કેનેડાની આગ પર ટ્રમ્પનો ‘ટેરિફ’ પ્રહાર: શું પર્યાવરણના ધુમાડા માટે ચૂકવવો પડશે ટેક્સ?
અમેરિકા અને કેનેડા વચ્ચેના સંબંધોમાં અત્યારે ગરમાવો આવ્યો છે, અને તેનું મુખ્ય કારણ છે કેનેડાના જંગલોમાં લાગેલી આગ. આ આગ માત્ર કેનેડાના જંગલો સુધી સીમિત નથી રહી, પરંતુ તેનો ઝેરીલો ધુમાડો સરહદ ઓળંગીને અમેરિકાના ૨૦થી વધુ રાજ્યોમાં ફેલાઈ ગયો છે. આ ગંભીર પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે કેનેડાને સીધી ધમકી આપી છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે આ પ્રદૂષણ માટે કેનેડાની બેદરકારી જવાબદાર છે અને હવે તેના બદલામાં કેનેડાએ આર્થિક દંડ એટલે કે ‘એક્સ્ટ્રા ટેરિફ’ ચૂકવવો પડશે.
ટ્રમ્પનો આરોપ: ‘કેનેડાની બેદરકારી અમેરિકાને ભારે પડી’
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતાના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર લખ્યું છે કે કેનેડા પોતાના જંગલો અને ઝાડી-ઝાંખરાની યોગ્ય સફાઈ અને જાળવણી કરી રહ્યું નથી. તેમના મતે, આ જ બેદરકારીને કારણે જંગલોની આગ કાબૂ બહાર જાય છે અને પરિણામે અમેરિકામાં ગંદી, પ્રદૂષિત અને સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક હવા ફેલાય છે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે, “આ પ્રદૂષણ અમેરિકા માટે નુકસાનકારક છે અને અમે તેને લાંબા સમય સુધી સહન નહીં કરીએ.” ટ્રમ્પે કેનેડાના વડાપ્રધાન સાથે આ મુદ્દે વાતચીત કરવાની પણ તૈયારી દર્શાવી છે, જેથી તેઓ જાણી શકે કે આ આગને રોકવા માટે કેનેડા સરકાર આખરે શું કરી રહી છે.
આંકડા શું કહે છે? વાસ્તવિક સ્થિતિ ભયાવહ છે
હાલમાં કેનેડાના જંગલોમાં લગભગ ૮૫૦ જેટલી જગ્યાએ આગ લાગી છે. તેમાંથી ૧૮૦થી વધુ આગ માત્ર ઓન્ટારિયો પ્રાંતમાં સક્રિય છે. નાસાના સેટેલાઈટ ઈમેજિંગ રિપોર્ટ્સ મુજબ, આ આગમાંથી નીકળતો ધુમાડો એટલો વિશાળ છે કે તે સમગ્ર ઉત્તર અમેરિકાના આકાશમાં ધૂંધળો દેખાઈ રહ્યો છે. અમેરિકાના મિડવેસ્ટથી લઈને ન્યૂયોર્ક અને પૂર્વના રાજ્યો સુધી હવાની ગુણવત્તા (Air Quality Index – AQI) અત્યંત જોખમી સ્તરે પહોંચી ગઈ છે. લોકોને ઘરમાં જ રહેવાની અને ભારે શારીરિક પ્રવૃત્તિઓથી બચવાની સલાહ આપવામાં આવી રહી છે.
પર્યાવરણીય પ્રશ્ન કે રાજકીય દાવ?
ટ્રમ્પનો આ પ્રસ્તાવ કે પર્યાવરણીય પ્રદૂષણ પર ‘ટેરિફ’ લગાડવો, તે કાયદાકીય દૃષ્ટિએ ઘણું જટિલ છે. સામાન્ય રીતે ટેરિફ એ આયાત કરેલા માલસામાન (Goods) પર લગાવવામાં આવે છે, પરંતુ ધુમાડા કે વાયુ પ્રદૂષણ પર ટેરિફ લગાવવા માટેનો કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો અસ્તિત્વમાં નથી. કાયદાકીય નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ પ્રકારની ધમકી કદાચ રાજકીય દબાણ લાવવાનો એક માર્ગ હોઈ શકે છે. જોકે, ટ્રમ્પ પોતાની વાતમાં અડગ છે અને તેમનું કહેવું છે કે આ પ્રદૂષણથી અમેરિકાને થતું આર્થિક અને આરોગ્યનું નુકસાન અકલ્પનીય છે, અને તેનો ભાર અમેરિકી નાગરિકો શા માટે સહન કરે?
આગ પાછળના વાસ્તવિક કારણો: માત્ર માનવીય ભૂલ?
નિષ્ણાતો માને છે કે કેનેડાના જંગલોમાં લાગેલી આ આગ પાછળ માત્ર વહીવટી બેદરકારી જવાબદાર નથી. છેલ્લા ઘણા સમયથી ઉત્તર અમેરિકામાં પડી રહેલી ભીષણ ગરમી અને દુષ્કાળ (Drought) મુખ્ય કારણ છે. મિશિગન અને અન્ય અમેરિકી રાજ્યોમાં પણ ૧૫૦થી વધુ સ્થળોએ આગ લાગી છે, જે દર્શાવે છે કે આ સમસ્યા કુદરતી આબોહવા પરિવર્તન (Climate Change) સાથે પણ જોડાયેલી છે. જોકે, ટ્રમ્પ આ મુદ્દાને વહીવટી અને કેનેડાની આંતરિક જવાબદારી સાથે જોડીને જોઈ રહ્યા છે.
આર્થિક પરિણામો અને ભવિષ્યની અસરો
જો ટ્રમ્પ ખરેખર કેનેડા પર ટેરિફ વધારવાનો નિર્ણય લે છે, તો બંને દેશો વચ્ચેના વેપાર સંબંધો પર ગંભીર અસર પડી શકે છે. કેનેડા અમેરિકાનો સૌથી મોટો પાડોશી અને વેપારી ભાગીદાર છે. લાકડાં, કાગળ અને અન્ય કુદરતી સંસાધનોની આયાત પર વધતા ટેરિફને કારણે અમેરિકામાં પણ મોંઘવારી વધી શકે છે. શું આ ધમકી માત્ર શબ્દો છે કે પછી ખરેખર કોઈ કડક પગલાં લેવામાં આવશે, તે આગામી સમયમાં જ સ્પષ્ટ થશે.
જનતા પર શું અસર થઈ રહી છે?
અમેરિકાના ૨૦થી વધુ રાજ્યોમાં હેલ્થ એલર્ટ જારી કરવામાં આવ્યું છે. શ્વાસની તકલીફ ધરાવતા લોકો, વૃદ્ધો અને બાળકો માટે આ હવા ઝેર સમાન બની રહી છે. હવામાં રહેલા સૂક્ષ્મ કણો (Particulate Matter – PM 2.5) ફેફસાંમાં ઊંડે સુધી જઈ રહ્યા છે, જેના કારણે હોસ્પિટલોમાં પણ દર્દીઓની સંખ્યામાં વધારો નોંધાયો છે. એક તરફ પર્યાવરણીય કટોકટી અને બીજી તરફ રાજકીય ખેંચતાણ—આ સ્થિતિ સામાન્ય અમેરિકી નાગરિક માટે મુશ્કેલ બની રહી છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું નિવેદન ભલે આક્રમક હોય, પરંતુ તે આબોહવા પરિવર્તન અને સરહદ પારની જવાબદારીઓ વચ્ચેના સંબંધને નવી રીતે વ્યાખ્યાયિત કરે છે. શું પર્યાવરણને નુકસાન પહોંચાડવા બદલ આર્થિક દંડ લેવો જોઈએ? આ એક નવો પ્રશ્ન છે જે ભવિષ્યના વૈશ્વિક મંચ પર ચર્ચાનો વિષય બનશે. હાલ તો કેનેડા અને અમેરિકા બંને આ કુદરતી આફત સામે ઝઝૂમી રહ્યા છે, અને આશા માત્ર એટલી છે કે આ આગ જલ્દી શાંત થાય અને બંને દેશો સહકારથી આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવે.
