સોનમ વાંગચુકની ગંભીર સ્થિતિ: દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં અરજી, “તેમનો જીવ બચાવવો હવે રાષ્ટ્રીય પ્રાથમિકતા”
લદ્દાખના પ્રખ્યાત શિક્ષણ સુધારક અને સામાજિક કાર્યકર સોનમ વાંગચુક છેલ્લા ૧૭ દિવસોથી દિલ્હીના જંતર-મંતર પર અનિશ્ચિતકાલીન ભૂખ હડતાળ પર બેઠા છે. તેમની આ લડાઈ માત્ર એક વ્યક્તિની નહીં, પરંતુ લદ્દાખના હિતો અને શૈક્ષણિક પારદર્શિતા માટેની એક મોટી જંગ બની ગઈ છે. પરંતુ હવે પરિસ્થિતિ અત્યંત ગંભીર બની ચૂકી છે. તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, તેમનું વજન ૮.૫ કિલો જેટલું ઘટી ગયું છે અને તેમની તબિયત એટલી હદે કથળી છે કે હવે તબીબી નિષ્ણાતો પણ ચેતવણી આપી રહ્યા છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં એક જનહિત અરજી (PIL) દાખલ કરવામાં આવી છે, જેમાં તેમના જીવના જોખમને ટાળવા માટે તાત્કાલિક હસ્તક્ષેપની માંગ કરવામાં આવી છે.
૧૭ દિવસોનો સંઘર્ષ અને સ્વાસ્થ્યનું કથળતું સ્તર
સોનમ વાંગચુક લદ્દાખના વિકાસ, પર્યાવરણીય સંરક્ષણ અને NEET-UG પેપર લીક જેવા મુદ્દાઓને લઈને આંદોલન કરી રહ્યા છે. જંતર-મંતર પર ચાલી રહેલા આ શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનમાં હવે રાજકીય રંગ પણ ભળ્યો છે. જોકે, સોનમ વાંગચુકનો આગ્રહ અતૂટ છે. તેમના નજીકના લોકો અને સમર્થકો જણાવે છે કે તેમની શારીરિક ક્ષમતા હવે જવાબ આપી રહી છે. સતત ૧૭ દિવસના ભૂખ હડતાળને કારણે તેમના શરીરમાં એનર્જીનું સ્તર ન્યૂનતમ થઈ ગયું છે. ૮.૫ કિલો વજનનો ઘટાડો એ શરીરમાં નિર્જલીકરણ (dehydration) અને આંતરિક અંગો પર દબાણ લાવવા માટે પૂરતો છે.
દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં અરજી: શું છે માંગ?
વકીલ અને સામાજિક કાર્યકર રાકેશ કુમાર સૈની દ્વારા દિલ્હી હાઈકોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી આ અરજીમાં કેન્દ્ર સરકાર અને દિલ્હી સરકારને તાત્કાલિક નિર્દેશ આપવાની વિનંતી કરવામાં આવી છે. અરજીમાં મુખ્ય માંગણીઓ નીચે મુજબ છે:
૧. જબરદસ્તી તબીબી સહાય: અરજીમાં એવી માંગ કરવામાં આવી છે કે સોનમ વાંગચુકને હોસ્પિટલમાં ખસેડીને તેમને ફરજિયાત મેડિકલ સપોર્ટ અને લિક્વિડ ડાયેટ (પ્રવાહી ખોરાક) આપવામાં આવે.
૨. જીવનની રક્ષા: અરજદારે દલીલ કરી છે કે જો આવતા બે દિવસમાં તેમને તાત્કાલિક તબીબી સારવાર નહીં મળે, તો તેમના અંગો કામ કરવાનું બંધ કરી શકે છે અને તેમનું મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.
૩. રાષ્ટ્રીય શરમનો મુદ્દો: અરજીમાં સ્પષ્ટપણે કહેવાયું છે કે જો દેશના આવા પ્રતિષ્ઠિત શિક્ષણવિદનું આંદોલન દરમિયાન અવસાન થાય, તો તે આખા વિશ્વ માટે અત્યંત દુઃખદ અને દેશ માટે શરમજનક બાબત ગણાશે.
શું અનશન તોડાવવું એ લોકશાહીમાં યોગ્ય છે?
આ અરજીએ એક નવી ચર્ચાને જન્મ આપ્યો છે: શું આંદોલનકારીની ઈચ્છા વિરુદ્ધ તેમને સારવાર આપવી એ લોકશાહીમાં યોગ્ય છે? સોનમ વાંગચુક પોતે સ્પષ્ટ કરી ચૂક્યા છે કે તેઓ સરકાર સાથે વાતચીત ઈચ્છે છે, ન કે બળજબરીથી તેમનું આંદોલન સમાપ્ત થાય. બીજી તરફ, માનવાધિકાર કાર્યકરો અને સામાન્ય નાગરિકો માને છે કે સોનમ વાંગચુક જેવા વ્યક્તિનો જીવ કિંમતી છે અને કોઈ પણ સંજોગોમાં તેમનું સ્વાસ્થ્ય પ્રથમ હોવું જોઈએ.
લોકશાહીમાં વિરોધ પ્રદર્શન કરવાનો અધિકાર દરેક નાગરિકને છે, પરંતુ તે અધિકાર તેમના જીવને જોખમમાં મૂકે ત્યાં સુધી ન પહોંચવો જોઈએ. સરકારનું આ બાબતે મૌન પણ અનેક પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.
NEET-UG અને લદ્દાખનો મુદ્દો: આંદોલનની પૃષ્ઠભૂમિ
સોનમ વાંગચુકનો આંદોલન માત્ર ઉપવાસ નથી, તે એક પદ્ધતિગત સમસ્યા સામેનો અવાજ છે. NEET-UG પેપર લીકથી લઈને લદ્દાખના બંધારણીય અધિકારો સુધીના મુદ્દાઓ પર તેઓ સરકારનું ધ્યાન ખેંચવા માંગે છે. તેમણે હંમેશા રચનાત્મક વાતચીતની હિમાયત કરી છે. તેમનું કહેવું છે કે, “સરકાર કેમ વાત નથી કરતી? અમે તો માત્ર આપણા અધિકારો અને પારદર્શિતા માંગીએ છીએ.”
જ્યારે એક શિક્ષણવિદ, જેણે વર્ષો સુધી ભારતીય શિક્ષણ પદ્ધતિને સુધારવા માટે કામ કર્યું છે, તે જ વ્યક્તિ જ્યારે રસ્તા પર બેસીને પોતાની વાત મનાવવા માટે જીવ આપવા તૈયાર હોય, ત્યારે સરકારની નીતિઓની પણ સમીક્ષા કરવી પડે છે.
સમર્થકોમાં ફેલાયેલો રોષ અને ચિંતા
સોનમ વાંગચુકના સમર્થનમાં સોશિયલ મીડિયા પર હજારો લોકો જોડાઈ રહ્યા છે. દરેક વ્યક્તિ ઈચ્છે છે કે તેઓ સુરક્ષિત રહે. બોલિવૂડના સ્ટાર્સ, સામાજિક કાર્યકરો અને દેશભરના વિદ્યાર્થીઓ તેમની તબિયતને લઈને પ્રાર્થના કરી રહ્યા છે. લોકોનું માનવું છે કે સોનમ વાંગચુક જેવો મક્કમ નેતા જ્યારે પોતાની વાત પર અડગ હોય, ત્યારે સરકારે તેની સામે નમવું જોઈએ અથવા તો કમ સે કમ સંવાદની શરૂઆત કરવી જોઈએ.
આગળનો માર્ગ: હાઈકોર્ટનો નિર્ણય નિર્ણાયક
હવે સૌની નજર દિલ્હી હાઈકોર્ટના ચુકાદા પર છે. કોર્ટ શું આદેશ આપે છે તે જોવું રહ્યું. શું હાઈકોર્ટ તેમને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાનો આદેશ આપશે? શું સોનમ વાંગચુક કોર્ટના આદેશને માનશે? આ પ્રશ્નો અત્યારે સૌથી મહત્વના છે.
દેશ માટે સોનમ વાંગચુક માત્ર એક આંદોલનકારી નથી, પરંતુ તેઓ લદ્દાખની ઓળખ છે. લદ્દાખ જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ સરહદી વિસ્તારના એક વ્યક્તિનું આવું આંદોલન આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પણ અસર કરી રહ્યું છે. દેશની અખંડિતતા અને સન્માન જળવાય તે રીતે આ આંદોલનનો અંત લાવવો એ જ રાષ્ટ્રહિતમાં છે.
કોઈપણ લોકશાહીમાં ‘ભૂખ હડતાળ’ એ અંતિમ હથિયાર છે. જ્યારે સોનમ વાંગચુક જેવા વ્યક્તિ આ હથિયાર ઉઠાવે છે, ત્યારે તેનો અર્થ એ કે સંવાદના તમામ રસ્તાઓ બંધ થઈ ગયા છે. સરકાર અને આંદોલનકારીઓ વચ્ચેનો આ ગતિરોધ તોડવો અત્યંત આવશ્યક છે. સોનમ વાંગચુકનું સ્વાસ્થ્ય હવે કોઈ રાજકીય મુદ્દો નથી, પણ એક માનવીય સંકટ છે. આશા રાખીએ કે સરકાર સમયસર જાગે અને આ ગાંધીવાદી નેતાનો જીવ બચાવવા માટે તાત્કાલિક સંવાદની પહેલ કરે.
દેશને તેમની જરૂર છે. તેમની વિચારધારાની જરૂર છે. તેમની જીવંત રહેવાની જરૂર છે. સોનમ વાંગચુકને જીવિત અને સ્વસ્થ જોવા એ જ દેશની પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.
