ્વિક જોખમો વચ્ચે ભારત માટે ‘બળ ગુણક’ (Force Multiplier)
વર્તમાન સમયમાં હિંદ મહાસાગર (Indian Ocean) અને ઇન્ડો-પેસિફિક (Hind-Prashant) ક્ષેત્રમાં ભૌગોલિક અને વ્યાપારીક દ્રષ્ટિએ તણાવ સતત વધી રહ્યો છે. ચીન જેવા દેશોની વધતી દખલગીરી અને સમુદ્રમાં અન્ય વ્યૂહાત્મક પડકારો વચ્ચે ભારતીય નૌકાદળને વધુ મજબૂત બનાવવું અનિવાર્ય હતું.
ભારતીય નૌકાદળના જણાવ્યા અનુસાર, INS મહેન્દ્રગિરી આ વિસ્તારમાં સેના માટે ‘ફોર્સ મલ્ટિપ્લાયર’ (બળ ગુણક) સાબિત થશે, એટલે કે તે નૌકાદળની મૂળ તાકાતને અનેકગણી વધારી દેશે. આ જહાજ માત્ર યુદ્ધના સમયે જ ઉપયોગી થશે એવું નથી, પરંતુ શાંતિના સમયમાં મિત્ર દેશોની મદદ કરવા, સમુદ્રી ચાંચિયાઓ સામે લડવા તેમજ કોઈ કુદરતી આપત્તિના સમયે રાહત અને બચાવ કામગીરી ખૂબ જ ઝડપથી અને અસરકારક રીતે પહોંચાડવામાં પણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવશે.
